ءۇش جاۋىنگەر

ءبىر اۋلەتتەن مايدانعا اتتانىپ ەدى كەڭەس حالقىنىڭ فاشيستىك گەرمانيانى تالقانداعان 1945 جىلعى جەڭىسى – سول سۇراپىل شايقاستاردىڭ ورتاسىندا بول­عان اتا-بابالارىمىزدىڭ ماڭگىلىك داڭقى. ادامزات جاڭا عاسىرعا, جاڭا مىڭجىلدىققا اياق باسقانىنا قاراماستان, بۇل جەڭىس – XX عاسىردىڭ اتاۋلى وقيعالارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. جەتپىس جىل بۇرىن اكەلەرىمىز بەن اتالارىمىز كەلەشەك ۇرپاعىن, ياعني, ءبىزدى جانە بەيبىت ءومىرىمىزدى جان الىسىپ, جان بەرىسە قورعادى. وكىنىشتىسى, كۇللى دۇنيەگە ەرلىك شەجىرەسىن پاش ەتكەن ارداگەرلەرىمىزدىڭ قاتارى جىلدان جىلعا سيرەپ كەلەدى. قان قاساپ مايدانعا اۋلە­تىمىزدەن اكەم, اكەمنىڭ ءىنىسى جانە ناعاشى اعام اتتانعان ەدى. ناعاشىم ەرمۇحامبەت قارعاباەۆ 300-ءشى ديۆيزيانىڭ  1049-شى پولكىنىڭ زەڭبىرەك بولىمشەسىنىڭ كومانديرى بولىپ ستالينگراد تراكتور زاۋىتىن قورعاۋعا, پەرەكوپ, سەۆاستوپول قورعانىسىنا جانە بالتىق ەلدەرىندەگى شايقاستارعا قاتىستى. سوعىستى كەنيگسبەرگ قالاسىندا اياقتاپ, 1947 جىلى ەلگە ورالدى. ناعاشىمنىڭ كەۋدەسىندەگى II دارەجەلى وتان  سوعىسى, III دارەجەلى داڭق وردەنى سۇراپىل سوعىستاعى ەرلىگىنىڭ كۋاسى ىسپەتتى. ءار ماراپاتتىڭ جاۋىنگەرلەردىڭ قانىمەن جازىلعان, ومىرىمەن ولشەنگەن تاريحى بار. ول 1983 جىلى زەينەتكە شىققانشا مەكتەپ مۇعالىمى بولىپ ەڭبەك ەتتى. اكەمنىڭ ءىنىسى – جارقىنباي قارجاۋباەۆ 1942 جىلى «بروننان» ءوز ەركىمەن باس  تارتىپ, سوعىستا جوعالعان اعاسى ءۇشىن كەك الماق نيەتپەن مايدانعا اتتانعان بولاتىن. فاشيستىك باسقىنشىلارمەن ايقاستى نەمىس جەرىندە اياقتاعان اعامىز «ەرلىگى ءۇشىن», «1941 – 1945 جىلدارداعى ۇلى وتان سوعىسىندا گەرمانيانى جەڭگەنى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان. وكىنىشكە قاراي, سوعىستا العان جاراقاتىنىڭ اۋىرلىعىنان ەلۋىنشى جىلدارى قايتىس بولدى. سوڭىندا ۇلى مەن قىزى قالدى. اكەم جۇبان قارجاۋباي ۇلى جاستاي جەتىمدىكتىڭ اششى ءدامىن تاتىپ, ەرتە ەر جەتتى. اناسى مەن باۋىرلارىن اشارشىلىقتىڭ قىسپاعىنان امان الىپ قالۋ ماقساتىندا بەلى قاتپاي ەڭبەك­كە ارالاستى. اتامىز قار­جاۋباي كەڭەس وكىمەتىنىڭ جاپپاي ۇجىمداستىرۋ ساياساتىنا قارسى 1929 جىلى بولعان ايگىلى قاراقۇم كوتەرىلىسىنىڭ قاتىسۋشىسى ءارى قۇربانى بولعان-دى. اكەم ول ۋاقىتتا نەبارى 12 جاستا ەدى. بۇعاناسى بەكىگەن بوزبالا 1939 جىلدىڭ اقپان ايىندا ۆولوچاەۆكا قالاسىنان ونەگا قالاسىنا اسكەري بورىشىن وتەۋگە اتتانادى. 1940 جىلدىڭ اقپان ايىندا ارحانگەلسك-مۋرمانسك-كاندالاكشا ارقىلى قاتارداعى پۋلەمەتشى بولىپ فين سوعىسىنا قاتىستى. سوندا كورسەتكەن باتىلدىعى ءۇشىن ك.ۆوروشيلوۆتىڭ العىسىمەن, 300 سوم اقشالاي سىيلىعىمەن جانە اق تەڭىزدىڭ جاعاسىندا 10 كۇندىك دەمالۋعا بەرىلگەن جولدامامەن ماراپاتتالادى. الايدا اق تەڭىزدىڭ جاعاسىندا دەمالىپ جاتقان جاۋىنگەرلەر شۇعىل تاپسىرمامەن ءۆيلنيۋستى الۋعا قاتىسادى. 1941 جىلى اسكەري قىزمەتىن اياقتاۋعا ءبىر اي قالعاندا ۇلى وتان سوعىسى باس­تالىپ, اكەمىز قايتادان سوعىسقا كىرۋگە ءماجبۇر بولدى. 1942 جىلعا دەيىن سوعىستىڭ العى شەپتەرىندە جۇرگەنىمەن, ۋكراينا جەرىندە جاراقاتتانىپ, تۇتقىنعا تۇسەدى. سودان گەرمانيا كونتسلاگەرىندە ۇزاق ۋاقىت بولعان ول 1945 جىلى اقش سولداتتارىنىڭ ازات ەتۋىمەن, تۇتقىننان بوساپ, قىركۇيەكتە ەلگە ورالادى. جەتى جىل بويى ەلىن, جەرىن, اناسى مەن باۋىرلارىن ساعىنىپ كەلگەن اكەم اناسىنىڭ ەكى مارتە كەلگەن «قارا قاعازدى» جۇرەگىنىڭ كوتەرە الماي باقيلىق بولعانىن كەش ءبىلدى. اكەم جۇبان قارجاۋباي ۇلى مايدانداعى ءومىر مەن ءولىم ورتاسىنداعى جانتالاسپەن بىرگە كونتسلاگەردەگى تۇتقىندىقتىڭ ازابىن دا مول تارتقان كىسى. بىراق, تۇتقىندا كورگەن قورلىق, سوعىستا العان جاراقاتتارى اكەمىزدىڭ جىگەرىن, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن جاسىتقان ەمەس. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى: «ءبىز مايداندا جاۋمەن قيدالاسىپ جۇرگەندە سەن تۇت­قىندا بولعانسىڭ», دەپ ارتىق سويلەگەندەرگە ءمان بەرمەي, بويىن تىك ۇستاپ, تەك ەڭبەك ەتۋدى ءبىلدى. بالالارىنىڭ جاقسى وقىپ, جوعارى ءبىلىم الۋىنا, ونەرگە جاقىن بولۋىنا ءمان بەردى. اكەم بالالارىمەن شۇيىركەلەسكەندە «مەنىڭ وقۋعا مۇمكىندىگىم بولمادى, سەندەر جاقسى وقىپ, تەرەڭ ءبىلىم الۋلارىڭ كەرەك, وقۋ – ءبىلىم بۇلاعى» دەپ ءجيى قايتالاۋشى ەدى. سەگىز بالانى جالعىز اسىراۋ اكەمىزگە وڭاي تيگەن جوق. ال انامىزدىڭ ءۇي شارۋاسىندا بالا باعۋدان قولى بوسامايتىن. سوندا دا اكەمىز ۇيگە ءتۇرلى ادەبي كىتاپتار الىپ كەلىپ, وقۋعا ۋاقىت تاباتىن. انام ەكەۋى 8 بالا تاربيەلەپ, 26 نەمەرە ءوسىردى. اكەمىز 1 شوبەرەسىن, انامىز 19 شوبەرەسىن كورىپ, ۇرپاعىنىڭ الاقانىنان سۋ ءىشىپ كەتكەن ابزال جاندار. ارينە, اكە تاعدىرى سول كەزدەگى كوپشىلىك ادامداردىڭ تاعدىرىمەن ۇقساس. ولار­دىڭ قازىرگى ادامداردان ايىر­ما­شىلىعى – كوڭىلدەرىنىڭ كەڭدىگىندە, قايىرىمدىلىعىندا, پەيىلدەرىنىڭ كىرشىكسىز تازا­لىعىندا سياقتى. وتانعا, ەلىنە, جەرىنە دەگەن ادالدىعىندا ىسپەتتى. ءبىز مايدانگەر اكەمىزدى ماقتان تۇتامىز. ءبىز ءۇشىن ول – ادالدىقتىڭ, ەڭبەكقورلىقتىڭ, قاجىماس قايراتتىڭ جانە ەڭ نەگىزگى – وتانسۇيگىشتىكتىڭ ەڭ ۇلكەن ۇلگىسى بولا بىلگەن جان. اكەمنىڭ كەۋدەسىندەگى كوپتەگەن مەدالدارى, II دارەجەلى وتان  سوعىسى وردەنى سوڭىندا قالعان نەمەرە-شوبەرەلەرىنە جاۋىنگەرلىك داڭق جونىندە سىر شەرتەتىن وتباسىلىق قۇندى جادىگەرگە اينالدى. ءبىز جانە وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن سوعىس زۇلماتىن بولدىرماۋ, كەلەر بۋىننىڭ بەيبىت ءومىرى ءۇشىن قاسقايا قان توككەن جاۋىنگەرلەردى ۇنەمى ەسكە الۋ – ۇرپاقتىق پارىزىمىز! الما قارجاۋباەۆا. وسكەمەن.