بۇل – حالىقتىڭ انا ءتىلىن قاستەرلەۋىنىڭ كورىنىسى دەرسىز. كارىستەردىڭ تىلگە دەگەن قۇرمەتى جايدان-جاي ەمەس. جاپونيا وتارى كەزىندە كارىس ءتىلىن قولدانۋعا مۇلدەم تىيىم سالىنعان, بالالار مەكتەپتە جاپونشا وقۋعا ءماجبۇر بولعان كورىنەدى. الايدا حالىق ءتىلدى جاسىرىن ۇيرەتىپ, ءۇي ىشىندە انا تىلىندە سويلەسۋ ارقىلى ساقتاپ قالعان. سول كەزدەگى قىسىم تىلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى السىرەتپەي, قايتا كۇشەيتىپ جىبەرگەنى انىق بايقالادى. حانگىل – بۇگىندە تەك ءالىپبي عانا ەمەس, ۇلتتىق نامىستىڭ ءرامىزى ىسپەتتى.
بۇل ەلگە دۇنيەنىڭ ءار تۇكپىرىنەن ون مىڭداعان ەڭبەك ميگرانتى كەلەدى. العاشىندا ولار تەك قاراپايىم ەگىستىكتە, زاۋىتتا, قۇرىلىس الاڭىندا نەمەسە اسحانادا جۇمىس ىستەيدى. بىراق كوپ ۇزاماي كارىس ءتىلىن ۇيرەنىپ, لاۋازىمىن كوتەرە الادى. ويتكەنى بۇل جەردە تابىس پەن مانساپتىڭ كىلتى – مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ. بۇلاي دەۋىمىزگە دۇكەندە كەزدەسىپ قالعان قازاق قىزىنىڭ ءسوزى تۇرتكى بولدى. 33 جاستاعى انەل اقمولا وبلىسىندا تۋىپ, استانادا وسكەن. ەلورداداعى مەيرامحانادا اسپاز بولىپ ءبىرشاما ۋاقىت بىرگە جۇمىس ىستەگەن, كەيىن كورەياعا كوشكەن ارىپتەسى شاقىرىپتى. ءۇش ايدان بەرى كەندجۋ قالاسىندا قوناقۇي اسپازى بولىپ ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. ول بىزگە از ۋاقىتتىڭ ىشىندە كارىس ءتىلىنىڭ ءالىپبيىن مەڭگەرىپ, كۇندەلىكتى ءجيى قولدانىلاتىن سوزدەردىڭ ءبىرازىن جاتتاپ العانىن, قازىر جازۋدى ۇيرەنىپ جۇرگەنىن ايتتى. سەبەبى انەلدىڭ ايتۋىنشا, مۇندا كارىس ءتىلىن بىلمەسەڭ, قيىنداۋ, جەرگىلىكتى جۇرت تەك انا تىلىندە سويلەيدى. ولاردىڭ ءتىلىن بىلسەڭ, قىزمەتتە ورلەي بەرەسىڭ, كاسىبىڭ دە دوڭگەلەنە تۇسەدى. قازىر قولىنا 2 ملن ۆون شاماسىندا (تەڭگەگە شاققاندا 800 مىڭ تەڭگە) الىپ جۇرگەن وتانداسىمىز كارىس ءتىلىن جەتىلدىرىپ, قىزمەتىن دە, سوعان ساي تابىسىن دا ودان ءارى جوعارلاتقىسى كەلەدى. ياعني كورەيادا مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە سۇرانىس تا, قاجەتتىلىك تە بار.
ءبىز كورەياداعى ۇلتتىق تۋريزم ۇيىمىنىڭ قىزمەتكەرى, ساني گيدتەن ء«سىزدىڭ ۇلت وتارلاۋدى, قانشاما سوعىستى, قۋعىن-سۇرگىندى كورسە دە قالاي انا ءتىلىن ۇمىتپاعان؟» دەپ سۇرادىق. ونىڭ جاۋابىنان ۇققانىمىز, مۇنىڭ ارتىندا مەملەكەت ساياساتى تۇر. كورەيادا بارلىق زاڭ, مەملەكەتتىك قۇجات, رەسمي وتىرىس, ۇكىمەت پەن اسكەر جۇمىسى كارىس تىلىندە جۇرگىزىلەدى. بيزنەس تە سولاي: ءىرى كورپوراتسيالار دا, شاعىن كاسىپورىندار دا ەڭ الدىمەن انا تىلىندە جۇمىس ىستەيدى. شەتەلدىك كومپانيالار كورەياعا كەلسە, مىندەتتى تۇردە ءونىمىن حانگىلعا بەيىمدەۋگە مىندەتتى. دەمەك, تىلگە دەگەن قۇرمەت حالىقتىڭ جۇرەگىندە عانا ەمەس, مەملەكەتتىك جۇيەدە دە بەرىك ورنىققان. ءتىلدىڭ مارتەبەسىن زاڭمەن, ءبىلىم جۇيەسىمەن قورعاعان. وتارسىزداندىرۋ جۇمىسىن ءدال سول وقۋ جۇيەسىن ءوز ۇلتىنىڭ تىلىنە جاپپاي كوشىرۋدەن باستاعان. قازىر قاراساڭىز, كورەيادا ءتىل – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ, تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگى. كارىستەردە ءتىل – جاي قارىم-قاتىناس قۇرالى ەمەس, اتا-بابادان امانات, ۇلتتىڭ رۋحى, ەلدىڭ ەڭ مىقتى قورعانى, ءبىلىم ارقىلى وركەنيەتكە جەتكىزەتىن جول. سوندىقتان دا ولار انا ءتىلىن ەشقاشان باسقا ءتىلدىڭ كولەڭكەسىندە قالدىرمايدى.
ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى: ء«بىز اۋەلى ەلدى تۇزەتۋدى بالا وقىتۋ ءىسىن تۇزەتۋدەن باستاۋىمىز كەرەك», دەگەن ەدى. الاش قايراتكەرىنىڭ وسى ويى كارىستەردە ءىس جۇزىندە كورىنىس تاپقان. ويتكەنى ولاردا بالاباقشا, مەكتەپ, كوللەدج, ۋنيۆەرسيتەتتە نەگىزگى وقىتۋ ءتىل – كارىس ءتىلى. ارينە, الەمدىك ۇردىسكە اينالعان اعىلشىن ءتىلىن شەت ءتىلى رەتىندە مەڭگەرۋگە مۇندا دا باسىمدىق بەرىلەدى. بىراق وتارلاۋشى ەلدىڭ تىلىندە وقىتپايدى, كەزىندە بيلەگەنىمەن, بۇگىندە شەت مەملەكەت سانالاتىن تىلدە وقىتۋعا مەكتەپ, بالاباقشا ياكي كوللەدج اشپاعان. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ سوڭعى (2023–2024 وقۋ جىلى) دەرەگىنە سۇيەنسەك, قازاقستاندا 4 032 قازاق ءتىلدى, 2 038 ارالاس ءتىلدى, 1 152 ورىس ءتىلدى مەكتەپ بار. سونىڭ ىشىندە ەڭ كۇردەلى ماسەلەگە اينالىپ وتىرعانى – كەزىندە وتارلاۋ ساياساتىنىڭ جەمىسى بولعان ارالاس ءتىلدى وقۋ وشاقتارى. ويتكەنى مۇنداي مەكتەپتەردە وقۋشىلاردىڭ 45 مينۋتتان بولەك بارلىق ۋاقىتتا ورىس تىلىندە شۇلدىرلەيتىنىن تاجىريبە كورسەتىپ وتىر. جاقىندا الماتىداعى «كەلەشەك مەكتەبىنىڭ» وقىتۋ تىلىنە بايلانىستى داۋدا اتا-انالار اشىنا ايتقانداي, ارالاس تىلدە وقىتاتىن مەكتەپتەردە تاربيە جۇمىسى, جينالىس, ماڭىزدى حابارلاما مەملەكەتتىك تىلدە جۇرگىزىلمەيدى. وسىعان وراي ارالاس ءتىلدى مەكتەپتەردى دە ءىس جۇزىندە ابدەن سىنالعان «كەڭەستىك مۇرا» دەۋگە بولادى. ايتپاقشى, مەكتەپتىڭ مەملەكەتتىك تىلدە بولماۋىنا باسقا ەمەس, ساناسى ابدەن وتارلانعان, قاعىنان جەرىنگەن, ۇلتى عانا «قازاق» ازاماتتار ۇلەس قوسىپ ءجۇر. «وزىڭە ءوزىڭ بەرىك بول, كورشىڭدى ۇرى تۇتپا!» دەپ وسىندايدا ايتقان شىعار بابالارىمىز...
