الەمنىڭ گازەتكە كوزقاراسى ەرەكشە

ەرتەڭىن ويلاعان ەل ءباسپاسوزىن قولدايدى

ەۋروپا مەن اقش-تاعى مەم­لە­كەتتىك باق-تى قولداۋ باعدار­لامالارىن زەرتتەپ, باعا­لاۋ جۇرگىزگەن «International Publishing Distribution Associa­tion» (IPDA – باسپا ونىمدەرىن تاراتۋشىلاردىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعى) اتالعان ەلدەردە گا­زەتتى قولداۋعا تىكەلەي قار­جىلىق ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, گرانتتار ۇيىمداستىرىلاتىنىن ايتادى. سونداي-اق شاعىن نەمەسە جابىلۋ الدىندا تۇرعان گازەتتەرگە ماقساتتى باعدارلامالار قاراستىرىلعان. سالىقتىق, كە­دەن­­دىك جەڭىلدىكتەر جاسالىپ, پوش­تا, تەلەگراف ارقى­لى تاراتۋ ىنتالاندىرىلىپ وتى­را­دى. مىسالى, يسپا­نيا­دا باق ونەركاسىبىنە 4 پايىز تو­مەندەتىلگەن سالىق مول­شەرلە­مەسى قولدانىلادى. بۇل شارالار مەرزىمدى باسىلىمدارعا جازى­لۋشىلاردىڭ بازاسىن ساق­تاۋعا, باعاسىن رەتتەۋگە (ولاردىڭ ءوسۋىن تەجەۋگە, كەيبىر جاعدايدا ءتىپتى ازداپ تومەندەتۋگە), سونداي-اق مەم­لەكەتتىك سۋبسيديا ارقىلى جەت­كىزۋ مەن ساتىلىمداعى شى­عىن­­داردى وتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

ايتا كەتسەك, الەمدىك قارجى داعدارىسى باستالىپ, ينتەرنەت­تىڭ دامۋى قارقىن العان كەزدە IPDA گازەتتەردى ساقتاپ قالۋدىڭ تاجىريبەلەرىن زەرتتەۋگە دەن قويدى. رەسمي سايتتارىندا ۇيىم­­نىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى زەرتتەۋ نا­تيجەلەرىن جاريالاپ وتىرادى. ۇيىمنىڭ مالى­مەتىنشە, ەۋ­روپا مەملەكەتتەرى اتالعان ءباسپاسوزدى قولداۋ شارالارىن وسىدان شامامەن 15 جىل بۇرىن قولعا العان. ويتكەنى الەمدىك قارجى داعدارىسى ەۋرو­پانىڭ مەديا نارىعىنا اسەر ەتپەي قويمادى, كوپتەگەن باسىلىم جابىلىپ, جازىلىم ازايعان.

IPDA مالىمەتىنشە, شۆەتسيا­دا بۇقارالىق اقپارات قۇرال­دارىنا مەملەكەتتىك سۋبسيديا الۋدىڭ بىرنەشە تەتىگى قولدا­نىلادى. مىسالى, كۇندەلىكتى شىعاتىن گازەتتەردى قامتيتىن ءباسپاسوزدى تاراتۋ ۇيىمدارىنا جەتكىزۋ شىعىندارىن مەملەكەت سۋبسيديالايدى. شۆەتسيا سونداي-اق جاڭا باسىلىمدارعا سۋبسيديا مەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر بەرىپ, تومەندەتىلگەن پوشتا تاريفتەرى مەن بارلىق گازەتتى قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتقان. ال مەملەكەتتىڭ مەن­شى­گىندەگى, قارجىلىق داعدارىس­قا ۇشى­راعان گازەتتەرگە جارنا­ما­لىق تابىس سالىعىن پايدالانادى.

ال ۇلىبريتانيادا باسپا باق-تارىنا ارنالعان ققس مولشەر­لەمەسى ءنول پايىز­دى قۇرايدى, جازىلىمدى جەتكىزەتىن پوشتا تولەمدەرى ازايتىلعان. بري­تان ۇكىمەتىنىڭ جان باسىنا شاق­قان­داعى باسپا باسىلىمدارىنا سۋبسيديالارى – الەمدەگى ەڭ جوعارى سۋبسيديانىڭ ءبىرى.

دانيادا دا ءباسپاسوزدى قول­داۋ ماقساتىندا ققس-نى الىپ تاستاۋ, پوشتا تاريفتەرىن تومەن­دەتۋ, جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر سەكىلدى شارالار قاراستىرىلعان. تىكەلەي سۋبسيديالار ءوندىرىستى جاڭعىرتۋعا, سونداي-اق قيىن قارجىلىق جاعدايداعى گازەتتەرگە نەمەسە, كەرىسىنشە, جاڭا جوبالارعا ىرىكتەپ بولىنەدى.

نيدەرلاندتا ستۋدەنتتەر بەلگىلى ءبىر ىسكەرلىك جۋرنالعا 5 جىل­عا تەگىن جازىلا الادى. اۋستريا دا بارلىق كۇندەلىكتى باسى­لىمدار جازىلۋشىلارى­نا پوشتا تاريفتەرىن تومەندەتكەن. ءدال وسى مەرزىمدى باسىلىمدار بارلىعىنا بىردەي قولدانىلا­تىن تىكەلەي سۋبسيديالارعا قۇقىلى.

يتالياداعى باسپا باق-تارى ءتورت ءىرى جەكە باسپا حول­دينگتەرىنىڭ باقىلاۋىندا. مەملەكەت كەيبىر گازەتتەر مەن ينتەرنەت-باق-تارعا جىلىنا 10 ملن ەۋرو قۇرايتىن قاراجات ءبولىپ, قول­داپ وتىر. مەملەكەتتىك قارجى­لاي قولداۋعا (گرانتتارعا) جەكە, قوعامدىق, كوممەرتسيالىق ەمەس باسپالار مەن وسىعان ۇقساس ۇيىم­دار ءوتىنىش بەرە الادى.

جازىلىمدى ۇيىمداستىرۋدىڭ ءجونى بولەك

جازىلىم – گازەت, جۋرنالداردى تاراتۋدىڭ ماڭىزدى ار­نا­­لا­رىنىڭ ءبىرى. كوپتەگەن ەلدە ءتىپتى نەگىزگى تاراتۋ جە­لىسى. «Distripress» مالىمەتىنە سۇيەن­­سەك, كانادا مەن امەريكا قۇ­­راما شتاتتارىندا جالپى باسى­­لىم تارالىمىنىڭ 88 پا­يىزدان اس­تامى جازىلىم ارقىلى ساتىلا­دى, ال فينليانديادا بۇل كورسەتكىش – 86, گەرمانيادا – 48, فرانتسيادا 49 پايىزدى قۇرايدى. تاتارستان جۋرناليس­تەر وداعىنىڭ مالىمەتىنشە, رەسەي نارىعىنداعى جازىلىم اينالىمى – ورتا ەسەپپەن 33 پايىز.

كوپتەگەن ەلدە قازىر جازى­لىم ۇلەسى ءوستى. ماسەلەن, ەۋروپا­داعى جازىلۋ باعاسى بولشەك ساۋدا با­عاسىنان ايتارلىقتاي تومەن, سونداي-اق جازىلىمداردى كەز كەلگەن ۋاقىتتا, كەز كەل­گەن شى­عارىلىم سانىنا («تە­گىن جا­زىلىم» دەپ اتالاتىن) جا­زى­لۋعا بولادى. ستۋدەنتتەر, زەي­نەت­كەر­لەرگە, سونداي-اق جاڭا جا­زىلۋ­شىلارعا ارنايى جەڭىلدىك بار.

IPDA مالىمەتىنە جۇگىنسەك, دامىعان جانە دامۋشى ەلدەردەگى تاجىريبە كورسەتكەندەي, جاپپاي جازىلۋ ۇلتتىق پوشتا وپەراتورى لوگيستيكالىق فۋنكتسيا­لاردى ورىنداعان جاعدايدا عانا مۇمكىن بولادى, ال جازىلۋ ناۋقانىن باسقارۋ قىزمەتتەرىنىڭ نەگىزگى بولىگى كوممەرتسيالىق جازىلۋ اگەنتتىكتەرىنە تيەسىلى. ءبىراز ەلدە جازىلىم اگەنتتىگىنىڭ فۋنكتسيالارىن جەتەكشى ديستريبيۋتورلار, ءىرى باسپا حول­دينگتەرى نەمەسە تاۋەلسىز كومپانيالار ورىندايدى. پوشتا قىزمەتى جازىلىم كوشىرمەلە­رىن جەتكىزۋگە جاۋاپتى. ناقتى­راق ايتساق, ەۋروپادا جازىلۋ باسىلىمدارىن جەتكىزۋدىڭ ەكى ۇل­­گى­سى بار: كۋرەرلەر جانە پوش­تا.

فرانتسياداعى باسپا باق جا­زىلىمدارىنا مەملەكەت بەل­سەندى تۇردە قولداۋ كورسەتەدى. بۇل فرانتسۋز باق اينالىمىنىڭ شامامەن 49 پايىزىن قۇرايدى. جازىلىم تاپسىرىسىن تىكەلەي باسپاگەرلەر نەمەسە ەلدىڭ بارلىق پروۆينتسيالارىندا ورنالاسقان شاعىن جازىلۋ اگەنتتىكتەرى جينايدى. 2009 جىلدان بەرى فرانتسيا پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن جاستاردى كۇندەلىكتى گازەت وقۋعا شاقىراتىن ارنايى باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلادى. باسپاگەرلەرمەن سەرىكتەستىكتە جۇزەگە اسىرىلاتىن بۇل باستاما 18 جاستان اسقان جاستارعا جىل سايىنعى گازەتكە تەگىن جازىلۋدى ۇسىنادى.

جازىلىم جۇيەسى اقش-تا جاقسى دامىعان, باسپا ونىمدە­رىنىڭ شامامەن 90 پايىزى جازىلۋ ارقىلى, 10 پايىزى بولشەك ساۋدادا تاراتىلادى. وندا باسپاگەرلەر جازىلىمداردى وزدەرى وڭدەيدى نەمەسە جازىلىمداردى جينايتىن مامانداندىرىلعان كومپانيالاردىڭ تاپسىرىس­تارىن قابىلدايدى. اقش پوش­تا قىزمەتى لوگيستيكالىق قىز­مەت رەتىندە عانا قىزمەت ەتەدى. امە­ريكالىق باسپاگەرلەر جازى­لۋ جاريالانىمدارىن جەتكى­زۋگە ارنالعان بارلىق پوشتا­لىق شىعىندى وزدەرىنىڭ جارناما­لىق كىرىستەرىنەن وتەيدى. اقش كونگرەسى بۇل جۇيەنى ساقتاپ قالۋدى قولداپ وتىر. جالپى, اقش-تا پوشتا قىزمەتىنە جازى­لۋ قىزمەتتەرى ءتيىمسىز, بىراق زاڭ شى­عارۋشىلار پوشتا تاريف­تەرىنىڭ ءوسۋىن شەكتەپ وتىرادى.

ال قىتايدا 77 مىڭنان اسا پوشتا بولىمشەسى بار, ونىڭ 59 مىڭنان استامى اۋىلدىق جەرلەردە ورنالاسقان. وسىلايشا, پوشتالىق جەتكىزۋ جەلىسى بۇكىل ەلدى قامتيدى. «ساۋدا ورىندارىنا ارنالعان مەرزىمدى باسىلىمداردى پوشتا بولىمشەسى مەن گازەت-جۋرنال تاراتۋشى كومپانيالار سۇرىپتايدى. سونداي-اق پوشتا بولىمشەسى باسىپ شىعارىلعان گازەتتەردى تىكەلەي باسپاحانالاردان جيناپ الىپ, تاراتادى», دەلىنگەن IPDA بايانداماسىندا.

ەلىمىزدە دە گازەتتەر پوشتا ارقىلى تاراتىلادى. الايدا جىل سايىن قىزمەت اقىسى ءوسىپ وتىرا­تىن «قازپوشتانىڭ» تاراتۋ قىزمەتى, وكىنىشكە قاراي, ءوز دەڭگەيىندە بولماي تۇر. سول سەبەپتى گازەتتىڭ جازىلۋىن ۇيىم­داستىرۋ, تاراتۋ ىسىندە وزىق ەل­دەردىڭ تاجىريبەسىنەن ۇيرەن­گەن ابزال. «گازەتتى ەشكىم وقى­مايدى» دەگەن قۇرعاق سىلتاۋدان گورى  مەملەكەتتىك مۇددە تارا­پىنان ويلاستىرىپ, كىتاپ وقي­تىن ۇلت بولامىز دەسەك, اۋەلى ءباس­پاسوز سالاسىنداعى قوردالان­عان ماسەلەنى بيلىك پەن قوعام بىرىگىپ شەشىمىن تاپقان ءجون. وركە­نيەتتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى وسىعان ۇندەيدى.