تاۋارلاردىڭ ۇلتتىق كاتالوگى (تۇك) مەملەكەتتىك ورگاندار مەن بيزنەس پايدالاناتىن كەز كەلگەن ءونىم تۋرالى اقپاراتتىڭ ورتالىقتاندىرىلعان جانە سەنىمدى كوزىنە اينالادى. تۇك ەنگىزۋ ءتۇرلى ۆەدومستۆولار مەن ۇيىمدارداعى كوپتەگەن سان الۋان انىقتامالىقتى الماستىرىپ, تاۋارلاردى سيپاتتاۋ مەن سايكەستەندىرۋدىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك ستاندارتىن قامتاماسىز ەتەدى.
«بۇگىندە ەلىمىزدە ءارتۇرلى راسىمدەردە قولدانىلىپ كەلە جاتقان كوپتەگەن انىقتامالىق پەن كاتالوگتار بار – مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا, كەدەن سالاسى مەن ەشف-دا, تاڭبالاۋ ىسىندە, ستاتيستيكادا, چەك شىعارۋ جانە ت.ب. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن تاۋارلاردىڭ ۇلتتىق كاتالوگىن قۇرۋدى قولعا الدىق. ۇلتتىق كاتالوگ GTIN/NTIN بىرەگەي كودتارى ارقىلى تاۋارلاردى تۇپكىلىكتى سايكەستەندىرۋدى قامتاماسىز ەتىپ, بارلىق نەگىزگى پروتسەسكە: كوتەرمە جانە بولشەك ساۋداعا, كەدەندىك دەكلاراتسيالارعا, چەكتەرگە, ەلەكتروندى ساۋدا الاڭدارىنا, بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ مەن اتقارۋعا جانە ت.ب. جۇيەلەرگە قوسىلعان دەرەكتەردىڭ ۇلگىلى كوزىنە اينالادى», دەدى اسەت نۇرلان ۇلى.
بۇل رەتتە قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى ءبىرتۇتاس بازانى ەنگىزۋ تاۋارلاردىڭ باعاسىنا اسەر ەتپەيتىنىن جەتكىزدى. سەبەبى تاۋار كارتالارىن تىركەۋ مەن NTIN كودى بەرۋ پروتسەدۋراسى تەگىن. ساۋدا-ساتتىق توقتاتىلمايدى – NTIN كودى جوق ونىمگە اۆتوماتتى تۇردە ۋاقىتشا XTIN كودى بەرىلەدى, ونى ءبىر اي ىشىندە NTIN-گە اۋىستىرۋ قاجەت.
وسى ورايدا اتالعان كاتالوگ قازاقستاندا, ياعني مەملەكەتتىك سەرۆەرلەردە, جەرگىلىكتى نارىقتىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, مالىمەتتەردى مىندەتتى تۇردە مەملەكەتتىك تىلدە قالىپتاستىراتىنىن ايتا كەتەيىك. دەمەك, بۇل تەحنولوگيالىق دەربەستىككە, تۇراقتىلىققا جانە وتاندىق تالاپتاردىڭ تولىق سايكەستىگىنە كەپىلدىك بەرەدى. مەملەكەتتىك دەرەكتەر بازاسى تاۋارلاردى سيپاتتاۋدىڭ بىرىڭعاي فورماتىن, ونىڭ ىشىندە دۇرىس سايكەستەندىرۋ كودىن, اتاۋىن, سيپاتتامالارىن, سۋرەتتەرىن جانە ىلەسپە مالىمەتتەرىن قامتاماسىز ەتەدى. ءار ءونىمنىڭ جەكە كارتاسى بولادى, ول بارلىق اقپارات جۇيەسى بىردەي راستايتىن «بىرىڭعاي تولقۇجاتقا» اينالادى.
«قاراپايىم مىسال: ءبىر جۇيەدە ءونىم ء«سۇت» دەپ كورسەتىلسە, ەكىنشىسىندە «ايران», ال ۇشىنشىسىندە «اشىتىلعان ءسۇت ءونىمى» دەپ اتالىپ تۇر دەلىك. ءۇش ءتۇرلى اتاۋ بولعانىمەن ءىس جۇزىندە مۇنىڭ ءبارى ءبىر ءونىم. جىكتەۋىشتەردىڭ بىتىراڭقىلىعى, كەمشىلىكتەرگە, اقپاراتتىڭ قايتالانۋىنا, پروتسەستەردىڭ باياۋ جۇرۋىنە جانە قاداعالاۋدىڭ كۇردەلىلىگىنە اكەلىپ سوقتى. تۇك وسى كەدەرگىلەردى تولىعىمەن جويا الادى. ءبىز اتاۋى, قۇرامى, سيپاتتامالارى, ءوندىرۋشىسى جانە بىرەگەي National Trade Item Number - NTIN بار تاۋاردىڭ بىرىڭعاي «تسيفرلى تولقۇجاتىن» جاساپ جاتىرمىز», دەدى ءا.ءنۇسىپوۆ.
تۇتاستاي العاندا, ءبىرتۇتاس كاتالوگتى ەنگىزۋ دەرەكتەردىڭ بولشەكتەنۋىن جويۋعا, تاۋار انىقتامالىقتارىنداعى قايتالانۋلار مەن سايكەسسىزدىكتەردى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا, ساۋدا سالاسىندا, بۋحگالتەرلىك جانە قويما ەسەبىندە, كوممەرتسيالىق ەلەكتروندى الاڭدار مەن ماركەتپلەيستەردە اقپاراتتىڭ تۇپكىلىكتى سايكەستىگىن قامتاماسىز ەتەدى. ستاندارتتى ءتاسىل ارقىلى نارىقتىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى بىرىڭعاي جانە وزەكتى مالىمەتتەرمەن جۇمىس ىستەپ, بۇل پروتسەستەردىڭ اشىقتىعى مەن ساپاسىن ارتتىرادى.
سپيكەرلەر ايتقانداي, كوپشىلىگى تۇك تسيفرلى تاڭبالاۋمەن شاتاستىرىپ جاتادى. بۇگىندە قازاقستاندا تاۋارلاردى جىكتەۋ مەن كاتالوگ جۇرگىزۋدىڭ ءۇش دەڭگەيلى جۇيەسى قۇرىلىپ جاتىر. وندا ءاربىر دەڭگەي ءوز فۋنكتسياسىن ورىندايدى. تجقجج – بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ, جالپى ستاتيستيكا جانە مەملەكەت دەڭگەيىندەگى تالداۋ ءۇشىن قاجەت تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ جالپى جىكتەۋىشى.
تاۋارلاردىڭ ۇلتتىق كاتالوگى – نەگىزگى جانە امبەباپ دەڭگەي, مۇندا تاۋاردىڭ ءار اتاۋى وندىرۋشىمەن بىرگە بەلگىلەنەدى. تسيفرلى تاڭبالاۋ – تاۋاردىڭ ءار داناسى مەن پارتياسى بەكىتىلگەن ەڭ تومەنگى ءارى ەڭ ءدال دەڭگەي. اتالعان قۇرال تاۋار ساناتتارىنىڭ شەكتەۋلى كولەمىندە قولدانىلادى جانە بۇل كونترافاكتىگە قارسى باعىتتالعان كۇرەس, سونداي-اق ول قاداعالاۋ, جارامدىلىق مەرزىمى جانە سالىق ءتارتىبى ماسەلەلەرىن شەشەدى.
