ۇلىتاۋ وڭىرىندەگى وڭ وزگەرىستەر

كەيىنگى توعىز ايدا وبلىس ەكونوميكاسىندا تۇراقتى ءوسىم باي­قالادى. تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كورسەتكىشى – 24,6%. وبلىس كولەمىندە 22 تۇرعىن ءۇيدىڭ, ونىڭ ىشىندە 5 جالعا بەرىلەتىن, 9 كرە­ديتتىك, 16 كوممەرتسيالىق ءۇي­دىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ­بۇل ۇيلەردىڭ 16-سى (1 جالعا بەرۋ, ­7 كرەديتتىك, 8 كوممەرتسيا­لىق) ­­بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى, ­­800-دەن استام تۇرعىن جاڭا باس­پا­ناعا ­يە بولادى.

2021 جىلى ۇلىتاۋ وبلىسى قۇرىلعانعا دەيىن وڭىردە 81,6 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل بۇل كورسەتكىشتى 111 مىڭ شارشى مەتر­گە دەيىن جەتكىزۋ جوس­پارلانعان.

وبلىس قۇرىلعالى بەرى حا­لىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى قاتارىنداعى 360 ازامات جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇي­مەن قامتاماسىز ەتىلدى. بيىل قو­سىمشا 202 ازاماتقا تۇرعىن ءۇي بەرىلەدى. وسى پاتەرلەردى ساتىپ الۋ ماقساتىندا ەكى پاتەرلى, بىر­قاباتتى 25 كوممەرتسيالىق ءۇي سالىندى. جايرەم كەنتىندە ءبىر كوممەرتسيالىق ءۇيدىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. سونداي-اق حالىق­تىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى مەن كوپبالالى وتباسىلارعا وتكەن جىلى 80 پاتەر بولىنسە, بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبى­نەن تاعى 40 پاتەر بەرىلدى. بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبى­نەن قا­راجال قالاسىندا 10 پاتەر ساتىپ الىندى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار شىعارۋ ەسەبىنەن قاراجال قا­لاسىندا قوسىمشا 12 پاتەر, جايرەم كەنتىندە قوسىمشا 90 پاتەر ساتىپ الۋ جوسپارلان­عان. قاراجال قالاسىنداعى تاۋەل­سىزدىك كوشەسى, 12-ۇيدە قايتا جا­ڭارتۋ جۇمىسى اياقتالدى. بۇدان بولەك, جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن جالپى قۇنى 2,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن التى ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جوباسى ىسكە اسىرىلا باستادى. بۇل جوبا 16 كوپ­قاباتتى ءۇيدى (485 پاتەر), 223 جەكە تۇرعىن ءۇيدى ينجەنەر­لىك جەلىلەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.

قاراجال قالاسىنداعى جەكە تۇرعىن ۇيلەرگە (89 ۋچاسكە) ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋگە وب­لىستىق بيۋدجەتتەن 55 ملن تەڭگە ءبولىندى. جالپى, تۇرعىن ءۇي قۇ­رىلىسىنا 1,8 ملرد تەڭگە قاراس­تىرىلىپ, ونىڭ ىشىندە قاراجال قالاسىنا 340 ملن تەڭگە ءبولىندى.

سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستا­نۋعا ارنالعان بىرقاتار سپورت نىسانى ىسكە قوسىلدى. وبلىس قۇرىلعان كەزدەن بەرى جەزقازعان قالاسىندا 320 ورىندىق كوپفۋنكتسيونالدى «جىگەر» سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنى, قاراجال قالاسىندا جا­بىق ءجۇزۋ باسسەينى, ساتباەۆ قالا­سىندا انگارلىق ۇلگىدەگى سپورت كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇدان بولەك, جەزقازعان, ساتباەۆ قالالارى مەن جاڭاارقا, ۇلىتاۋ اۋداندارىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىن­دە اعىمداعى جوندەۋ جۇمىسى جۇر­گىزىلدى. جىلدىڭ سوڭىنا دە­يىن جەزقازعاندا – 2, جاڭاارقا ­اۋدانىندا – 2, ۇلىتاۋ اۋدانىندا 1 سپورت كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلەدى.

وبلىسقا قارايتىن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە سۋ, ينتەرنەت, گاز تارتۋ جۇمىسى قالىپتى ءجۇ­رىپ جاتىر. قازىرگى قوعامدى ينتەرنەتسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. ۇلىتاۋ وبلىسىندا 74 ەلدى مەكەن بار (3 قالا, 71 اۋىل). ونىڭ ىشىندە 22 اۋىل 4G, 51 اۋىل 3G/2G بايلانىسىمەن قامتىلعان. بۇگىندە 15 ەلدى مەكەندە عانا تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسى بار, قالعان 59 ەلدى مەكەن بۇل ينفراقۇرىلىممەن قامتىلماعان. «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 35 اۋىلعا جەلى تارتۋ, 14 اۋىلدا تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىن ءۇي شارۋاشىلىقتارىنا دەيىن جەتكىزۋ, بيىلعى قازان ايى­نان باستاپ OneWeb تەحنولوگياسى ارقىلى تاعى بەس اۋىلدى قوسۋ جوسپارلانعان. OneWeb – تومەن وربيتاداعى بايلانىس سپۋتنيكتەرىنىڭ عالامدىق جەلىسىن قۇرۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق جوبا. OneWeb سپۋتنيكتەرى شامامەن 1 200 كم بيىكتىكتە اينالادى (Starlink-تەن ءسال جوعارى). ونىڭ تيىمدىلىگى – شالعاي, ين­فرا­قۇرىلىمى دامىماعان اۋىل­داردا جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت پەن بايلانىس قىزمەتىن قامتاماسىز ەتەدى.

ءموبيلدى بايلانىس ورناتۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «جەزقازعان – قى­زىلوردا» جولىندا – 6, «جەز­قازعان – ارقالىق» جولىندا – 6, «جەزقازعان – قاراعاندى» جولىندا – 1, «اتاسۋ – قاراجال» جولىندا 2 انتەننا-دىڭگەك قۇرىلعىلارىن, ۇلىتاۋ اۋدانىندا – 13, جاڭاارقا اۋدانىندا 2 ادق ورناتۋ كوزدەلگەن. اۆتوموبيل جولدارىندا ءموبيلدى بايلانىس­تى جاقسارتۋعا ىقپال ەتەتىن 15 انتەننا-ماچتالىق قۇرىلىس سالۋ جوسپاردا بار.

ۇلىتاۋ وبلىسىن گازداندى­رۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى وڭىرلىك سحەماسىنا سايكەس, توعىز ەلدى مەكەندى (جەزقازعان, اتا­سۋ, جايرەم, قاراجال, كەڭگىر, ساتباەۆ, ۇلىتاۋ, جەزدى, قار­ساقباي) گازبەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان. بۇل گازداندىرۋ دەڭگەيىن 12%-عا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىندە جەز­قازعان قالاسىندا 3 676 ابونەنتكە گاز جەلىلەرى تارتىلىپ, ەكى نىسان گازعا قوسىلدى.

2025–2027 جىلدارى ساتباەۆ, قاراجال قالالارىن, جايرەم, اتاسۋ كەنتتەرىن, كەڭگىر اۋىلىن گازداندىرۋ جوبالارى ىسكە اسىرىلادى. ناتيجەسىندە, جالپى 9 549 ءۇي مەن جەتى الەۋمەتتىك نىسان تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتىلەدى. كەزەڭ-كەزەڭمەن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە 2026 جىلعا دەيىن جەزقازعان قالاسىندا 4 652 تۇرعىن ۇيگە, كەڭگىر اۋىلىندا 442 ۇيگە گاز تارتۋ جوسپارلانعان. 2027 جىلعا دەيىن ساتباەۆ, قاراجال قالالارىندا, جايرەم, اتاسۋ كەنتتەرىندە 9 107 ءۇيدى گازعا قوسۋ كوزدەلىپ وتىر.

وبلىس تازا اۋىزسۋمەن با­رىن­شا قامتاماسىز ەتىلگەن. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىن­شا قالالىق ەلدى مەكەندەر 100%, اۋىلدىق ەلدى مەكەن حالقىنىڭ 95,2% تازا اۋىز­سۋمەن قامتىلعان بولاتىن. قا­زىردە بۇل كورسەتكىش 97,3%-دى قۇرايدى. وبلىستاعى 72 اۋىل­دىق ەلدى مەكەننىڭ 41-ءى ورتالىق­تاندىرىلعان اۋىزسۋمەن, التى اۋىل كەشەندى بلوك-مودۋل ار­قى­لى اۋىزسۋمەن قامتىلعان.

بيىل جاڭاارقا اۋدانى اۋىلدارىندا سۋ قۇبىرى جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىستى 3 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, №189 رازەزدە, اقباستاۋ اۋىلى مەن ەراليەۆ اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ جومارت ستان­ساسىندا, بيدايىق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ №69 رازەزىن­دە سۋ قۇبىرى جەلىلەرىنىڭ قۇرى­لىسى قولعا الىندى. وسى جوبالار ىسكە اسقان كەزدە بيىل قوسىمشا 780 اۋىل تۇرعىنى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.

بار بولعانى ونشاقتى ادام تۇراتىن شاعىن اۋىل تۇرعىندارى ۇڭعىماداعى سۋدى پايدالانادى. ولارعا ساپالى اۋىزسۋمەن قام­تاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كەشەندى بلوك مودۋلدەرىن (كبم) ورنا­تۋدى ۇسىنعاندا, تۇرعىندار «ۇڭعىماداعى سۋدى پايدالانعان تيىمدىرەك» دەپ, باس تارتتى. جي­ىن­دا ءوز ەركىمەن باس تارتقانى جونىندە حاتتاما بار.

ۇلىتاۋ وبلىسىندا كۇن تار­تىبىنەن تۇسپەيتىن شەتىن ماسە­لەنىڭ ءبىرى – جول ماسەلەسى. ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى اۆتوموبيل جول­دارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 2 711,7 شاقىرىم قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە: رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار – 961 كم, وبلىستىق ماڭىزى بار – 896 كم, اۋداندىق ماڭىزى بار – 310,1 كم, قالالار مەن اۋدان­دار كوشەلەرىنىڭ جولدارى – 544,6 كم. 2025 جىلى 137,2 شا­قى­رىم اۆتوموبيل جولدارىن ور­تا­شا جوندەۋگە 10 ملرد تەڭگە ءبو­لىندى.

ۇلىتاۋ وبلىسىندا جول-قۇ­رىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 2023 جىلى «جول اكتيۆتەرى ساپاسىنىڭ ۇلت­تىق ورتالىعى» شجق رمك فيليالى قۇرىلدى. جول جانە تەمىر­جول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جونىندە بىرقاتار ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتساق, «جەزقازعان – قىزىلوردا» اۆتوجولىنىڭ رەكونسترۋكتسياسى, « ۇلىتاۋ – ارقالىق», «جەزقازعان – قاراعاندى» باعىتتارىنداعى جوندەۋ جۇمىسى, سونداي-اق ۇزىن­دىعى 316 شاقىرىم «قىزىلجار – مويىنتى» تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.

«جەزقازعان – قىزىلوردا» رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولىن قايتا جاڭارتۋ ماقساتىندا مەردىگەر ۇيىمدار جوندەۋ جۇمىستارىن باستادى. ولار تەحنيكانى جۇمىلدىرىپ, ۆاحتالىق كەنتتەر مەن اينالما جولدار سالىپ جاتىر.

جولدىڭ ۇزىندىعى 216–424 شاقىرىم (208 كم) ارالىعىنداعى ۋچاسكەنى قامتيدى, جوبانىڭ قۇنى – 108,7 ملرد تەڭگە. جوندەۋ جۇمىسىن ىسكە اسىرۋعا ءتورت مەر­دىگەرلىك ۇيىم تارتىلدى. بيىل ۇزىندىعى 208 شاقىرىم جەر توسە­مىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى.

اقىلباي وزەنى ارقىلى وتەتىن كوپىر قۇرىلىسى جوباسىنىڭ قۇنى 323 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. كوپىردىڭ قۇرىلىسى تولىعىمەن اياقتالدى, قوسىمشا جۇمىستار (اسفالت-بەتون توسەۋ) بىتۋگە تاياپ قالدى. سودان كەيىن نىساندى پاي­دالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

جەزقازعان قالاسىندا جالپى ۇزىندىعى 18 شاقىرىم بولاتىن 14 كوشە ورتاشا جوندەۋدەن ءوتىپ جاتىر. ورتالىق كوشەلەردە (10 كم) جاڭا تەحنولوگيا – قيىرشىق تاس-ماستيكالىق اسفالت-بەتون قولدانىلادى. جون­دەۋ جۇمىسى بيىل اياقتالادى.

2022 جىلى «ساتباەۆ – مال­شىباي – جوشى حان, دومباۋىل كەسەنەسى» باعىتىنداعى 19,5 شاقىرىم اۆتوموبيل جولىنىڭ قۇرىلىس جۇمىسى باستالعان. بۇگىندە 19,5 شاقىرىم قيىرشىق تاستى توسەمدەرى, ءىرى تۇيىرشىكتى اسفالت-بەتون توسەۋ جۇمىستارى اياقتالىپ, 23 سۋ وتكىزگىش قۇبىر ورناتىلدى. 2025 جىلى قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 1,1 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. جالپى جوبانى اياقتاۋعا 2,4 ملرد تەڭگە قاراجات قاجەت.

وبلىس اكىمى داستان رىسپەكوۆ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن وتكىزگەن بريفينگتە: ء«بىز وبلىستىق, قالالىق جولداردى ورتاشا جوندەۋگە, كۇتىپ ۇستاۋعا جەتكىلىكتى قاراجات بو­لە­­­مىز. ساپالى جول توسەۋ تەحنو­لو­گيا­سىنا عانا ەمەس, اسفالت-بەتون قوسپاسىنىڭ وزىنە دە بايلا­نىس­تى. سوندىقتان اسفالت-بە­تون زاۋىتتارىنىڭ يەلەرى زاما­ناۋي ماتەريالدارمەن جۇمىس ىستەي الاتىن مامانداردى تارتقانى ءجون. توسەمنىڭ ساپاسى جاقسارىپ كەلە جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. جاڭا تەحنولوگيالاردى ودان ءارى ەنگىزۋدى, مەردىگەرلەر­گە باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى قاداعا­لاپ, تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرىن مىندەتتى تۇردە ەسكەرەمىز», دەدى.

وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋى تۇراقتى باقى­لاۋدا. ءوڭىر كۇن ساناپ دامىپ كەلەدى.

ۇلىتاۋ وبلىسى