– رايحان ەسنازارقىزى, بولات ايۋحانوۆ سانالى عۇمىرىن قازاق بالەت ونەرىن دامىتۋعا ارناعانىن بىلەمىز. كەيدە اعامىزدىڭ تالانتىن بىزدەن گورى شەتەل كوبىرەك مويىنداعانداي كورىنبەي مە؟
– راس ايتاسىز. بولات عازيز ۇلى ءومىرىن ونەر جولىنا باعىشتاپ, 250-دەن اسا بالەت قويىلىمى مەن كونتسەرتتىك نومىرلەردىڭ اۆتورى اتاندى. ول كىسىنىڭ تۋىندىلارى گەرمانيا, شۆەتسيا, فينليانديا, ءۇندىستان, فرانتسيا, يتاليا, يراك, يوردانيا, سيريا, تۇركيا, رەسەي جانە تمد ەلدەرىنىڭ ساحنالارىندا قويىلدى. ۇلىبريتانيا مەن لوندوندا ونەر كورسەتكەننەن كەيىن, شەتەلدىك باسىلىمدار ايۋحانوۆتى «الەمدىك حورەوگرافيانىڭ جوعارى دەڭگەيلى بالەتمەيستەرى» رەتىندە تانىدى. اعالارىڭىز ۇلتتىق قانا ەمەس, ەۋروپالىق ءھام عالامدىق حورەوگرافيانىڭ دامۋىنا دا ءوز ۇلەسىن قوسىپ, ەرەكشە اۆتورلىق مانەرىمەن «حورەوگرافيا ءتىلىن» بايىتتى. ماسەلەن, وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتى ايۋحانوۆتى «ۋاقىت تۋدىرعان تۇلعا» دەپ تانىپ, ونىڭ الەم مادەنيەتىنە قوسقان جەكە ۇلەسى ءۇشىن سوكرات سىيلىعىمەن ماراپاتتادى. بۇل – ادەبيەتتەگى نوبەل سىيلىعىمەن پارا-پار ماراپات. بۇگىنگى ۇرپاق قازاقتىڭ قاراپايىم ۇلىنىڭ وسىنداي جوعارى دارەجەدەگى سىيلىققا يە ەكەنىن بىلمەيتىنى وكىنىشتى. سانكت-پەتەربۋرگ حورەوگرافيا اكادەمياسى ۇزدىك تۇلەكتەردىڭ ەسىمىن ماڭگىلىككە ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا 1 800 جىلدان بەرى ءتىزىم جاساپ كەلەدى. ول تىزىمگە اتى ەنگەن جالعىز قازاق تا – ايۋحانوۆ. بولات عازيز ۇلى رەسەيدە وقىپ جۇرگەندە دە, كەيىن الەمدىك ساحنالاردا ونەر كورسەتكەندە دە قازاق ۇلتىنىڭ قانداي ونەرلى حالىق ەكەنىن دالەلدەدى. ونىڭ ءمىنسىز ءبيىن ءھام قويىلىمدارىن كورگەن جۇرت قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كلاسسيكالىق مادەنيەتىن تانىدى. وسىلاي الىس جانە جاقىن شەتەلدە دوستىق ديپلوماتياسىنىڭ جارشىسى بولىپ, ەلگە ونەرىمەن قىزمەت ەتتى. دەسە دە, «بولات ايۋحانوۆتى كوزى تىرىسىندە ەلى باعالامادى» دەي المايمىن. «قازاق كسر-ءنىڭ حالىق ءارتىسى», مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستان تاۋەلسىز مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ «پلاتينالى تارلان» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, الماتى, ەكىباستۇز, پاۆلودار, سەمەي قالالارىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, «ەڭبەك قىزىل تۋ» جانە I دارەجەلى «بارىس» وردەندەرىنىڭ يەگەرى اتاندى. ونەرتانۋ عىلىمىنىڭ پروفەسسورى بولا ءجۇرىپ, جۇزدەگەن شاكىرت تاربيەلەدى. ءوزىنىڭ ومىردەن ءارى ونەردەن تۇيگەندەرىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, جەتى كىتاپ شىعاردى. بالەتمەيستەر رەتىندە دە, پەداگوگ رەتىندە دە ەشكىمنىڭ الدىندا باس يمەي, ونەرگە ادال قىزمەت ەتىپ, تالاي بيىكتى باعىندىردى.
– بولات ايۋحانوۆ «مەنىڭ بالەتىم», «سەزىمدەر ءومىربايانى», «بالەت ۆيتراجدارى» سەكىلدى بىرنەشە كىتاپ جازدى. «بالەت ۆيتراجدارى» اتتى كىتابىندا ول كىسىنىڭ ءوزى قۇرعان تەاتردى ساقتاپ قالۋ جولىندا تالاي قيىندىققا توتەپ بەرگەنى ايتىلادى.
– بولات عازيز ۇلى ءار ءارتىستىڭ تاعدىرىنا ءوزىن جاۋاپتى سەزىنەتىن. الدىنا كەلگەن تاجىريبەسىز جاس شاكىرتتى تاربيەلەپ, كاسىبي داعدىلاردى مەڭگەرتىپ, فيزيكالىق ءھام شىعارماشىلىق تۇرعىدان وسۋىنە, رۋحاني كەمەلدەنىپ, مورالدىق جانە ادامگەرشىلىك جاعىنان دا جەكە تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىنا كۇش-جىگەرىن ايامايتىن. تەاترداعى شىعارماشىلىق ۇجىمنىڭ ارقايسىسىمەن جەكە-جەكە جۇمىس ىستەپ, ولارعا اكەلەرى سىندى قامقور بولدى. ول ءۇشىن كىشكەنە پروبلەما دەگەن بولمايتىن. دەكوراتسيا دۇرىس ورناتىلدى ما, ارتىستەردىڭ كوڭىل كۇيى قالاي, كوستيۋمدەر ۇتىكتەلدى مە, گريم دۇرىس جاعىلدى ما, اياقكيىم ىڭعايلى ما, ءبارىن دە ءوزى قاداعالايتىن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جەتەكشى عانا ەمەس, تىگىنشى دە, جۇكشى دە بولىپ قارا جۇمىس ىستەپ كەتەتىن كەزدەرى كوپ ەدى. تەاتر اشىلعان العاشقى ءتورت جىل بويى جالاقىسىز قىزمەت ەتتى. ۇكىمەتتەن بەرىلگەن از قارجىنى الدىمەن ارتىستەردىڭ كوستيۋمدەرىنە, كەرەك-جاراقتارىنا, اشەكەيلەرىنە جۇمسايتىن. بىردە رەۆيزور كەلىپ تەكسەرىپ: «مىنا كيىمدەردى قانداي اقشاعا الدىڭدار؟» دەپ سۇراعاندا «جەكە تىگىنشىلەرگە تىككىزدىك», دەپ جاۋاپ بەرىپتى. جەكە تىگىنشى دەگەنى – ءوزى.
بولات عازيز ۇلى ءبىر ءوزى قويۋشى رەجيسسەر, كوركەمدىك جەتەكشى, پەداگوگ تاربيەشى, ادمينيستراتور, ۇيىمداستىرۋشى, ەسسەيست-جازۋشى جانە كينەماتوگرافيست بولا ءجۇرىپ, تالانتتى شاكىرتتەرىن دۇنيە جۇزىنە تانىتتى. الەم ەلدەرىنە گاسترولمەن بارىپ, كورەرمەندەردىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. تاۋەلسىزدىك الىپ, نارىقتىق جىلدار كەلگەندە ء«تۇرلى شەتەلدىك ماراپاتتاردىڭ لاۋرەاتىمىن» دەپ قول قۋسىرىپ وتىرماي, سانكت-پەتەربۋرگتەن الماتىعا دەيىن بالەتتىك اياق-كيىمدەردى ءوزى تاسىدى. الا قاپ ارقالاعانداردى الىپساتار دەپ ويلاپ, توناپ كەتەتىن زاماندا نەبىر قيىندىقتارعا, كەدەندەردەگى زاڭسىزدىقتارعا توزە ءجۇرىپ, ونەرگە قىزمەت ەتتى.
بولات ايۋحانوۆ بار جۇمىستى شىن كوڭىلمەن, ادال نيەتپەن, شالقار شابىتپەن ىستەيتىن. وسى قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا 1999 جىلى بي تەاترى جەكە عيماراتقا يە بولىپ, بۇرىنعى بالاباقشا 300 ورىندىق شاعىن كامەرالىق بالەت تەاترىنا اينالدى.
– ونەر ءۇشىن وسىنداي قۇرباندىقتارعا بارعان بولات ايۋحانوۆتىڭ مۇراسىن كەيىنگى ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ, ەسىمىن ەل ەسىندە قالدىرۋ ماقساتىندا قانداي شارۋالار اتقارىلۋى كەرەك دەپ ويلايسىز؟
– بولات عازيز ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق بي تەاترىنىڭ ىرگەتاسىن قالاپ, العاشقى جەتەكشىسى بولدى. بارىنەن بۇرىن مەنى اعالارىڭىزدىڭ ءىزى قالعان سول تەاتردىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى الاڭداتادى. قازاقتىڭ بي ونەرىن الەمدىك ساحنالاردا تانىتقان تەاترىمىز 1999 جىلدان بەرى باياعىدا بالاباقشاعا ارنالىپ سالىنعان شاعىن عيماراتتى ءالى دە پايدالانىپ كەلەدى. الماتىداعى اۋەجايعا اپاراتىن بۇقتىرما جولىنىڭ بويىمەن جۇرسەڭىز حان سارايى سەكىلدى ءزاۋلىم-ءزاۋلىم تويحانالاردى كورەسىز. كەيدە «سولاردىڭ ءبىرىن بي تەاترىنىڭ عيماراتىنا اينالدىرا سالۋعا بولماس پا ەدى؟» دەپ قيالداپ تا كەتەمىن. مۇنى ايتىپ وتىرۋىمنىڭ سەبەبى, ەڭ الدىمەن, الماتى قالاسىندا مەملەكەتتىك اكادەميالىق بي تەاترىنا جەكە عيمارات سالىنسا دەگەن ءوتىنىشىمىز بار. وعان بولات ايۋحانوۆتىڭ ەسىمى بەرىلىپ, تەاتر الدىنا ونىڭ بيلەپ تۇرعان ەسكەرتكىشىن ورناتساق, عالامدىق دەڭگەيدەگى تۇلعانى ۇلىقتاۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىن كورسەتەر ەدىك. سونداي-اق الماتى قالاسىنداعى كوشەلەردىڭ بىرىنە, ناقتىلاپ ايتساق مەدەۋ اۋدانىنا قاراستى قۇرمەت كوشەسىن بولات عازيز ۇلى ايۋحانوۆتىڭ اتىن بەرۋگە ۇسىنىس جاساپ وتىرمىز.
– رايحان ەسنازارقىزى, بۇل باستاما مەن ۇسىنىستى حالىقتىڭ قولدارىنا ءشۇبا جوق. دەسە دە تۇلعانىڭ اتىن ۇلىقتاۋ ءۇشىن قايتىس بولعانىنا بەس جىل تولۋى كەرەك دەگەن شارت بار ەمەس پە؟
– مۇنداي شارتتار جالپىعا ورتاق بولعانى دۇرىس. مىسالى, گەرولد بەلگەر قايتىس بولعاننان كەيىن اراعا جىل وتپەي جاتىپ كوشە اتى بەرىلدى. مانەرلەپ سىرعاناۋشى دەنيس تەنگە دە ومىردەن وزعاننان كەيىن ءبىر جىل ىشىندە ەسكەرتكىش ورناتىلدى. بۇلار ەرتەرەك ومىردەن ءوتتى دەيتىن شىعارسىز. بولات عازيز ۇلىمەن قاتار دۇنيەدەن وزعان لەرمونتوۆ تەاترىنىڭ ءارتىسى يۋري پومەرانتسەۆكە الماتىدان كوشە اتاۋى بەرىلدى. قايتىس بولعانىنا بەس جىل تولماي كوشەلەرگە ەسىمى بەرىلىپ, ەسكەرتكىشتەر قويىلىپ, مۋزەيلەر اشىلىپ جاتقان سول تۇلعالاردان بولات ايۋحانوۆتىڭ ەڭبەگى كەم دەپ ەشكىم ايتا المايدى. بۇل باستامامىزدى ولجاس سۇلەيمەنوۆ, بيبىگۇل تولەگەنوۆا سىندى ەلىمىزگە تانىمال 110 ونەر قايراتكەرى قول قويىپ, قولداپ وتىر. جۋىردا وسى ۇسىنىسىمىزدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا جولدادىق. ول كىسى پرەزيدەنت بولعالى ەلىمىزدە قۇقىق ۇستەمدىگىنىڭ ورناۋىنا ءمان بەرىپ, ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋدى باستى ماقسات ەتىپ كەلەدى. سونداي-اق مەملەكەت باسشىسى حالقىمىزدىڭ مادەنيەت سالاسىندا وشپەس ءىز قالدىرعان تۇلعالاردى ۇلىقتاۋ ىسىندە دە قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ياعني بولات ايۋحانوۆ سىندى تۇلعانىڭ ەسىمىن ۇرپاق جادىندا قالدىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى باستامامىزدى دا جەردە قالدىرمايتىنىنا سەنەمىن.
اڭگىمەلەسكەن –
قانات بىرلىك ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
