قازاقستاندا تۇراتىن 743,9 مىڭ مبا-نىڭ ىشىندە 414 مىڭ ادام نەمەسە 55,7%-ى ەڭبەككە قابىلەتتى جاستا, 212,9 مىڭ ادام نەمەسە 28,6%-ى زەينەتكەرلىك جاستا, ال 117 مىڭ ادام نەمەسە 15,7%-ى – 18 جاسقا دەيىنگى بالالار.
مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, ولاردى قوعامعا الەۋمەتتىك تۇرعىدان كىرىكتىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت تاراپىنان جۇيەلى جانە ءبىرىزدى شارالار قابىلدانۋدا. مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاقستاندا الەۋمەتتىك قورعاۋدىڭ كوپدەڭگەيلى جۇيەسى قالىپتاسقان جانە ول ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ وتىرادى. بۇل جۇيە الەۋمەتتىك كودەكس اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى جانە مىنالاردى قامتيدى: مەملەكەتتىك جاردەماقىلار مەن الەۋمەتتىك تولەمدەر تۇرىندەگى كومەك; الەۋمەتتىك وڭالتۋ شەڭبەرىندە قاجەت دەپ تانىلعان اعزا فۋنكتسيالارىن قالپىنا كەلتىرۋ; ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ; جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى; كەدەرگىسىز ورتا قۇرۋ.
مۇگەدەكتىگى بار ادامدار مەن مۇگەدەكتىگى بار بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلاردىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋ ماقساتىندا ەحاقم جانىندا مۇگەدەكتىگى بار جانداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى. كەڭەستىڭ نەگىزگى ماقساتى – مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعام اراسىندا ديالوگتىق الاڭ قۇرىپ, مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ناقتى ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمداردى ازىرلەۋ بولىپ تابىلادى.
قازاقستاندا ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى مەن وبلىس, قالا, اۋدان اكىمدەرىنىڭ جانىندا مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەسشىلەر ينستيتۋتى جۇمىس ىستەيدى. بۇگىنگى تاڭدا 140-تان استام كەڭەسشى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ازاماتتاردىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە كومەكتەسىپ, ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا ارنالعان ۇسىنىستار ازىرلەۋگە اتسالىسۋدا.
وتكەن جىلى قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسيانى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا العاشقى ۇلتتىق بايانداماسىن قورعادى. بۇۇ-نىڭ مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى جونىندەگى كوميتەتى قازاقستان تاراپىنان قابىلدانىپ جاتقان شارالاردى جوعارى باعالاپ, بىرقاتار ماڭىزدى ۇسىنىمدار بەردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا, بۇۇ ۇسىنىمدارىن, حالىقارالىق تاجىريبەنى جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, ەحاقم 2030 جىلعا دەيىنگى ينكليۋزيۆتى ساياسات تۇجىرىمداماسىن ازىرلەپ, بەكىتتى. بۇل قۇجات مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ۇلگىدەن الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق ۇلگىگە كوشۋدى كوزدەيدى. تۇجىرىمدامانىڭ باستى ماقساتى – قازاقستانداعى مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ. تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ – ءاربىر ازامات ءوزىنىڭ دامۋ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراماستان, لايىقتى ءومىر ءسۇرىپ, ءوز الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرا الاتىن قوعام قالىپتاستىرۋعا جول اشادى.
مەملەكەتتىك جاردەماقىلار مەن تولەمدەر
مەملەكەت مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ (بۇدان ءارى – مبا) الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا تۇراقتى تۇردە شارالار قابىلداۋدا. جىل سايىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تولەنەتىن جاردەماقىلاردىڭ جانە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان (بۇدان ءارى – ماسق) جۇرگىزىلەتىن تولەمدەردىڭ مولشەرى يندەكستەلىپ وتىرادى.
2025 جىلعى 1 قازانىنداعى جاعداي بويىنشا مۇگەدەكتىك بويىنشا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقى (بۇدان ءارى – ءماج) الۋشىلاردىڭ سانى 544 مىڭ ادامدى قۇرادى. جىل باسىنان بەرى اتالعان جاردەماقىنى تولەۋگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 382 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ءماج مولشەرى مۇگەدەكتىك توبى مەن سەبەبىنە, سونداي-اق ءتيىستى قارجى جىلىنا ارنالعان «رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدا بەلگىلەنەتىن كۇنكورىس مينيمۋمىنىڭ كولەمىنە بايلانىستى بەلگىلەنەدى. 1 قازانعا قاراي مۇگەدەكتىك بويىنشا ءماج-ءنىڭ ورتاشا مولشەرى 78 267 تەڭگەنى قۇرادى.
بۇدان بولەك, جىل باسىنان بەرى: 110,3 مىڭ ادام – مۇگەدەكتىگى بار بالانى كۇتۋگە ارنالعان جاردەماقى الدى (جالپى سوماسى 59,9 ملرد تەڭگە) جانە 51,6 مىڭ ادام – ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدى كۇتۋگە ارنالعان جاردەماقى الدى (جالپى سوماسى 29,8 ملرد تەڭگە).
مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن تولەنەتىن جاردەماقىلاردان بولەك, ەڭبەككە قابىلەتتىلىگىنەن ايىرىلۋ جاعدايىنا بايلانىستى ماسق-تان الەۋمەتتىك تولەمدەر الادى. بۇل تولەمدەردىڭ مولشەرى ءاربىر ادام ءۇشىن جەكە ەسەپتەلەدى جانە الەۋمەتتىك اۋدارىم جاسالعان ورتاشا ايلىق تابىسقا, ەڭبەككە قابىلەتتىلىكتەن ايىرىلۋ كوەففيتسيەنتىنە, سونداي-اق جۇيەگە قاتىسۋ وتىلىنە بايلانىستى ەسەپتەلىنەدى. 2025 جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 98 مىڭنان استام ادام ەڭبەككە قابىلەتتىلىگىنەن ايىرىلۋىنا بايلانىستى الەۋمەتتىك تولەم الدى, تولەمدەردىڭ جالپى سوماسى 38,9 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. 1 قازانعا قاراي بۇل الەۋمەتتىك تولەمنىڭ ورتاشا مولشەرى 72 087 تەڭگە بولدى.
مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتامانى جەتىلدىرۋ
30 نوزولوگيا بويىنشا مۇگەدەكتىكتى سىرتتاي پرواكتيۆتى فورماتتا بەلگىلەۋ بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل فورمات اياسىندا ازاماتقا تەك مەديتسينالىق ۇيىمعا جۇگىنۋ جەتكىلىكتى – قالعان بارلىق پروتسەسس اقپاراتتىق جۇيەلەردىڭ ينتەگراتسياسى ارقىلى ونىڭ قاتىسۋىنسىز جۇزەگە اسىرىلادى. 2025 جىلدىڭ 9 ايىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن وسى فورماتتا 79 مىڭعا جۋىق ءوتىنىم قارالدى, ونىڭ ىشىندە 40 مىڭ ءىس – دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنان تارتىلعان تاۋەلسىز ساراپشىلار ارقىلى باعالاندى.
2025 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ, اعزادا قايتىمسىز وزگەرىستەر تۋىندايتىن جەكەلەگەن نوزولوگيالار بويىنشا مۇگەدەكتىكتى بەلگىلەۋدىڭ ارنايى مەحانيزمى ەنگىزىلگەن پيلوتتىق جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. بۇل تىزىمگە اياق-قول امپۋتاتسياسى, داۋن سيندرومى, بالالارداعى مۋكوپوليساحاريدوز سياقتى اۋرۋلار كىرەدى. اتالعان جاعدايدا راسىمدەر بارىنشا وڭتايلاندىرىلىپ, شەشىم قابىلداۋ مەرزىمى ءبىر جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلدى.
تەحنيكالىق وڭالتۋ قۇرالدارى مەن قىزمەتتەرىن تاڭداۋ
مۇگەدەكتىگى بار ادامدار مەديتسينالىق كورسەتىلىمدەر مەن قارسى كورسەتىلىمدەرگە سايكەس, مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن پروتەزدىك-ورتوپەديالىق كومەكپەن, سۋردو-تيفلوتەحنيكالىق قۇرالدارمەن, اربالارمەن, ساناتورلىق-كۋرورتتىق ەمدەۋمەن, مىندەتتى گيگيەنالىق قۇرالدارمەن, جەكە كومەكشىنىڭ, سونداي-اق ىم-يشارا ءتىلى مامانىنىڭ قىزمەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
وڭالتۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىمەن (بۇدان ءارى – وتق) جانە قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. پورتالدىڭ نەگىزگى ماقساتى – پروتسەستەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ, باسەكەلەستىك ارقىلى ساپانى ارتتىرۋ جانە ازاماتقا ەركىن تاڭداۋ قۇقىعىن بەرۋ.
بۇگىنگى تاڭدا پورتالدا 629 ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر جەتكىزۋشى, 1045 وتق جەتكىزۋشى, 32 مىڭنان استام جەكە كومەكشى قىزمەتىن ۇسىنۋشى, 751 ىم-يشارا ءتىلى مامانى, 134 ساناتورلىق-كۋرورتتىق ۇيىم تىركەلگەن.
جىل باسىنان بەرى پورتال ارقىلى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار تاراپىنان 467 مىڭنان استام تاپسىرىس ورىندالدى.
قازىرگى ۋاقىتتا ينۆاتاكسي قىزمەتىن دە پورتال ارقىلى ۇسىنۋعا كوشىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە وڭالتۋدى دامىتۋ
مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ (بۇدان ءارى – مبا) قوعام ومىرىنە ارالاسۋ مۇمكىندىگىن قالىپتاستىرۋ جانە تۋىنداعان الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى ەڭسەرۋ ماقساتىندا ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر (بۇدان ءارى – ااق) ۇسىنىلادى. قىزمەتتەر ستاتسيونارلىق, جارتىلاي ستاتسيونارلىق جاعدايدا جانە ۇيدە كۇتىم كورسەتۋ فورماتىندا كورسەتىلەدى. ااق ازاماتتاردىڭ جەكە قاجەتتىلىكتەرىنە بايلانىستى كەلەسى 8 باعىت بويىنشا ۇسىنىلادى: الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق, الەۋمەتتىك-مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق, الەۋمەتتىك-پەداگوگيكالىق, الەۋمەتتىك-ەڭبەك, الەۋمەتتىك-مادەني, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق.
2025 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ, ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ جۇيەسىن ترانسفورماتسيالاۋ اياسىندا ااق كورسەتەتىن ورتالىقتاردىڭ قىزمەتى ليتسەنزيالاۋ ارقىلى رەتتەلىپ, جان باسىنا قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنە كوشۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا, بيزنەس-پروتسەستەر تسيفرلاندىرىلۋدا. ليتسەنزيالاۋدىڭ باستى ماقساتى – كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە قىزمەت الۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ. قازىرگى تاڭدا 93 مىڭنان استام ادامعا قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىمدارعا 578 ليتسەنزيا بەرىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا 2027 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەلىمىزدىڭ 12 وڭىرىندە مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ارنالعان زاماناۋي وڭالتۋ ورتالىقتارىن سالۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بۇل وڭىرلەر: اباي, اقمولا, اقتوبە, اتىراۋ, جەتىسۋ, جامبىل, باتىس قازاقستان, پاۆلودار, تۇركىستان وبلىستارى, الماتى, شىمكەنت جانە استانا قالالارى. بۇگىندە سەمەي, تاراز, كەنتاۋ جانە ورال قالالارىندا 4 وڭالتۋ ورتالىعى اشىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن اتىراۋ وبلىسىندا تاعى 1 ورتالىق پايدالانۋعا بەرىلەدى. قالعان 7 ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر.
«قامقورلىق» باستاماسىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە اۋتيزم سپەكترىنىڭ بۇزىلۋى جانە باسقا دا پسيحيكالىق اۋىتقۋلارى بار بالالارعا ارنالعان كۇندىزگى اۋىسىمدىق ورتالىقتارىن اشۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. بۇگىنگى تاڭدا مۇنداي ورتالىقتار كەلەسى 7 قالادا جۇمىس ىستەيدى: اقتوبە, قوستاناي, پاۆلودار, وسكەمەن, تالدىقورعان, تاراز, شىمكەنت.
سونىمەن قاتار, ەحاقم «قازاقستان حالقىنا» قورىمەن بىرلەسىپ, مۇگەدەكتىگى بار بالالاردى ءۇي جاعدايىندا وڭالتۋعا ارنالعان يننوۆاتسيالىق وڭالتۋدىڭ تەحنيكالىق قۇرالدارىمەن (وتق) قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبا ىسكە اسىرۋدا. جوبا ءتورت وڭىردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, وعان 230 بالا قاتىسۋدا. بىرنەشە اي ىشىندە ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى: 83 بالا وزدىگىنەن باسىن ۇستاي الادى, 51 بالا سۇيەنىشسىز وزدىگىنەن وتىرا الادى, 20 بالا سۇيەنبەي تۇرا الادى, 16 بالا وزدىگىنەن جۇرە باستادى.
جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ
مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى (مبا) جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ – مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. 2025 جىلعى 1 قازانىنداعى جاعداي بويىنشا, مۇگەدەكتىگى بار 111,9 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. بۇل – ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى مبا-نىڭ 30%-ىن قۇرايدى.
الەۋمەتتىك كودەكسكە سايكەس, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن جۇمىس ورىندارىنا 2-دەن 4%-عا دەيىنگى كۆوتا بەلگىلەيدى. اعىمداعى جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا كۆوتا شەڭبەرىندە 6,3 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى.
سونداي-اق, مبا جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا تارتىلۋدا. جىل باسىنان بەرى: 3,7 مىڭ ادام تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرىلدى, 463 ادام – جاستار پراكتيكاسى اياسىندا, 524 ادام – الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا, 5,6 مىڭ ادام – قوعامدىق جۇمىستارعا, 715 ادام – «كۇمىس جاس» جوباسى بويىنشا, 112 ادام – «العاشقى جۇمىس ورنى» جوباسى اياسىندا, 9 ادام – «ۇرپاقتار كەلىسىمشارتى» جوباسى ارقىلى جۇمىسقا ورنالاستى.
سونىمەن قاتار, 1,4 مىڭنان استام مۇگەدەكتىگى بار ادام جەكە كاسىبىن اشۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن 400 اەك-كە دەيىن (1,6 ملن تەڭگەگە دەيىن) گرانت الدى.
كەدەرگىسىز ورتا قۇرۋ جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋ
مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە قولجەتىمدى ورتا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا وڭىرلەردە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم نىساندارىن بەيىمدەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. 2023–2027 جىلدار ارالىعىندا ينتەراكتيۆتى قولجەتىمدىلىك كارتاسىنا ەنگىزىلگەن 43 مىڭنان استام نىساندى بەيىمدەۋ جوسپارلانعان. قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكا بويىنشا 24 مىڭنان استام نىسان تولىق بەيىمدەلگەن.
2023 جىلدان باستاپ قازاقستاندا الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ينسپەكتورلار ينستيتۋتى جۇمىس ىستەيدى. ولار مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭنامانىڭ ساقتالۋىن مەملەكەتتىك باقىلاۋ ارقىلى قاداعالايدى. 2025 جىلدىڭ باسىنان بەرى ينسپەكتورلار ەلدىڭ بارلىق وڭىرىندە 1083 تەكسەرىس جۇرگىزدى, ونىڭ ىشىندە: 433-ءى – پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ شەڭبەرىندە, 420-سى – جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر, 230-ى – پروكۋراتۋرانىڭ تاپسىرماسى بويىنشا وتكىزىلدى.
قازاقستاننىڭ ءار وڭىرىنەن مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار وڭ وزگەرىستەردى جانە ءومىر ساپاسىنىڭ ارتقانىن اتاپ وتۋدە.
