وسى سالا بويىنشا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ەتنوگراف-قارۋتانۋشى قاليوللا احمەتجاننىڭ پايىمداۋىنشا, «قازاق ساربازدارى ەرتە داۋىردەن باستاپ وتتى قارۋ مىلتىق قولدانعان. بۇل جاراقتاردىڭ جاسالۋ فورماسى, قۇرىلىمى جانە قولدانۋ ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى بىرنەشە تۇرگە بولىنگەن».
ال حالقىمىزدىڭ باتىرلىق داستاندارى مەن اۋىز ادەبيەت نۇسقالارىندا قازاقتار مىلتىقتىڭ: جەزايىر, سامقال (شامحال), كۇلدىرماماي, قوزىكوش, بىلتە مىلتىق, وراما مىلتىق, بەرەن مىلتىق, تاعى باسقا تۇرلەرىن پايدالانعانى حاقىندا ايتىلادى.
وسىلاردىڭ ىشىندە قوزىكوش مىلتىق تۋرالى باياندار بولساق, بۇل قارۋدى قازاق بەرتىنگە دەيىن قولداعان. وعان دالەل, 1966 جىلى «جازۋشى» باسپاسىنان جارىق كورگەن قالامگەر ساپارعالي بەگاليننىڭ «ساياتشى اڭگىمەلەرى» اتتى جيناعىندا: «ەرتىس وزەنىنىڭ ارعى جاعىندا ءۇش بولىس ەل ۋاق بار. وسى ەلدىڭ ۇزاق دەگەن بولىسى قۇستان-قۇس تاڭداپ جۇرگەندە قولىنا قىران قارشىعا تۇسەدى. ونىڭ اتىن «كوكجەندەت» دەپ قويادى. ءبىر كۇنى وسى قىران قارشىعاسىن ەگىن ورامىندا وتىرعان ءبىر توپ قازعا جىبەرگەن ەكەن, قازدار جابىلىپ قاناتىمەن سابالاپ, تۇمسىعىمەن شوقىپ, ءولتىرىپ كەتەدى. اشۋلانعان بولىس الىسقا تيەتىن قوزىكوش دەگەن مىلتىعىن الىپ, توپ قازدى اتىپ قۋالادى» دەپ جازادى.
جوعارىداعى جازبادا بۇل قارۋ الىسقا اتىلاتىنى تۋرالى ايتىلعان. دەمەك مىلتىق الىسقا اتىلۋى ءۇشىن ونىڭ وقپانى (ۇنعىسى) ۇزىن بولۋعا ءتيىس. مىنا ءبىر سۋرەتتەگى قارۋ – وقپانى ۇزىن قوزىكوش مىلتىقتىڭ ءتۇرى.
قارۋ 1866 جىلى حيۋا شاھارىنداعى ۇستاحانادا سوعىلىپتى. قازىر رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءىرى مادەني وشاعى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى اسكەري-تاريحي ارتيللەريا, ينجەنەرلىك جانە بايلانىس اسكەرى مۋزەيىندە وتسف 018/277 نومىرلىك رەتپەن ساقتاۋلى تۇر ەكەن. مىلتىقتىڭ جالپى ۇزىندىعى – 160 سم, ۇڭعىسىنىڭ (وقپانى) ۇزىنداعى – 116,5 سم بولسا, كاليبرى – 12 مم.
