اتالعان جوبا «عىلىم اكادەمياسى جانە بيزنەس: يننوۆاتسيالىق دامۋ جولى» تاقىرىبىندا وتكەن عىلىمي-وندىرىستىك كەڭەستە تانىستىرىلىپ, مەموراندۋمعا قول قويىلدى. بۇل قۇجات عىلىم مەن بيزنەستىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا نىعايتۋ مەن ينتەگراتسيالىق جوبالاردى دامىتۋداعى ماڭىزدى قادام بولماق.
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى اقىلبەك كۇرىشباەۆ «نارىق كونيۋنكتۋراسىنىڭ وزگەرمەلى جاعدايىندا بيزنەس ءۇشىن باعىت-باعدار تابۋ بارعان سايىن قيىنداپ بارادى» دەپ الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. اسىرەسە كليماتتىق احۋال, شيكىزاتتىڭ الەمدىك باعاسى مەن لوگيستيكالىق شەكتەۋ سياقتى سىرتقى فاكتورعا ايتارلىقتاي تاۋەلدى بولىپ وتىرعان اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جاعداي تۇراقتى ەمەس.
– سالاعا سالىنعان ينۆەستيتسيا ناتيجەسىن بەرۋى ءۇشىن عىلىمي ۆەريفيكاتسيانى باستى شارت رەتىندە ايقىندايتىن جاڭا باسقارۋشىلىق قادام قاجەت. الەمنىڭ جەتەكشى اگرارلىق ەكونوميكالارىنىڭ جۇمىس تاجىريبەسىندەگىدەي, ەڭ الدىمەن ستاندارتتالعان زەرتتەۋ مەن سىناق جاساپ, سودان كەيىن يندۋستريالىق دەڭگەيگە دەيىن كەڭەيتۋگە بولادى. جوبا ەلىمىزدەگى تىڭايتقىش ءوندىرىسىن دامىتۋمەن بىرگە تۇراقتى شيكىزات بازاسىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتىپ, ىشكى نارىقتى كارباميدپەن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق وندىرىستىك سىناقتاردىڭ ناتيجەسى مەن عىلىمي باعامىن جاساي وتىرىپ, عىلىمي ازىرلەمەلەردى اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەنگىزۋ سياقتى ماڭىزدى باعىتتاردى قامتيدى, – دەيدى ۇعا پرەزيدەنتى.
اكادەميا پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا, كاپيتالدى كوپ قاجەت ەتەتىن جوبالاردى باستاماس بۇرىن بيزنەس ءوز شەشىمدەرىن جۇيەلى عىلىمي زەرتتەۋ مەن تاجىريبەلىك اپروباتسيانىڭ ناتيجەسىنە نەگىزدەۋگە ءتيىس. تاجىريبە جۇزىندە دالەلدەنگەن دەرەكتەر, ەكونوميكالىق ەسەپ پەن بولجاۋ مودەلى عانا ستراتەگيالىق ينۆەستيتسيالاردى نەگىزدەۋدىڭ سەنىمدى تىرەگى بولادى. عىلىم مەن بيزنەستىڭ ءوزارا ىقپالداستىعى تەحنولوگيالىق جانە نارىقتىق تاۋەكەلدى بارىنشا ازايتىپ, تۇراقتى تابىستى قامتاماسىز ەتىپ, ەل ەكونوميكاسىنا عىلىم مەن بيزنەستىڭ قوساتىن ۇلەسىن ارتتىرا تۇسەدى.
«KMG PetroChem» جشس باسقارما توراعاسى دياز ديانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ اگرارلىق سالاسى ءۇشىن كارباميد – ونىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ, جەر رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزگى تەتىگى.
– ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ الەۋەتى زور بولعانىمەن, مينەرالدىق تىڭايتقىشتاردى قولدانۋ دەڭگەيى ءالى دە تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر. قىركۇيەكتىڭ باسىندا شىۇ اياسىندا «CNPC» كومپانياسىمەن كارباميد وندىرەتىن زاۋىت سالۋ جونىندە نەگىزدەمەلىك كەلىسىمگە قول قويىلدى. جىلىنا 800 مىڭ تونناعا دەيىن تىڭايتقىش ءوندىرۋ قۋاتىنا يە زاۋىتتى ىسكە اسىرۋ فەرمەرلەردى قولجەتىمدى وتاندىق ونىممەن قامتاماسىز ەتىپ, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ, اگروونەركاسىپتىك كەشەننىڭ تۇراقتى ءوسۋىنىڭ بەرىك نەگىزىنە اينالادى, – دەدى د.دايانوۆ.
كارباميد – حيميالىق رەاكتسيا ناتيجەسىندە ورگانيكالىق ەمەس زاتتاردان سينتەزدەلگەن بiرiنشi ورگانيكالىق قوسىلىس. ونى ونەركاسىپتىڭ ءارتۇرلى سالاسىندا قولدانۋعا بولادى. ال مينەرالدى تىڭايتقىش رەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ماڭىزى زور. كارباميد 46 پايىز ازوتتان تۇرادى. عىلىمي زەرتتەۋ ناتيجەسىنەن انىقتالعانداي, كارباميد سۋدا جاقسى ەريدى, اسىرەسە كليماتتىق جاعدايعا بايلانىستى ونىمدىلىكتى ارتتىرادى. بيداي جانە جۇگەرى سياقتى ءداندى-داقىلدار تولىققاندى ءپىسىپ-جەتىلۋدە قاجەتتى قورەك الادى. وسىمدىكتەردىڭ قۇرعاقشىلىق پەن ۇسىككە توزىمدىلىگىن ارتتىرىپ, جەمىس اعاشى مەن كوكونىس داقىلىنىڭ تۇراقتى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتەدى. تىڭايتىلماعان نەمەسە باسقا دا ازوتتى تىڭايتقىشتارمەن وڭدەلگەن ەگىستەرمەن سالىستىرعاندا ونىمدىلىكتى ءبىر گەكتاردان 4–5 تسەنتنەرگە دەيىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگى جوعارى. ءداندى-داقىلدار ءۇشىن توپىراقتا ازوت قۇرامى تابيعي-كليماتتىق جاعدايلارعا قاراي 12–15 مگ/كگ دەڭگەيىندە, ال تەحنيكالىق داقىل ءۇشىن 25 مگ/كگ اسا بولۋعا ءتيىس. سولتۇستىك قازاقستاندا جۇرگىزىلگەن اگروحيميالىق زەرتتەۋ ناتيجەسىندە الاڭداردىڭ 70 پايىزىندا ازوت قۇرامى 4–8 مگ/كگ شەگىندە قالعان. جالپى العاندا, ەلىمىزدىڭ ازوت تىڭايتقىشتارىنا قاجەتتىلىگى جىل سايىن شامامەن 800 مىڭ توننادان اسادى.
ۇعا بولجامىنا سايكەس, ەلىمىزدە كارباميد ءوندىرىسى داميتىن بولسا, ەكسپورت كولەمى دە ارتادى. بۇگىندە عالىمدار نەگىزگى اگرارلىق ايماقتاردا سىناق جۇرگىزىپ جاتىر. بيىلعى ەگىستىك ماۋسىمىندا 4 شارۋاشىلىقتىڭ جەرى 88 توننا ازوتتى كارباميدپەن تىڭايتىلدى. ەندىگى كەزەكتە عالىمدار كارباميد تىڭايتقىشىنىڭ تيىمدىلىگىن انىقتاپ, ءارتۇرلى تابيعي كليماتتىق 4 ايماقتا كارباميدكە كەشەندى عىلىمي زەرتتەۋ مەن وندىرىستىك سىناقتاردى جالعاستىراتىن بولادى. ناقتى ايتقاندا, ا. ي. باراەۆ اتىنداعى استىق شارۋاشىلىعى عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنىڭ (اقمولا وبلىسى), قازاق ەگىنشىلىك جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ (الماتى وبلىسى), قارابالىق تاجىريبە ستانساسىنىڭ (قوستاناي وبلىسى) جانە «ناۋرىز» شارۋاشىلىعىنىڭ (اقتوبە وبلىسى) بازاسىندا قولعا الىنعان. تاجىريبە جازدىق بيداي, جازدىق ارپا, جۇگەرى, سويا, مايلى زىعىر سياقتى ءارتۇرلى اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن قامتيدى. بۇل – تىڭايتقىشتى ءارتۇرلى اگروكليماتتىق جاعدايدا ءارتۇرلى اگروتەحنولوگيادا قولدانۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋدىڭ بىردەن-ءبىر مۇمكىندىگى. سونىمەن قاتار فەرمەرلەردىڭ دە سۇرانىسى, ءبىرتۇتاس ادىستەمەلىك نەگىزدە باقىلاۋ جاسالىپ, تاجىريبە ناتيجەلەرى, تىڭايتقىش ەنگىزۋ مولشەرى, مەرزىمى, قولدانۋ تاسىلدەرى توپىراقتىڭ قۇرامى, ساپاسى ەسكەرىلەدى. ونىمدىلىك, شىعىنى, ءوزىن-ءوزى اقتاۋ كورسەتكىشى باعالانادى. ءار ءوڭىر مەن داقىل تۇرىنە قاتىستى مالىمەت جيناقتالادى.
الماتى
