– ارمان تۇرسىنباي ۇلى, بيىل ەلىمىزدە اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە تۇجىرىمداماسى جاڭارتىلدى. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىقتىڭ جاستارمەن ءارى اسكەري قىزمەتشىلەرمەن جۇمىستا اتقاراتىن ءرولى قانداي ەكەنىن بىلگىمىز كەلەدى.
– ءيا, پرەزيدەنت جارلىعى نەگىزىندە 7 قاراشادا ۇكىمەت بەكىتكەن «اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە تۇجىرىمداماسى» ءبىزدىڭ ورتالىقتىڭ ون جىلدىق مەرەيتويىمەن ۇيلەسىم تاپقان ماڭىزدى وقيعا بولدى. بۇل قۇجات اسكەردىڭ مادەني-رۋحاني نەگىزىن قالىپتاستىرۋدا ۇيلەستىرۋشى ورگان رەتىندەگى مارتەبەمىزدى تۇپكىلىكتى بەكىتىپ بەردى. سونىمەن قاتار ورتالىقتىڭ اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنىڭ باستى ينستيتۋتى رەتىندەگى ستراتەگيالىق ماڭىزىن كۇشەيتتى.
ۇلتتىق اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىقتىڭ قۇرىلۋى قارۋلى كۇشتەردەگى پاتريوتتىق جانە مادەني تاربيە جۇيەسىن جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋدە ەرەكشە مانگە يە. بۇعان دەيىن اسكەري بولىمدەر مەن گارنيزونداردا جۇرگىزىلگەن مادەنيەت پەن تاربيەگە قاتىستى جۇمىستاردا بىرىزدىلىك بولماعان ەدى. بىرىڭعاي تۇجىرىمداما مەن ادىستەمەلىك بازا جوق-تىن. سول سەبەپتى ارمياعا وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ءبىر ورتالىقتان ۇيلەستىرەتىن جانە پاتريوتتىق تاربيە سالاسىندا مەملەكەتتىك يدەولوگيانى جۇزەگە اسىراتىن مەكەمە قاجەت بولدى.
بۇگىندە ءبىزدىڭ ورتالىق مۋزەي ءىسىن, مۋزىكالىق ونەردى, اسكەري-تاريحي باعىتتى, جاستارمەن جۇمىستى جانە اعارتۋشىلىق جوبالاردى بىرىكتىرگەن ستراتەگيالىق وزەككە اينالدى. ءبىز ءوز ءداستۇرىن قۇرمەتتەيتىن جانە مەملەكەت الدىنداعى پارىزىن تەرەڭ سەزىنەتىن, رۋحاني-ادامگەرشىلىك كەلبەتىن ايقىندايتىن قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بەرىك نەگىزىن قالىپتاستىردىق.
– ورتالىقتىڭ باستى ماقساتى نە؟ قانداي جۇمىستارمەن شۇعىلدانادى؟
– جالپى ايتقاندا, باستى ماقساتىمىز – وتانشىل ساربازداردى تاربيەلەۋ. ەگەر اسكەرىڭ مىقتى بولسىن دەسەك, ونىڭ قاتارىنداعى ساربازداردىڭ پاتريوتتىق رۋحى جوعارى بولۋى كەرەك. ونسىز قۋاتتى ارميا قالىپتاستىرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ءبىز جاس جاۋىنگەردىڭ بويىنا ەلدىڭ تاريحى تۋرالى ءبىلىمدى ءسىڭىرىپ, تىلىنە, داستۇرىنە دەگەن قۇرمەتتى قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلامىز. اسكەرگە كەلگەن جاس جىگىت جاۋىنگەرلىك ىسكە ماشىقتانىپ قانا قويماي, ارميادان مادەني ءارى رۋحاني تۇرعىدان بايىپ, تولىققاندى, جيناقى, وتان قورعاۋشى بولۋدىڭ ءمانىن تەرەڭ تۇسىنەتىن دەڭگەيدە ورالۋى – باستى تىلەگىمىز. مادەنيەت ادامدى كەمەل ەتەدى. مۋزىكا, كىتاپ, فيلم, مۋزەي ەكسپوزيتسيالارى, ارداگەرلەرمەن تىكەلەي جۇزدەسۋ ارقىلى جاس سارباز تاريح تەرەڭىنە بويلاپ, ءوزىن ۇلكەن حالىقتىڭ پەرزەنتى رەتىندە سەزىنەدى.
بۇل جەردە تەك اسكەردەگى ەمەس, اسكەرگە دەيىنگى جاستارمەن جۇمىستى دا ايتا كەتۋىمىز كەرەك. بۇل ورايدا «بالداۋرەن» اسكەري-پاتريوتتىق لاگەرى, «جاس سارباز» جاستار قوزعالىسى, كاسىبي باعدار بەرۋگە ارنالعان ءىس-شارالار – مۇنىڭ ءبارى بولاشاق جاۋىنگەردىڭ تۇلعالىق قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى. اسكەرگە شاقىرىلار ساتتە ولار ارميانىڭ نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن جانە وتانعا قىزمەت ەتۋدى وزىنە كورسەتىلگەن ۇلكەن سەنىم ءارى مارتەبە ەكەنىن جاقسى ءتۇسىنىپ كەلەدى.
الداعى ماڭىزدى جوبانىڭ ءبىرى – گارنيزوندار مەن وفيتسەرلەر ۇيىندە اسكەري كينوتەاترلار اشۋ. ساربازداردىڭ كوپشىلىگى شاعىن قالالار مەن اۋىلداردان شاقىرىلادى. كەي جەرلەردە تەاتر تۇرماق, قاراپايىم مادەنيەت ءۇيى دە جوق. ءبىز جاس جاۋىنگەر ارمياعا كەلگەن سوڭ ومىردەن ارتتا قالماي, مادەني جاعىنان قاتارلاستارىنان وزىق بولعانىن قالايمىز. ارميا ونىڭ ومىرىندەگى ءۇزىلىس ەمەس, العا باسقان قادامى – بىلىمگە, ءوز ءرولىن ۇعىنۋعا, تاريحقا جانە مەملەكەتتىك ساناعا قۇرمەتپەن قاراۋعا باستار جول بولۋعا ءتيىس.
وسىعان وراي مەرزىمدى قىزمەتتەگى ءاربىر سارباز يگەرۋى كەرەك مادەني تۇرعىدا ءوسۋدىڭ ەڭ تومەنگى دەڭگەيىن بەلگىلەدىك. مىسالى, ارنايى بەكىتىلگەن كىتاپتار ءتىزىمىن وقىپ شىعۋ. وسى ماقساتتا «ساربازعا كىتاپ» اتتى اكتسيا جاريالاپ, اسكەري بولىمدەردەگى كىتاپحانالاردى تولىقتىرماقپىز. سونداي-اق قازاق تىلىندەگى, ەلىمىزدە تۇسىرىلگەن فيلمدەر ءتىزىمىن تاماشالاۋ مىندەتتەلەدى. بۇل – كوبىنە اۋىلدارعا جەتپەيتىن, كينوتەاترلاردا كورسەتىلمەيتىن تۋىندىلار. شىنايى پاتريوتتىق سانا مادەنيەت, تاريح جانە وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ارقىلى ويانادى. ۇلتتىق اسكەري-پاتريوتتىق ورتالىقتىڭ قۇرىلۋ سەبەبى دە – وسى ۇدەرىستى جۇيەلى, ۇيىمداسقان ءارى ناتيجەلى ەتۋ. بۇگىنگى سارباز بەساسپاپ بولۋى كەرەك.
– وتكەن 10 جىل ىشىندە ورتالىق جۇمىسىندا قانداي وڭ وزگەرىستەر مەن جەتىستىكتەر بولدى؟
– اسكەري-پاتريوتتىق جۇمىس جۇيەسىندە شىن مانىندە ۇلكەن سەرپىلىس جاسالدى. ەڭ الدىمەن, ەلىمىزدىڭ ءىرى گارنيزوندارى – الماتى, گۆاردەيسك, سەمەي, سارىوزەك, قوناەۆ قالالارىندا ورتالىقتىڭ فيليالدارى قۇرىلدى. بۇلار وركەسترلەرمەن, انسامبلدەرمەن, مۋزەيلەرمەن جابدىقتالىپ, جەكە قۇرام ءۇشىن تولىققاندى مادەني ورتالىقتارعا اينالدى.
سونىمەن قاتار ورتالىقتا شىعارماشىلىق ۆزۆودى قۇرىلدى. وعان مۋزىكالىق, حورەوگرافيالىق نەمەسە اكتەرلىك ءبىلىمى بار جاستار قابىلدانادى. سونىڭ ارقاسىندا ارميا مادەنيەتى جاڭا سەرپىن الىپ, شىعارماشىلىق قىزمەت اسكەري قىزمەتتىڭ ءبىر بولشەگىنە اينالدى.
ەڭ ماڭىزدى جوبانىڭ ءبىرى – قوناەۆ قالاسىنداعى فيليال بازاسىندا ۇيىمداستىرىلعان «بالداۋرەن» اسكەري-پاتريوتتىق لاگەرى. مۇندا جىل سايىن 4 مىڭنان اسا ءجاسوسپىرىم دايىندىقتان وتەدى. بالالار جىل بويى وقۋ ۇدەرىسىنەن قول ۇزبەي, 20 كۇن بويى ارميا تارتىبىندە ءومىر سۇرەدى. اسكەري قىزمەت نەگىزدەرىن مەڭگەرىپ, كاسىبي باعدارلاۋ باعدارلامالارىنا قاتىسادى. ينجەنەرلىك جانە دەسانتتىق-شابۋىلداۋ بولىمشەلەرىندە بولىپ, العاشقى پاراشيۋتتىك جاتتىعۋلاردان وتەدى. بۇل ءىس-شارالار – بولاشاق وتان قورعاۋشىلاردىڭ مىنەزىن شىڭدايتىن باتىلدىق مەكتەبى.
– اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە سالاسىندا وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىن زەردەلەپ كوردىڭىزدەر مە؟
– ءوزىم وسى تاقىرىپتا ديسسەرتاتسيا قورعاعان ەدىم. سول كەزدە شەتەلدەگى اسكەرلەردىڭ مادەني-دەمالىس ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانۋ مەن اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە تاجىريبەسىن تالدادىم. مىسالى, اقش-تا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ «اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مورالدىق احۋالى مەن دەمالىسىن جاقسارتۋ» باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى. وندا ءوز باعىنىسىنداعى بولىمدەردىڭ دەمالىسىن ۇيىمداستىرۋ تولىقتاي كومانديرلەرگە جۇكتەلگەن.
قىتايدا ساربازدارمەن مادەني باعىتتاعى جۇمىس يدەولوگيالىق تاربيەنىڭ ماڭىزدى قۇرالى رەتىندە قاراستىرىلادى. وندا حالىق-ازاتتىق ارمياسىندا اسكەري تەاترلار, وركەسترلەر, ۇگىت-بريگادالار جۇمىس ىستەيدى.
تۇركيادا ۇلتتىق قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى اسكەري مۋزەي, مادەني ورتالىق جانە «مەحتەران» اتتى ەرەكشە وركەسترى بار. ول اسكەري داستۇرلەر مەن زاماناۋي مۋزىكانى بىرىكتىرەدى.
ال كورشى رەسەيگە كەلسەك, بۇلار كەڭەستىك كەزەڭنەن قالىپتاسقان جۇيەنى ساقتاپ, ودان ءارى دامىتىپ وتىر. وفيتسەرلەر ۇيلەرى, اسكەري انسامبلدەر, كىتاپحانالار مەن مۋزەيلەردىڭ جەلىسى قالىپتاسقان.
ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن بۇنداي تاجىريبەلەردىڭ ءبارى دە ماڭىزدى. ۇيرەنەرىمىز كوپ. الايدا ءوز ۇلتتىق مودەلىمىزدى قۇرۋ – ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعان ماسەلە. بۇل مودەل ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا, تاريح پەن ەلدىڭ بۇگىنگى جاعدايىنا نەگىزدەلۋگە ءتيىس.
جالپى, مەن ءۇشىن مادەنيەت پەن پاتريوتيزم – ابستراكتىلى ۇعىم ەمەس, ومىرلىك باعدار. اسكەري ءومىر تەك جاۋىنگەرلىك جاتتىعۋ مەن بۇيرىقتاردان تۇرمايدى. ول مورالدىق رۋحى مىقتى, بورىشىن تەرەڭ سەزىنەتىن ادامداردان قۇرالادى. ءار سارباز, ءار وفيتسەر ءوز حالقىنىڭ تاريحىن ءبىلۋى كەرەك. ۇلتتىق ءداستۇرىن سىيلاپ, تۋعان مادەنيەتىنە ماحابباتپەن قاراۋعا ءتيىس. بۇل تەك جەكە تاربيە ماسەلەسى ەمەس, مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق قۇندىلىعى. ول قىزمەتشىلەردىڭ ومىرىنە قانشالىقتى تەرەڭ ەنسە, ارميانىڭ كۇشى نىعايىپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ بولاشاعى دا جارقىن بولا تۇسپەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ەسكەندىر زۇلقارناي,
«Egemen Qazaqstan»
