يننوۆاتسيالار جانە تەحنولوگيالار: بولاشاققا كوز تاستاۋ
«ەكونوميكا, عىلىم-ءبىلىم, يننوۆاتسيا, وزىق تەحنولوگيا سياقتى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار سالالاردىڭ دامۋى قۋات كوزدەرىنىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگى مەن دەربەستىگىن نىعايتا ءتۇسۋ ءۇشىن اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. وسى ماڭىزدى ىسكە حالىقارالىق سەرىكتەستەرىمىز زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. قازاقستان ەنەرگەتيكا سالاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋعا, ونىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋعا باسا ءمان بەرەدى. بۇل تۇرعىدان العاندا, ەلىمىز جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ورتا دەرجاۆا رەتىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ماگاتە جانە وپەك سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بايلانىسىن بەكەمدەي تۇسۋگە مۇددەلى. فورۋم اياسىندا ەنەرگەتيكا سالاسىن وركەندەتۋگە جول اشاتىن تىڭ يدەيالار مەن جاسامپاز باستامالار ۇسىنىلادى دەپ سەنەمىن», دەلىنگەن پرەزيدەنت سوزىندە.
فورۋمدا «تەڭىزشەۆرويل» (تشو) كومپانياسىنىڭ جاڭا باس ديرەكتورى ۋيليام لاكوبي قىزمەتىنە كىرىسكەلى بەرى العاش رەت رەسمي بايانداما جاساپ, كومپانيانىڭ الداعى جىلدارعا دەگەن كوزقاراسىن ايقىنداپ بەردى. ۋيليام لاكوبي 30 جىلدان استام ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەپ جاتقان تشو ەلىمىزدەگى ەڭ ۇزدىك سالىق تولەۋشى جانە سالاداعى ۇزدىك جۇمىس بەرۋشى بولىپ قالا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. 1993 جىلى مۇناي ءوندىرۋ نەبارى 1 ملن توننانى قۇراسا, 2024 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 28 ملن تونناعا جۋىقتادى. ءوندىرىس قۋاتىنىڭ سەنىمدىلىگى 10 جىلدان استام ۋاقىت بويى تۇراقتى تۇردە 98%-دان اسىپ كەلەدى.
ء«بىز باستى ماقساتىمىزعا — قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن قاۋىپسىز جانە سەنىمدى ءوندىرىستى قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە ادالمىز. الدا جاڭا سىن-قاتەرلەر, سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق نارىقتاعى ورنىن بىرلەسىپ نىعايتۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى كۇتىپ تۇر», دەدى ول.
جۇمىس ىستەگەن جىلدار ىشىندە تشو ەل بيۋدجەتىنە 206 ملرد دوللاردان استام قارجى اۋداردى. سەسسيا مودەراتورى, «KAZENERGY» قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى بولات اقشولاقوۆتىڭ ەلىمىزدىڭ الەمدىك ەنەرگەتيكا نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى يننوۆاتسيالار مەن تەحنولوگيالاردىڭ ءرولى تۋرالى سۇراعىنا جاۋاپ بەرگەن ۋيليام لاكوبي تشو-عا باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ساقتاۋعا كومەكتەسەتىن تەحنولوگيالىق شەشىمدەرگە ەرەكشە توقتالدى.
«بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت پەن دەرەكتەردى تالداۋدى بەلسەندى ەنگىزىپ جاتىرمىز. ۇلكەن تىلدىك مودەلدەر ينجەنەرلەرگە تەحنيكالىق ستاندارتتارمەن جۇمىس ىستەۋگە كومەكتەسەدى, جي جابدىقتى دياگنوستيكالاۋ, جۇمىستى اۆتوماتتاندىرۋ جانە لوگيستيكانى وڭتايلاندىرۋ ءۇشىن قولدانىلادى. بىراق ادام شەشىم قابىلداۋ تىزبەگىندە باستى بۋىن بولىپ قالا بەرەدى. تشو تاجىريبەسى كورسەتىپ وتىرعانداي, تەحنولوگيالار مەن ادامي الەۋەتتىڭ ۇيلەسىمدى ۇندەستىگى قازاقستاننىڭ جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق نارىقتاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ كەپىلى بولىپ سانالادى», دەدى ۋيليام لاكوبي.
وتاندىق قامتۋ بيزنەستى ىنتالاندىرادى
وتاندىق قامتۋ تاقىرىبى فورۋم ءۇشىن وزەكتى بولدى. تشو باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى كوڭىلقوش سۇيەسىنوۆ اتالعان باعىتتى دامىتۋ كومپانيانىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىلىعى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ىرگەسى قالانعالى بەرى تشو وتاندىق تاۋارلارعا, جۇمىستار مەن قىزمەتتەرگە 51,4 ملرد دوللاردان استام قارجى جۇمسادى. بۇل ينۆەستيتسيالار اتىراۋ وبلىسىنان تىسقارى جەرلەرگە تارالىپ, بۇكىل ەلدە بيزنەستىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرىپ جاتىر. كوڭىلقوش سۇيەسىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل كومپانيا جاڭا رەكورد ورناتتى: ساتىپ الۋدىڭ 71%-ى جەرگىلىكتى قامتۋعا تيەسىلى. دەمەك, تاۋار, جۇمىس جانە قىزمەتتەردىڭ باسىم بولىگى جەرگىلىكتى كومپانيالاردان كەلەدى, ولار تشو-مەن سەرىكتەستىك جىلدارىندا حالىقارالىق دەڭگەيگە شىققان. وسىلايشا, ءوسۋ تۇراقتى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2024 جىلى تشو ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرگە ەل ىشىندە قۇندىلىقتى دامىتۋدىڭ بەس جىلدىق باعدارلاماسىن ازىرلەدى. ونىڭ ماقساتى – وتاندىق كومپانيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرى مەن حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن ساپا تالاپتارى اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋ.
2024 جىلى تشو 3 ملرد دوللاردان استام سوماعا ەلىمىزدە وندىرىلگەن تاۋارلاردى, جۇمىستاردى جانە قىزمەتتەردى ساتىپ الدى. سونىڭ ىشىندە وتاندىق وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الۋ ۇلەسى 9%-عا جەتىپ, 274 ملن دوللاردى قۇرادى. بۇل تشو-عا وسىنداي ساتىپ الۋدىڭ ناقتى كولەمى بويىنشا بارلىق وپەراتور اراسىندا جەتەكشى ورىنعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەردى.
جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردى قولداۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. مىسالى, كومپانيا مۇناي-گاز ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان حالىقارالىق ورتالىقپەن (IMB ورتالىعىمەن) بەلسەندى جۇمىس ىستەيدى. اتالعان ورتالىقتا 12 تاۋار توبى ازىرلەندى, 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋگە جانە جەكە قورعانىس قۇرالدارىنا ارنالعان ماتەريالداردى جەتكىزۋ بويىنشا ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلدى. سونداي-اق جاڭارتىلعان پروتسەدۋرالار جەتكىزۋشىلەرگە تەك حالىقارالىق بانكتەردەن ەمەس, سونىمەن قاتار وتاندىق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەن دە بانكتىك كەپىلدىكتەر ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
تابىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ جارقىن مىسالى «PSI Energy» جانە «QMOZ» كومپانيالارىنىڭ ەلىمىزدەگى العاشقى ەكى مودۋلدىك قوسالقى ستانساسىن شىعارۋى بولدى. ۇزىندىعى 38 مەتر بولاتىن ەكى قاباتتى عيمارات ەلدە وندىرىلگەن ەڭ ءىرى مودۋلدىك قوسالقى ستانساعا اينالدى. ونىڭ قۇرىلىسىنا بىردە-ءبىر جازاتايىم وقيعاسىز 800 000 ادام/ساعات كەتتى. مودۋلدەردىڭ ءبىرى تەڭىزدە جۇمىس ىستەپ تۇر, ال ەكىنشىسى قازان ايىنىڭ اياعىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانعان.
«بۇل جوبا وتاندىق كومپانيالار كۇردەلى تەحنيكالىق شەشىمدەردى الەمدىك ستاندارتتار دەڭگەيىندە ەنگىزە الاتىنىن كورسەتەدى», دەيدى كوڭىلقوش سۇيەسىنوۆ. ول ساتىپ الۋ ەرەجەلەرىندەگى يكەمدىلىك كومپانياعا تەڭ شارتتارمەن جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەرگە ارتىقشىلىق بەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن دە باسا ايتتى. 2024 جىلدان بەرى ماقۇلدانعان جەتكىزۋشىلەر تىزىمىنە 16 جاڭا وتاندىق كومپانيا قوسىلعان.
ايەلدەر كوشباسشىلىعى جانە ينكليۋزياسى
فورۋمدا ايەلدەر ەنەرگەتيكالىق كلۋبىنىڭ وتىرىسى ءوتىپ, وندا تشو-نىڭ ادام رەسۋرستارىن باسقارۋ جونىندەگى باس مەنەدجەرى كامشات بايجانوۆا بايانداما جاسادى. ونىڭ بايانداماسى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ينكليۋزيا پەن ارتۇرلىلىك سىندى ماڭىزدى تاقىرىپقا ارنالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, تشو-دا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ 95,6%-ى – ەل ازاماتتارى, سونىڭ ىشىندە 22%-ى – ايەلدەر. كومپانيا ايەلدەر كوشباسشىلىعىن قولداۋ, تەڭ مۇمكىندىكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە قاۋىپسىز جۇمىس ورتاسىن قۇرۋ بويىنشا كەشەندى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر.
كامشات بايجانوۆا بىرقاتار باستامانى تانىستىردى:
- ىسكەرلىك مىنەز-ق ۇلىق كودەكسى جانە زورلىق-زومبىلىق پەن قۋدالاۋدىڭ الدىن الۋ باعدارلامالارى;
- پسيحولوگيالىق قولداۋ باعدارلامالارى جانە گيبريدتى جۇمىس كەستەسى;
- جۇمىس پەن جەكە ءومىر اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا باعىتتالعان «Kemel» باعدارلاماسى;
- جۇمىسقا قابىلداۋ جانە جۇمىس بابىندا جوعارىلاتۋ كەزىندە ايەل ۇمىتكەرلەردى مىندەتتى تۇردە قاتىستىرۋ;
- تالىمگەرلىك, كوۋچينگ جانە كاسىبي سەرتيفيكاتتاۋدى قولداۋ باعدارلامالارى.
ء«بىز اركىمنىڭ بىرەگەيلىگى باعالاناتىن, مادەني ەرەكشەلىكتەر قۇرمەتتەلەتىن, جاڭا يدەيالار قۇپتالاتىن اشىق جانە جىلى شىرايلى ورتا جاسايمىز. ءبىزدىڭ قاۋىمداستىقتار – ايەل قىزمەتكەرلەر كلۋبىنان باستاپ «MARC» باعدارلاماسىنا دەيىن – سەنىمگە, قۇرمەتكە, شەكاراسىز كوشباسشىلىققا نەگىزدەلگەن مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەدى», دەپ اتاپ ءوتتى كامشات بايجانوۆا.
تەحنولوگيالار مەن ادامدار سينەرگياسى
XVI ەۋرازيالىق «KAZENERGY» فورۋمى ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكا سەكتورىنىڭ بولاشاعى ءۇش نەگىزگى باعىتقا بەت العانىن كورسەتتى: يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار, ۇلتتىق قامتۋدى دامىتۋ جانە ينكليۋزيۆتى كورپوراتيۆتىك مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ. باس دەمەۋشى رەتىندە تشو تۇراقتى دامۋ ستراتەگياسىنا دەگەن اينىماس بەيىلدىلىگىن راستادى. فورۋمدا العاش رەت ءبىر الاڭدا كومپانيانىڭ جاڭا باسىمدىقتارى ۇسىنىلدى:
- تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت;
- وتاندىق بيزنەستى قولداۋ جانە رەكوردتىق قق كورسەتكىشتەرى;
- سالاداعى ادام كاپيتالىن جانە ايەلدەر كوشباسشىلىعىن دامىتۋ.
وسىنداي كوپقىرلى كۇن ءتارتىبى كومپانيا ءۇشىن بولاشاقتىڭ بەينەسى مەملەكەت, بيزنەس جانە قوعام مۇددەلەرىنىڭ تەپە-تەڭدىگىندە ەكەنىن كورسەتتى.
