ءبىلىم كەلەشەگى – اباي مەن احمەت تىلىندەگى مەكتەپ

جاڭا مەكتەپ 2 500 وقۋشىعا ارنالعان. قالالىق ءبىلىم باسقار­ماسىنىڭ بەرگەن جاۋابىندا: ء«بىزدىڭ باستى ۇستانىم – ءاربىر بالاعا ءوز انا تىلىندە ساپالى ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك جاساۋ», دەلىنگەن. باسقارما دەرەگىنە سۇيەنسەك, وقۋ جىلىنىڭ ەكىنشى توقسانىندا اشىلعان №224 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ قازاق سىنىپتارىنا بالالار قابىلدانىپ, قازىرگى كەزدە 51 سىنىپتا 1 269 وقۋشى ءبىلىم الادى. مۇعالىمدەر سانى – 95. ال ورىس تىلىندە وقىعىسى كەلەتىندەردەن 403 ءوتىنىش تۇسكەن, بىراق مۇعالىم جەتىسپەگەندىكتەن, ءتيىستى ماماندار «enbek.kz» ەلەكتروندىق ەڭبەك بيرجاسى ارقىلى ىزدەستىرىلىپ جاتىر.

الماتى قالاسى ءبىلىم باس­قارماسىنىڭ باسشىلىعى مەكتەپ اشىلعانعا دەيىن اتا-انالارمەن كەزدەسىپ, وقىتۋ ءتىلىن ايقىنداۋ ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىنا, ء«تىل تۋرالى», ء«بىلىم تۋرالى» زاڭدارىنا سايكەس جۇزەگە اساتىنىن جەتكىزدى. سونداي-اق ء«ار بالانىڭ ءبىلىم الۋعا قۇقىعى بار. سوندىقتان شاعىن اۋداندا اتا-انا قانداي ءتىلدى تاڭدايدى, ءبىز وسى باعىتتاعى جۇمىستى جالعاستىرا بەرەمىز. كادر ماسەلەسىن دە قاراستىرامىز», دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدى.

بوستاندىق اۋدانىندا بيىل ەكىنشى رەت قايتالانىپ وتىرعان مەكتەپ داۋى وقۋ جىلىنىڭ باسىندا №215 مەكتەپكە قاتىستى تۋىن­داعان ەدى. اتا-انالار نارازىلىق ءبىل­دىرىپ, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, قوعام بەلسەندىلەرى كوتەرگەن ماسەلە پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە جەتكەننەن كەيىن قازاق تىلىندە اشىلدى. بۇل ماسەلەگە ابدەن قانىق ءماجىلىس دەپۋتاتى قازىبەك يسا سوناۋ كەڭەستىك داۋىردەن قالعان ارالاس مەكتەپتەردەن ارىلۋدى تۇراقتى كوتەرىپ كەلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتا-انالاردى داۋرىقتىرىپ وتىرعان مەكتەپ ماسەلەسى – جەرگىلىكتى بيلىك جۇمىسىنىڭ شيكىلىگى. ال جارعى­سىن­دا قازاق مەكتەبى بولىپ اشى­لاتىن ءبىلىم وشاقتارىنىڭ اياق­اس­تى ارالاس بولىپ كەتۋى اقىلعا قونىم­سىز.

«مەكتەپ – مەملەكەتتىكى. ءوز ازاماتتارىنا ءبىلىم الۋ ءۇشىن قو­لاي­لى ورتا قالىپتاستىراتىن دا مەملەكەت. سوندىقتان ەلىمىزدە اشىلىپ جات­قان «كەلەشەك مەك­تەپ­­تەرىنىڭ» دەنى مەم­لە­كەت­تىك تىلدە بولۋى كەرەك. قازاق مەكتەبى قازاق مەملەكەتى دەگەندى بىلدىرەدى. ال مەملەكەت بولاشاعى  مەكتەپپەن بايلانىستى», دەيدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

بالاسىن قاي مەكتەپتە وقىت­قى­سى كەلەتىنىن اتا-انا تاڭدايدى دەگەن­دى جەلەۋ ەتۋ مۇلدە قيسىن­سىز. ەلىمىزدە ازاماتتاردىڭ قاي تىلدە ءبىلىم الاتىنىنا شەكتەۋ جوق. مەكتەپتى تاڭداۋ ءۇشىن دە قازاق, ورىس ءتىلدى مەكتەپتەر جۇ­مىس ىستەپ جاتىر. ورىن العان ەكى جاعدايدا دا ارالاس مەك­تەپتى تالاپ ەتىپ جۇرگەن اتا-انالار­دىڭ تۇرعىلىقتى مەكەنجايىنان قارىس قادام جەردە ورىس تىلىن­دە ءبىلىم بەرەتىن وقۋ وشاعى ورنالاسقان. ال №224 مەكتەپ وسى ميكروۋچاسكەدە قازاق مەكتەبى بولماعاندىقتان, انا تىلىندە ءبىلىم العىسى كەلەتىن بالالار ءۇشىن سالىندى. ءوز تىلىندە ءبىلىم الۋعا زاڭدا كورسەتىلگەندەي, ولاردىڭ دا قۇقى بار. سوندىقتان جەرگىلىكتى باسقارۋ قۇرىلىمدارىنا ىشكى-سىرتقى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇددەلى, ەلگە جاناشىر مامانداردى تاڭداۋعا ءمان بەرىلۋ كەرەك», دەپ سانايدى حالىق قالاۋلىسى.

قازىرگى كەزدە دەپۋتاتتىڭ اتىنا №224 مەكتەپتىڭ قازاق مەكتەبى بولىپ اشىلۋىنا قاتىستى 50-دەن استام اتا-انادان ۇسىنىس تۇسكەن. وسىعان وراي وقۋ-اعارتۋ مينيسترىنە, قالا باسشىلىعىنا ارنايى ساۋال جولداعان دەپۋتات ءوز اتىنا كەلىپ تۇسكەن حاتتاردىڭ دەنى «ەلىمىزدەگى «كەلەشەك مەكتەپتەرى» مەن كوللەدجدەر, جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا ءبىلىم جۇيەلى تۇردە قا­زاق تىلىنە كوشىرىلسىن» دەگەن مازمۇندا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

بۇگىندە الماتى قالاسىندا 225 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 87 مەكتەپ – قازاق تىلىندە, 57 – ورىس تىلىندە, ارالاس تىلدە – 78, 3 مەكتەپ ۇيعىر تىلىندە وقىتادى.

بۇگىندە اتا-انالاردى مەكتەپ­­­تىڭ قازاق سىنىپتارىمەن قاتار, ورىس سىنىپتارىنا دا وقۋشى قابىلدانىپ جاتقانى الاڭداتادى. بوستاندىق اۋدانىندا وسى ميكروۋچاسكەگە جاقىن ماڭداعى №65 مەكتەپتە ارالاس تىلدە ءبىلىم بەرىلەدى. اتا-انالاردىڭ ايتۋىنشا, ولار بالالارىن انا تىلىندە وقىتۋ ءۇشىن كەزەككە تۇرىپ, باسقا اۋداندارعا اپا­رىپ وقىتۋعا ءماجبۇر. ال جا­قىن اۋدانداعى قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن №140 مەكتەپتە وقۋ­شى­لاردىڭ سانى شامادان تىس كوپ. «قامقور انا» قوعامدىق قورىنىڭ باسشىسى, قوعام بەلسەندىسى ايدا بۋكاەۆانىڭ ايتۋىنشا, بوستاندىق اۋدانىندا قازاق مەكتەبىنىڭ جوق ەكەنى اۋەلدەن-اق دالەلدەنىپ, بيۋدجەتتەن قاراجات بولىنگەن. مەم­لە­كەتتىك قىزمەتتەر دەرلىك تسيفر­لانىپ جاتقان كەزەڭدە قازاق ءتىلدى مەكتەپتەرگە سۇرانىستى ءبىلۋ ەش قيىندىق تۋعىزبايدى. بۇل اتا-انالاردى ەشقانداي ابىگەرگە سالاتىن جاعداي ەمەس. ماسەلەن, №224 مەكتەپتىڭ مەملەكەتتىك تىل­دەگى ءبىلىم ورداسى بولاتىنىنا قا­را­ماستان, اۋداندا انا تىلىندە وقى­عى­سى كەلەتىن بالالاردىڭ ىنتاسى قاپەرگە الىنباي وتىر. بۇل – ءتيىستى باسقارما جۇمىسىنىڭ شيكىلىگى», دەيدى ول.

تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قازاق مەكتەپتەرىنىڭ ۇلەسى ارتىپ, قازاق تىلىندە وقيتىن بالا­­­لار سانى كوبەيسە, «spik.kz» ساراپتامالىق پورتالىنىڭ دەرە­گى­نە سۇيەنسەك, بالالارىن ورىس تىلىندە وقىتقىسى كەلەتىندەردىڭ ۇلەسى كەيىنگى بەس جىلدا 15,34-تەن 16,14-عا ارتقان.

زاڭگەر, ءتىل جاناشىرى مەيىرمان شەكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتا-انالاردىڭ بار تالابى – مەك­تەپ­تىڭ قازاق تىلىندە اشىلۋى. «ەگەر ارالاس بولىپ كەتسە, قازىرگى وقىپ جاتقان 1,5 مىڭعا جۋىق بالانىڭ اتا-اناسى بۇل مەكتەپكە كەلۋدەن باس تارتۋعا دايار. ولار مەكتەپتىڭ ارالاس بولعانىن قالامايدى. انا تىلىندە ءبىلىم الۋ – ولاردىڭ قۇ­قى­عى. ەشبىر ەلدە ارالاس مەكتەپ ۇعىمى جوق. سوندىقتان قازاق بالالارى 5-سىنىپقا دەيىن مىندەتتى تۇردە ءوزىنىڭ انا تىلىندە ءبىلىم الۋى كەرەك», دەپ سانايدى زاڭگەر.

اباي اتىنداعى قازۇپۋ قاۋىم­داس­تى­رىلعان پروفەسسورى, پسي­حولوگيا عىلىمدارىنىڭ كان­ديداتى باقىت جىگىتبەكوۆا قا­زىرگى قالىپتاسقان جاع­داي­دا ءبىر-ەكى جىل ىشىندە ارالاس مەكتەپتەر ماسەلەسى شەشىلمەيدى دەگەن پىكىردە. سوندىقتان ءبىر مەكتەپ, ءبىر ۇجىم سياقتى ورتاق سيمۆولداردى ەنگىزۋ ارقىلى ينكليۋزيۆتى شارالاردى ىسكە اسىرۋ قاجەت. ۋاقىتشا بولسا دا ءبىر عيمارات استىندا قازاق-ورىس تىلدەرىندە ءبىلىم الىپ جاتقان بالالاردىڭ تىلدىك, كوممۋنيكاتسيالىق داعدى­سىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالار ىسكە اسۋعا ءتيىس. يم­پا­­­تيا, تولەرانتتىلىقتى دامى­تۋعا باسىم­دىق بەرگەن ابزال. عا­لىم­نىڭ ايتۋىنشا, ەكى تىلدە ءبىلىم الىپ جاتقان بالالار ارا­سىندا تىلدىك كەدەرگىلەر پايدا بولۋى مۇمكىن. ءوزىن-ءوزى باعالاۋ ايىر­ماشىلىقتارى, تۇسىنىس­پەۋ­شىلىك, ءازىل-ەموتسيالاردى باسقالاي قا­بىل­داۋى سياقتى پسيحو­لو­گيا­لىق ماسەلەلەر تۋىندايدى. «ەكى مەكتەپ, توپتىق وقشاۋلانۋ, باسە­كە­لەستىك, بوگدەلىك سەزىمى پايدا بولۋى مۇمكىن. فيزيكالىق, پسي­حيكالىق شەكاراسى بولىنەدى. تىلدىك الشاقتىق, مادەني يدەنتي­في­كاتسيا قاقتىعىسى پايدا بولىپ, ستەرەوتيپتەر, الەۋمەتتىك ارا­قا­شىقتىق, بالالاردىڭ ەمو­تسيونالدى وقشاۋلانۋى ىقتي­مال. بىراق ارالاس مەكتەپتەر جاع­دا­يىن­­دا بالالاردىڭ قاۋىپ­سىز­دىگى باستى نازاردا تۇرۋعا ءتيىس», دەيدى عالىم.

بۇگىندە الماتى قالاسىندا 350 مىڭ­نان استام وقۋشى ءبىلىم الادى. ال «كەلە­شەك مەكتەپتەرى» جوباسى اياسىندا جالپى سىيىم­دى­لىعى 30 مىڭنان استام مىڭ وقۋشى ورنىن قامتيتىن 20 شاقتى مەكتەپ الداعى ۋاقىتتا پايدالانۋعا بەرىلمەكشى. بيىل قالا حالقىنىڭ سانى 2 ميلليون­نان اسىپ, قازاق­تاردىڭ ۇلەسى 64,2 پايىزدى قۇرادى. شاھار جۇرت­شىلىعى جىل سايىن 12–14 مىڭ ادامعا وسكەندىكتەن, قازىرگى جاعدايدا وقۋشى ورنىنا سۇرانىس 30 مىڭنان اسادى. قالا باسشىلىعى تاراپىنان قابىلدانىپ جاتقان ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە بيىل بۇل تاپشىلىقتى جىل سوڭىنا دەيىن ازايتۋ كوزدەلىپ وتىر.

الماتى