– ءبىز ءۇشىن اسسامبلەيانىڭ 30 جىلدىعى – مەرەيلى داتا عانا ەمەس, اۋقىمدى قوعامدىق بەلەستىڭ ماڭىزدى قورىتىندىسى. وسى جىلدار ىشىندە بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدى, ارالۋاندىقتى قۇرمەتتەۋدى جانە ديالوگ مادەنيەتىن قالىپتى ومىرلىك نورمالارىنا اينالدىرعان ازاماتتاردىڭ جاڭا بۋىنى قالىپتاستى.
اسسامبلەيا ءوز قىزمەتىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ كۇردەلى كەزەڭىندە ديالوگ الاڭى رەتىندە باستادى, ال بۇگىنگى تاڭدا بۇل جان-جاقتى جەتىلدىرىلگەن جانە بىرەگەي قوعامدىق ينستيتۋتقا اينالدى. مەرەيتويلىق جىل كوپەتنوستى ەلىمىزدە ءوزارا سەنىمگە, اشىق قارىم-قاتىناسقا جانە ادامداردىڭ قوعامدىق ومىرگە اتسالىسۋىنا سانالى دەڭگەيدە سۇرانىس ساقتالاتىنىن ايقىن كورسەتتى.
ۇلتتىق بىرلىك وزدىگىنەن پايدا بولمايدى, بۇل دايەكتى جانە تىنىمسىز جۇمىستىڭ ارقاسىندا قالىپتاسادى. اسسامبلەيا كۇن سايىن قۇرمەت پەن سەنىم قۇندىلىقتارىن نىعايتادى, جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن دامىتادى, زاماناۋي ءپاتريوتيزمدى قولدايدى, ادامداردى ورتاق جاسامپاز ىسكە تارتادى.
الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, ەلىمىزدە ەتنوسارالىق سەنىمنىڭ تۇراقتى جوعارى دەڭگەيى ءارى مادەنيەتارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلعا وڭ كوزقاراس قالىپتاستى. بۇل – وسى وتىز جىل ىشىندە اسسامبلەيا ءار ادامنىڭ ماڭىزدىلىعىن جانە ونىڭ ءبىرتۇتاس قوعامداستىققا تيەسىلىگىن سەزىنە الاتىن كەڭىستىك قۇرعانىنىڭ زاڭدى ناتيجەسى. سوندىقتان مەرەيتوي رامىزدىك داتا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار اسسامبلەيانىڭ ناقتى الەۋەتىن – ەلىمىزدىڭ بىرلىگىن نىعايتۋعا قابىلەتتى ينستيتۋت رەتىندەگى تيىمدىلىگى مەن وزەكتىلىگىن دالەلدەدى.
– مەرەيتوي جىلى ەڭ جوعارى دەڭگەيدە ماڭىزدى شەشىمدەر شىقتى. نەگىزگى ايشىقتى ءىس-شارا پرەزيدەنتتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن قحا سەسسياسى بولدى. مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان ستراتەگيالىق باعدارلارعا بايلانىستى اسسامبلەيا قالاي وزگەرەدى؟
– XXXIV سەسسيادا مەملەكەت باسشىسى اسسامبلەيانىڭ جۇمىسىن جوعارى باعالادى, سونىمەن قاتار جاڭا باعدارلاردى اتاپ ءوتتى: تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ, پراكتيكالىق قايتارىم, قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ ءرولىن ۇلعايتۋ, ۇدەرىستەردى تسيفرلاندىرۋ جانە جاستارمەن بەلسەندى ديالوگ جۇرگىزۋدى تاپسىردى. پرەزيدەنت «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتى نەگىزىندە قوعامدى شوعىرلاندىرۋ, سونداي-اق دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندەگى مەملەكەتتىك قۇرىلىستىڭ ماقساتتارىنا سايكەس اسسامبلەيانى ودان ءارى ترانسفورماتسيالاۋ ءۇشىن جاڭا تاسىلدەر ازىرلەۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ءبىز تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا جەدەل كىرىستىك. ەل تاريحىندا تۇڭعىش رەت اۋداندىق اسسامبلەيالار – ازاماتتاردىڭ قاتىسۋى جانە حالىقپەن جۇمىس ىستەۋدىڭ جاڭا فورماتى قۇرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا الماتى, جامبىل, جەتىسۋ, تۇركىستان وبلىستارىنىڭ بىرقاتار اۋدانىندا جاڭادان اۋداندىق اسسامبلەيالار قۇرىلىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردە ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ينفراقۇرىلىم قولعا الىنىپ, جاڭا دوستىق ۇيلەرى اشىلدى, تاعى بىرنەشە نىسان سالىنىپ, ىسكە قوسىلۋعا ازىرلىك ۇستىندە.
اسسامبلەيانىڭ جاڭا جوبالارى ىسكە قوسىلدى. «ينكليۋزيۆتى اسسامبلەيا» جوباسى قحا قۇرىلىمدارىنىڭ ىشىندە تۇراقتى ينكليۋزيۆتى ورتا قۇرۋعا نازار اۋدارا وتىرىپ, ازاماتتاردىڭ بارلىق ساناتىنىڭ قاتىسۋىن كوزدەيدى. «جەڭىس – بىرلىكتە» سپورتتىق پلاتفورماسى بەلسەندى ادامداردى سالاماتتى ءومىر سالتى مەن ىنتىماقتاستىق قۇندىلىقتارى توڭىرەگىندە بىرىكتىرەدى. «ەڭبەككەرلەر اسسامبلەياسى» جوباسى ەڭبەكسۇيگىشتىك مادەنيەتىن ىلگەرىلەتەدى, ەڭبەك ۇجىمدارىن كورپوراتيۆتىك ىنتىماقتاستىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتى نىعايتا وتىرىپ, الەۋمەتتىك باستامالارعا تارتادى. «كرەاتيۆتى شەشىمدەر پلاتفورماسى» جوباسى – زاماناۋي تسيفرلىق يدەيالاردى, كوممۋنيكاتسيانىڭ جاڭا فورماتتارى مەن جاستار باستامالارىن قالىپتاستىراتىن يننوۆاتسيالىق كەڭىستىك. ارينە, تسيفرلاندىرۋ داۋىرىندە ازاماتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى ىڭعايلى ءارى جەدەل ەتۋ, كوپتەگەن ۇدەرىستى ونلاينورتاعا كوشىرۋ ءۇشىن «تسيفرلىق اسسامبلەيا» جوباسىن ىسكە قوستىق. بۇل رەتتە اسسامبلەيانىڭ ءداستۇرلى ينستيتۋتتارىنا – انالار كەڭەسى, مەدياتسيا, قايىرىمدىلىق, ت.ب. جوبالارعا جاڭاشا مازمۇن مەن سەرپىن بەرىلدى.
مۇنىڭ ءبارى اسسامبلەيانىڭ ءوز جۇمىسىنداعى قۇرالدار مەن تاسىلدەردى زامان تالابىمەن ۇندەستىرە جەتىلدىرەتىنىن كورسەتەدى. ونىڭ باستى مىندەتى – ادامدارعا جاقىن بولۋ, ەلدىڭ دامۋ قارقىنىنا ساي كەلۋ. ناتيجەسى ايقىن: قحا ەلدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن نىعايتۋعا, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا اتسالىساتىن سەرپىندى ينستيتۋت بولىپ قالا بەرەدى.
– بۇگىنگى تاڭدا, سىرتتاي قاراعاندا, اسسامبلەيانىڭ جۇمىسى ەتنومادەني ورتالىقتاردى بىرىكتىرۋ فورماتىنان الدەقاشان اسىپ, كەڭەستەر, ورتالىقتار, قوزعالىستار مەن الاڭداردىڭ تۇتاس جەلىسىنە اينالعانداي اسەر قالدىرادى. بۇل ينفراقۇرىلىم قالاي جۇمىس ىستەيدى جانە اسسامبلەيانى اۋقىمدى قوعامدىق ورگانيزم ەتەتىن بارلىق قۇرىلىمنىڭ جۇمىسىن كىم قامتاماسىز ەتەدى؟
– ءيا, اسسامبلەيا – كوپ دەڭگەيلى جۇيە. ول ەتنومادەني بىرلەستىكتەردى, اقساقالدار كەڭەسىن, انالار كەڭەستەرىن, «اسسامبلەيا جاستارى» قوزعالىسىن, پارلامەنتتەگى جانە ماسليحاتتارداعى دەپۋتاتتىق توپتاردى, «جومارت جان» قايىرىمدىلىق ورتالىقتارىن, مەدياتسيا ورتالىقتارى مەن كەڭەستەرىن, عىلىمي-ساراپشىلىق قوعامداستىقتى, جوو-داعى قحا كافەدرالارىن, دوستىق ۇيلەرىن, جۋرناليستەر كلۋبتارىن, شىعارماشىلىق ۇجىمداردى بىرىكتىرەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا ءبىز پاتريوتيزم مەن ءوزارا كومەككە تاربيەلەۋدەن باستاپ, حالىقتىق ديپلوماتيانى دامىتۋعا جانە قاتىسۋدىڭ ءارتۇرلى فورماسىنا دەيىنگى قوعامدىق مىندەتتەردىڭ بارلىق سپەكترىن قامتي الامىز.
ەلىمىزدە مىڭعا جۋىق ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس ىستەيدى, ولار كۇن سايىن قوعامداعى ءوزارا قۇرمەت پەن اشىق ديالوگ مادەنيەتىن نىعايتادى. مەرەيتويلىق جىلى ەلىمىزدەگى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر قوعامدىق بىرلىكتى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان جۇزدەگەن مادەني, الەۋمەتتىك, ءبىلىم جوبالارىن ىسكە اسىرا وتىرىپ, جوعارى بەلسەندىلىك تانىتقانى ەرەكشە ماڭىزدى.
اقساقالدار كەڭەسى تاعىلىمدى تاربيە جانە اعارتۋشىلىق جۇمىسىن جۇرگىزىپ كەلەدى. ەلىمىزدە 1 200-دەن اسا اقساقالدار كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى, بۇگىنگى تاڭدا ولاردىڭ قاتارىندا 7 مىڭنان اسا ادام بار. 2025 جىلى ولار140 مىڭنان اسا ازاماتتى قامتىعان 3 مىڭنان اسا ءىس-شارا وتكىزدى, 400-گە جۋىق وزەكتى ءوتىنىشتى قاراپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا 170-كە جۋىق ۇسىنىس جولدادى. بۇل – قوعام مەن مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ تىكەلەي بايلانىس ارناسى.
انالار كەڭەستەرى ءوز قاتارىنا 12 مىڭنان اسا ايەلدى بىرىكتىرە وتىرىپ, رۋحاني قۇندىلىقتى قالىپتاستىرۋ, الەۋمەتتىك كەسەلدەردىڭ الدىن الۋدا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە عانا ولار 275 مىڭنان اسا ادامدى قامتىعان 4,3 مىڭنان اسا ءىس-شارا وتكىزدى. انالار كەڭەستەرى ءىىم-مەن ىنتىماقتاستىقتا «جاسىل سەرتيفيكات» جوباسىن ىسكە اسىرىپ, ناشاقورلىقتىڭ الدىن الۋعا اتسالىسادى. ولار اسكەري بولىمدەردە, مەكتەپتەر مەن بالالار ۇيلەرىندە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا, ەڭبەك ۇجىمدارىندا جۇمىس جۇرگىزەدى.
«اسسامبلەيا جاستارى» – بۇگىندە ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى جانە سەرپىندى قوزعالىستاردىڭ ءبىرى. ونىڭ قاتارىندا 10 مىڭنان اسا بەلسەندى بار, ال «جاڭا تولقىن», «قحا كوشباسشىلار مەكتەبى» جانە «Jastar Generation» جوبالارى كوشباسشىلىقتى, مادەنيەتارالىق كوممۋنيكاتسيانى جانە جوبالىق ويلاۋدى دامىتۋ الاڭىنا اينالدى. كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا 100-دەن اسا ستۋدەنتتىك اسسامبلەيا جۇمىس ىستەيدى. مىنە, وسىلايشا بىرلىك پەن جاسامپازدىق يدەيالارىن ىلگەرىلەتەتىن جاڭا بۋىن كوشباسشىلارى قالىپتاسىپ كەلەدى. «اسسامبلەيا جاستارى» ورتالىق ازيادان يۋنەسكو-نىڭ جاھاندىق جاستار قاۋىمداستىعىنا, ەۋروپالىق جاستار كارتاسى قاۋىمداستىعىنا قوسىلعان العاشقى جاستار ۇيىمى بولدى.
ء«بىر ەل – ءبىر مۇددە» دەپۋتاتتىق توبى – اسسامبلەيانىڭ پارلامەنتپەن جانە ماسليحاتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ نەگىزگى بۋىنى. دەپۋتاتتىق توپ جۇمىسى ناتيجەسىندە قحا ماڭىزدى الەۋمەتتىك, قۇقىقتىق جانە ەتنوسارالىق ماسەلەلەردى كوتەرە وتىرىپ, ولاردىڭ زاڭنامالىق دەڭگەيدە شەشىلۋىنە ىقپال ەتە الادى.
بۇكىل جۇيەنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى – ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى 36 دوستىق ءۇيى. بۇل – ناعىز قوعامدىق حاب, مۇندا كۇندەلىكتى پراكتيكالىق جۇمىس جۇرگىزىلەدى: ءتىل ۇيرەتۋ جانە ءبىلىم بەرۋ كۋرستارى, جاستار جوبالارى, مادەني ءىس-شارالار, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ كەزدەسۋلەرى, مەدياتيۆتىك كونسۋلتاتسيالار, ۆولونتەرلىك اكتسيالار ۇيىمداستىرىلادى. وسىلايشا, كەلىسىم يدەيالارى ناقتى مازمۇنعا يە بولادى.
قورىتا ايتقاندا, ەلىمىزدە ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ ءبىرتۇتاس ەكوجۇيەسى قالىپتاستى, وندا ستراتەگيالىق جانە پراكتيكالىق دەڭگەيلەر ۇيلەسىمدە جۇمىس ىستەيدى. ءدال وسى جۇيەلىلىك كەلىسىم ساياساتىن تۇراقتى جانە ءتيىمدى ەتەدى.
– اسسامبلەيا كەلىسىم مەن ءوزارا كومەك تۋرالى ءجيى ايتادى. بۇل ناقتى جۇمىستا قالاي كورىنەدى؟ قايىرىمدىلىق باستامالارى مەن قحا مەدياتيۆتىك جەلىسى ادامدارعا ءىس جۇزىندە قالاي كومەكتەسەدى؟ ول قوعامداعى بىرلىكتى نىعايتۋعا ىقپال ەتە الا ما؟
– پراكتيكالىق جۇمىس – اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىنىڭ ەڭ ايقىن كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى. قحا-نىڭ قايىرىمدىلىق باعىتى مەن مەدياتسيا جۇيەسى ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى ومىردە كەزدەسەتىن ناقتى مىندەتتەرىن كۇن سايىن شەشەدى.
«جومارت جان» ورتالىعى جەلىسى اتاۋلى قولداۋدىڭ قۋاتتى قۇرالىنا اينالدى. بيىل بۇل ورتالىقتار 300 ملن تەڭگەدەن اسا سوماعا 476 جوبانى ىسكە اسىردى. بۇل – از قامتىلعان وتباسىلارعا كومەك, توتەنشە جاعدايلاردان زارداپ شەككەندەرگە قولداۋ كورسەتۋ, اۋىل مەكتەپتەرىن قامتاماسىز ەتۋ, قارتتارعا ارنالعان الەۋمەتتىك باعدارلامالار. ولار ناقتى سۇرانىستارمەن جۇمىس ىستەيدى: بالانى مەكتەپكە دايىنداۋ, ءورت زارداپتارىن جويۋ, ءدارى-دارمەك جەتكىزۋ, تۇرمىستىق ماسەلەلەردى شەشۋ. وسى ءىس-شارالار ارقىلى حالىق اسسامبلەيانىڭ كومەككە مۇقتاج جاندارعا قولۇشىن سوزاتىنىن كورىپ وتىر.
ەكىنشى ماڭىزدى پراكتيكالىق جەلى – مەدياتسيا. ەلدە 21 مەدياتسيا ورتالىعى, 21 مەدياتسيا كەڭەسى جانە 330 مەدياتور جۇمىس ىستەيدى. بۇلار كۇن سايىن ءتۇرلى داۋ-دامايدى – وتباسىلىق كەلىسپەۋشىلىك, ەڭبەك جانجالى, تۇرمىستىق ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىن شەشەدى. بۇل – سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ جىلدام, قولجەتىمدى ءارى بەيبىت بالاماسى. مەدياتورلار تاراپتارعا كەلىسسوزدەر ۇستەلىنە وتىرۋعا, ءبىر-ءبىرىن تىڭداۋعا, قولايلى شەشىم تابۋعا كومەكتەسەدى. مۇنداي جۇمىس شيەلەنىستى ازايتادى, جانجالداردىڭ الدىن الادى, ادامدار اراسىنداعى قالىپتى قارىم-قاتىناستى ساقتايدى.
اسسامبلەيا – بىرلىك پەن ىنتىماق قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋمەن قاتار, كۇندەلىكتى ناقتى كومەك كورسەتەتىن, ادامداردىڭ ماسەلەلەرىن شەشەتىن, قوعامداعى تاتۋلىقتى قولدايتىن ينستيتۋت.
– اسسامبلەيا اينالاسىنا كوپ ادام – ءتۇرلى مادەنيەتتىڭ وكىلدەرىن بىرىكتىردى. بۇل تارتىمدىلىق اتموسفەراسى قالاي قالىپتاسادى دەپ ويلايسىز؟
– اسسامبلەيانىڭ مەرەيتويلىق جىلى ءبىزدىڭ قوعامدا قۋاتتى بىرىكتىرۋشى ەنەرگيا بار ەكەنىن ايقىن كورسەتتى. ادامدار قۇرمەت پەن سەنىم اتموسفەراسىن سەزىنگەندە ورتاق ىسكە اتسالىسۋعا دايىن ەكەنىنە 10 مىڭنان اسا ءىس-شارا مەن 1 ميلليوننان اسا قاتىسۋشى دالەل بولا الادى. «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتى ءارتۇرلى مادەنيەت ءبىرىن-ءبىرى ۇيلەسىمدى تۇردە تولىقتىراتىن وسى ورتانى جاسايدى. بۇل, اسىرەسە, مادەني باعدارلامادا ايقىن كورىندى: ەل اۋماعىندا 75 فەستيۆال, 50-دەن اسا سپەكتاكل مەن كونتسەرت ءوتتى. استانا ۇلتتىق شىعارماشىلىق ورتالىعىنا اينالدى, وندا شىعارماشىلىق ۇجىمدار فەستيۆالى, حالىق قولونەرى فەستيۆالى, «بىرلىگىمىز جاراسقان!» بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ونەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق فەستيۆالى ءوتتى. الماتىدا العاش رەت وتكىزىلگەن ەتنوستاردىڭ تەاتر ونەرى فەستيۆالى ساحنا ءتىلىنىڭ سان قىرلى ەكەنىن, ءبىزدىڭ مادەني ارالۋاندىعىمىزدىڭ قانشالىقتى باي ەكەنىن كورسەتتى.
مەملەكەتتىك ءتىلدى ىلگەرىلەتۋدە دە ەلەۋلى ناتيجە بايقالادى. بۇگىنگى تاڭدا ءتۇرلى ەتنوستىڭ وكىلدەرى قازاق تىلىندە سويلەۋمەن قاتار, قازاقشا ويلايدى, ءان ايتادى, وزدەرى قازاق ءتىلىن ۇيرەتەدى جانە شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزەدى, تىلگە قاتىستى جوبالاردىڭ باستاماشىسى بولادى. اسسامبلەيا مۇنى «مەملەكەتتىك ءتىل – ەتنوسارالىق قاتىناس ءتىلى», « ۇلى دالانىڭ ۇلتارالىق ءتىلى», «ۇيدە سويلە» باعدارلامالارى ارقىلى, اسىرەسە ون جىل ىشىندە 130 مىڭعا جۋىق ءىس-شارا وتكىزىپ, ميلليونداعان جەتكىنشەكتى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ اينالاسىنا بىرىكتىرەتىن الاڭعا اينالعان «مىڭ بالا» قوزعالىسى ارقىلى قولدايدى.
مىنە, وسىلايشا, مادەنيەت پەن ءتىل ادامدار اراسىنداعى جاندى كوپىرگە اينالاتىن, سەنىم, ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ورتاق بىرلىگىمىزدى نىعايتاتىن كەڭىستىك قالىپتاسادى.
– ەتنوسارالىق قاتىناس – وتە نازىك ءارى سەزىمتال سالا. ادامدارمەن جۇمىس ىستەۋ جانە الەۋمەتتىك ۇدەرىستەردىڭ نيۋانستارىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ارنايى ءبىلىم مەن تاسىلدەر قاجەت. اسسامبلەيا مۇنداي مامانداردى قالاي دايارلايدى جانە ورىن العان جاعدايدى تەرەڭ ءتۇسىنۋدى قالاي قامتاماسىز ەتەدى؟
– اسسامبلەيا ماماندار دايارلاۋدى, ساراپشىلىق تالدامانى جانە كاسىبي مەدياجۇمىستى بىرىكتىرەتىن تۇتاس جۇيە قالىپتاستىردى. بىرىنشىدەن, ءبىلىم باعىتى جۇمىس ىستەيدى. قحا كافەدرالارى مەن اكادەمياسى ارقىلى كادر دايارلاۋدىڭ دايەكتى تراەكتورياسى قۇرىلدى: دوستىق ۇيلەرىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر مەن قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ وكىلدەرى ءۇشىن جىل سايىن وقىتۋ ۇيىمداستىرىلادى.
ەكىنشىدەن, اۋقىمدى ساراپشىلىق-تالدامالىق جەلى جۇمىس ىستەيدى. عىلىمي-ساراپشىلىق كەڭەس پەن وڭىرلىك توپتار 300-گە جۋىق زەرتتەۋشىنى بىرىكتىرەدى, ولار قوعامدىق ۇردىستەردى تالدايدى, قاۋىپ-قاتەرلەردى انىقتايدى, عىلىمي نەگىزدەلگەن ۇسىنىستار جاسايدى. جاس عالىمدار كلۋبى جاڭا زەرتتەۋ مەكتەبىنىڭ ساباقتاستىعى مەن دامۋىن قامتاماسىز ەتەدى. قازاقستاندا ءىس جۇزىندە وزىندىك مەملەكەتتىك ەتنوساياسات مەكتەبى – قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ تەورياسى مەن پراكتيكاسىنىڭ جانە يننوۆاتسيالىق تاسىلدەرىنىڭ ۇيلەسىمى قالىپتاستى.
ءۇشىنشى – اقپاراتتىق باعىت. قحا جۋرناليستەر كلۋبى رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك باق-تاردى بىرىكتىرە وتىرىپ, كەلىسىم تاقىرىبىن جاۋاپكەرشىلىكپەن جاريالاۋدىڭ نەگىزگى الاڭىنا اينالدى. مەرەيتويلىق جىلى 10 مىڭعا جۋىق جۋرناليست پەن بلوگەردىڭ قاتىسۋىمەن 150-دەن اسا وقىتۋ مەديا ءىس-شاراسى ءوتتى. بۇل مەديا ساۋاتتىلىق پەن كاسىبي ستاندارتتاردى ايتارلىقتاي ارتتىردى. ناتيجەسىندە, مەديابەلسەندىلىك ايتارلىقتاي ءوستى: 63 مىڭنان اسا ماتەريال جاريالاندى, 7,7 مىڭ تەلەسيۋجەت شىقتى, الەۋمەتتىك جەلىلەردە 44 مىڭنان اسا جاريالانىم ورنالاستىرىلدى.
ءبىلىم بەرۋگە دايارلىق, ساراپتاما جانە زاماناۋي مەدياكوممۋنيكاتسيا اسسامبلەيادا بولىپ جاتقان ۇدەرىستەردى تۇسىنۋگە, قوعام ءۇشىن كەلىسىم تاقىرىبىن ساپالى جاريالاۋعا كومەكتەسەتىن تۇراقتى كاسىبي نەگىز قالىپتاستىرادى.
– بۇگىندە الەمدە «جۇمساق كۇش», حالىقتار ديالوگى تۋرالى كوبىرەك ايتىلادى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وسى الەمدىك ديالوگ ارحيتەكتۋراسىندا قانداي ءرول اتقارادى؟ ونى ەلدىڭ ديپلوماتيالىق برەندى دەپ ساناۋعا بولا ما؟
– ارينە. اسسامبلەيا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە قالىپتاسقان بەيبىت قاتار ءومىر ءسۇرۋ مەن سەنىم مودەلىن الەمگە تانىتا وتىرىپ, وتاندىق مادەني ديپلوماتيانىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالدى. حالىقتىق ديپلوماتيا ورتالىعى مەن قحا دوستىق ەلشىلەرىنىڭ كورپۋسى ارقىلى ەتنوسارالىق كەلىسىم يدەياسىن ىلگەرىلەتەمىز جانە ءبىزدىڭ ارالۋاندىعىمىز قاۋىپ-قاتەر فاكتورى ەمەس, دامۋ رەسۋرسى بولا الاتىنىن كورسەتەمىز.
ءبىزدىڭ تاجىريبەمىزگە دەگەن قىزىعۋشىلىق ۇنەمى ارتىپ كەلەدى: كەيىنگى جىلدارى اسسامبلەياعا ءارتۇرلى ەلدىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارى, پارلامەنتتەرى مەن زەرتتەۋ ورتالىقتارى 60-تان استام رەت جۇگىنگەن. بۇل مودەل قوعامدىق تۇراقتىلىقتىڭ ومىرشەڭ ءارى پراكتيكالىق ۇلگىسى رەتىندە قابىلداناتىنىن كورسەتەدى.
ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – تاجىريبە الماسۋ عانا ەمەس, كەلىسىم مەن بىرلىك جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسى ەكەنىن كورسەتۋ, ونى زەردەلەپ, اۋقىمىن كەڭەيتۋ. مىنە, وسىلاي حالىقتىق ديپلوماتيانىڭ شىنايى قۋاتى اشىلادى.
– ونىڭ دامۋىن قانداي ستراتەگيالىق مىندەتتەر ايقىندايدى؟ قحا تاريحىنداعى جاڭا كەزەڭ تۋرالى نە ايتۋعا بولادى؟
– وتىز جىلدىق بەلەس شىن مانىندە اسسامبلەيانىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشادى. پرەزيدەنت نەگىزگى باسىمدىقتاردى اتاپ ءوتتى: ەتنوسارالىق ساياساتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ازاماتتاردى كوبىرەك تارتۋ, اسسامبلەيانىڭ ماڭىزدى قوعامدىق ينستيتۋت رەتىندەگى ءرولىن نىعايتۋ. بۇل ستراتەگيالىق تۇجىرىمنىڭ نەگىزى ەلدىڭ مادەني بايلىعىن دامۋدىڭ جالپىۇلتتىق ماقساتتارىمەن بايلانىستىراتىن «بىرلىگىمىز – ارالۋاندىقتا» قاعيداتى بولىپ قالا بەرەدى.
ساياسي رەفورمالار جاعدايىندا اسسامبلەيانىڭ الەۋەتىن ساقتاپ قانا قويماي, ونىڭ ءرولىن تەرەڭ ينستيتۋتسيالاندىرۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە رەسمي وكىلەتتىكتەر تۋرالى ەمەس, قوعامدىق ورتاعا جانە كەلىسىمدى نىعايتۋعا اسەر ەتەتىن شەشىمدەردى تالقىلاۋعا, ازىرلەۋگە قحا-نى جۇيەلى تۇردە تارتۋ تۋرالى ايتىلىپ وتىر. جالپى, تۇراقتىلىققا قاراماستان, ەتنوسارالىق سالا اقپاراتتىق قاۋىپ-قاتەرلەر مەن سىرتقى اسەرلەرگە سەزىمتال بولىپ قالا بەرەدى. سوندىقتان بەلسەندى جۇمىس, ساپالى قارىم-قاتىناس جانە قازىرگى كەزدەگى سىن-قاتەرلەرگە ۋاقتىلى دەن قويۋ وتە ماڭىزدى.
الداعى جىلدارعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتار ايقىندالدى: ازاماتتىق ىنتىماقتى نىعايتۋ, ارالۋاندىقتى دامۋ رەسۋرسى رەتىندە ىلگەرىلەتۋ, قوعامدىق ديالوگ پەن حالىقتىق ديپلوماتيانى دامىتۋ, جاستار مەن ۆولونتەرلەردى تارتۋ. اسسامبلەيانىڭ نەگىزگى كاپيتالى – سەنىم. ول ونداعان جىل بويى قالىپتاستى جانە بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق بىرلىكتىڭ نەگىزىنە اينالدى. جاڭا كەزەڭنىڭ مىندەتى – ەلىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن بىرلىگىن نىعايتا وتىرىپ, وسى الەۋەتتى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ورىنبەك وتەمۇرات,
«Egemen Qazaqstan»
