دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بولىنگەن مەملەكەتتىك گرانتتار مەن سۋبسيديالاردىڭ تيىمدىلىگى تومەن بولىپ, ەسەپتىلىك پەن باقىلاۋ تەتىكتەرى ءالسىز كۇيىندە قالىپ وتىر.
دەپۋتات ءوز ساۋالىندا مەملەكەت باسىشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلعى جولداۋىندا: «كاسىپكەرلىكتى جۇيەلى تۇردە قولداۋ جۇمىسىنىڭ ءبارىن باسىنان باستاپ رەتتەۋ كەرەك... ىقشامدى ءارى تۇسىنىكتى جاڭا ەرەجەلەردى بەكىتكەن ءجون» دەپ ناقتى تاپسىرما بەرگەن ەدى. الايدا, كاسىپكەرلىك سالاسىندا ءالى دە ىلكىمدى ىستەر كورىنبەي وتىر.
«الەم ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولداۋ ناقتى ناتيجەگە, ەسەپتىلىك پەن تيىمدىلىككە نەگىزدەلگەن. ماسەلەن, وڭتۇستىك كورەيادا گرانتتارمەن قاتار مەنتورلىق جانە نارىققا شىعۋعا قولداۋ جۇيەسى دامىعان, گەرمانيادا گرانتتان كەيىن تاۋەلسىز باعالاۋ جۇرگىزىلەدى, ۇلىبريتانيادا قارجى كەزەڭ-كەزەڭىمەن, ناتيجەگە قاراي بەرىلەدى.
پرەزيدەنتتىڭ بيىلعى جولداۋىندا دا كاسىپكەرلىكتى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن پايدالانۋ, بيزنەس-پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى. بۇل – مەملەكەتتىك قولداۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى قۇرال», دەيدى جارقىنبەك امانتاي ۇلى.
قازاقستاندا سوڭعى جىلدارى قايتارىمسىز گرانتتار مەن سۋبسيديالار ەنگىزىلگەنىمەن, ولاردىڭ تيىمدىلىگى الاڭداتادى. جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ 2024 جىلعى ەسەبىنە سايكەس, بولىنگەن 1,8 ملرد تەڭگەنىڭ 40 پايىزى بويىنشا ەسەپ بەرىلمەگەن, ال 700 ملن تەڭگەنىڭ جۇمسالۋى كۇماندى.
2024 جىلى «ەڭبەك» باعدارلاماسى اياسىندا 12,7 ملرد تەڭگە گرانت بەرىلدى, بىراق العانداردىڭ باسىم بولىگى مال شارۋاشىلىعىنا قارجى جۇمساسا دا, نارىقتاعى ەت پەن ءسۇت باعاسى قىمباتتاپ تۇر. بۇعان قوسا, 2022 جىلى گرانت العانداردىڭ 50 پايىزدان استامى كاسىپكەرلىكتى توقتاتقان, ال دەكلاراتسيا تاپسىرعاندار – نەبارى 16,6 پايىز. 2023 جىلى دا جاعداي قايتالانىپ, 9,1 مىڭ ادامنىڭ 32 پايىزى كوپ ۇزاماي باستاعان كاسىبىن توقتاتقان.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» اياسىندا بولىنگەن 1,4 ملرد تەڭگەنىڭ 30 پايىزى جۇمىس ىستەمەيتىن كاسىپورىندارعا كەتكەن. 2023 جىلى 2,3 ملرد تەڭگە كۇماندى جوبالارعا جۇمسالعان. بۇل – مونيتورينگ پەن جاۋاپكەرشىلىك ءالسىز ەكەنىن ايعاقتايدى.
ناتيجەسىندە, بيۋدجەت قاراجاتى ۇزاقمەرزىمدى تيىمدىلىككە جەتكىزبەي, كاسىپكەرلىك قولداۋعا دەگەن قوعامدىق سەنىم تومەندەۋدە. شىنايى بيزنەس-يدەياسى بار ازاماتتار تىس قالىپ, ادىلەتتىلىك قاعيداتى بۇزىلىپ وتىر.
مۇنداي جۇيەلى كەمشىلىكتى نازاردان تىس قالدىرۋ – ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ پارمەندىلىگىنە تىكەلەي نۇقسان كەلتىرەدى.
وسىعان بايلانىستى, دەپۋتات تومەندەگى ءۇش وزەكتى سۇراق بويىنشا ناقتى جانە رەسمي جاۋاپ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى:
- ەسەپ بەرمەگەن نەمەسە كۇمان تۋدىرعان جوبالار بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداۋ كەرەك.
- بولاشاقتا مۇنداي جاعدايدى بولدىرماۋ ءۇشىن جۇيەلى رەفورمالار جۇرگىزىپ, باقىلاۋ تەتىكتەرى ەنگىزۋ ماڭىزدى.
- بيزنەس جوبالارعا بولىنەتىن قارجىنىڭ تيىمدىلىگى مەن ناتيجەلىلىگى باعالاپ, مەملەكەتتەن قارجى العان كاسىپكەرلەردى سۇيەمەلدەۋ جۇمىستارىن ءتيىمدى جۇرگىزۋ كەرەك.
