ماڭىزدى مىندەتتەر – ۇكىمەت نازارىندا

فەرمەرلەر شاعىمىنا نازار اۋدارۋ تاپسىرىلدى

ولجاس بەكتەنوۆ جانارماي ماسەلەسىنە دە نازار اۋداردى. ول بارلىق قاجەتتى كولەم قولدانىستاعى كەستەگە سايكەس جەتكىزىلۋگە ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ ازىق-ت ۇلىكتى ءوزى ءوندىرۋى قاجەت ەكەنىن جانە ىشكى نارىقتىڭ شەتەل ونىمدەرىنە تاۋەلدىلىگىن ازايتۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. بۇل ماقساتقا جەتۋدىڭ نەگىزگى شارتى – ەگىندى ساپالى ءارى ۋاقتىلى جيناپ الۋ. ۇكىمەت ەگىس ناۋقانىنا قاجەتتى جاعدايدىڭ ءبارىن جاسادى. قوماقتى قاراجات ءبولىندى, شارۋالار تەحنيكامەن, جانارمايمەن, وزگە دە قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. ەندى ەڭ باستىسى, القاپتاعى جۇمىستى دەر كەزىندە ءبىتىرۋ. پرەزيدەنت وتكەن اپتادا ديقاندارمەن كەزدەسكەن كەزدە وسى ماسەلەگە ەرەكشە توقتالدى», دەدى ول.

سونداي-اق ديقانداردى تولعاندىرىپ وتىرعان بىرقاتار ماسەلە كوتەرىلدى. اسىرەسە كۇننىڭ جاۋىن-شاشىندى بولىپ كەتۋى نەمەسە كۇرت سۋىتۋى جۇمىستىڭ مەرزىمىنە دە, جينالعان استىقتىڭ ساپاسىنا دا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنى ايتىلدى. بۇل جاعدايعا بايلانىستى «E-ءوتىنىش» جۇيەسىنە قازىردىڭ وزىندە 500-گە جۋىق ءوتىنىش تۇسكەن. ونىڭ ىشىندە ەڭ كوپ شاعىم قوستاناي وبلىسىنان كەلىپ وتىر. بۇل ءوڭىردىڭ فەرمەرلەرىنەن 300-دەن استام ءوتىنىش تۇسكەن. ولار استىق كەپتىرۋ جابدىقتارىنىڭ ىسكە قوسىلماۋىنا, استىقتى ساتىپ الۋ باعاسىنا قاتىستى نارازىلىق بىلدىرگەن.

فەرمەرلەردىڭ ايتۋىنشا, كەپتىرۋ جابدىقتارىن گاز جۇيەسىنە قوسۋدا قيىندىق بار. وسىعان بايلانىستى قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ماسەلەنى شەشۋگە جاردەمدەسۋ تاپسىرىلدى. اكىمدىكتەرگە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, الدىن الا بەرىلگەن سۇرانىسقا سايكەس استىق كەپتىرۋ ءۇشىن قوسىمشا سۇيىتىلعان گاز بەن ديزەل وتىنىن ءبولۋ مىندەتتەلدى.

24 ملن توننا استىق جينالادى

بۇگىندە 10,2 ملن گەكتاردان 15,5 ملن توننا استىق باستىرىلدى. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ مالىمدەدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قازىر رەسپۋبليكا بويىنشا جاپپاي ەگىن جيناۋ ناۋقانى ءجۇرىپ جاتىر. ال وڭتۇستىك وڭىرلەردە اياقتالىپ تا قالدى.

«ۇكىمەت تاراپىنان جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ جاسالىپ, قولايلى اۋا رايىنىڭ ناتيجەسىندە ۆەگەتاتسيالىق كەزەڭ ءساتتى ءوتتى. جالپى, ەگىن جيناۋ الاڭى 23,6 ملن گەكتاردى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 16 ملن گەكتاردان استامى – ءداندى داقىلدار. ەگىن جيناۋ جۇمىستارى ۋاقتىلى باستالىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى ەگىن جيناۋ الاڭىنىڭ 63,7%-ى جينالدى, ورتاشا ونىمدىلىك گەكتارىنا 15,2 تسەنتنەردى قۇرادى. 15,5 ملن توننا استىق قامباعا قۇيىلدى. جالپى, 24 ملن توننا استىق جينايمىز با دەگەن بولجام بار. بۇل ىشكى نارىقتىڭ ازىق-ت ۇلىك, جەم-ءشوپ, تۇقىمدىق قاجەتتىلىگىن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە ءارى ەكسپورت كولەمىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ا.ساپاروۆ.

مينيستر قازىردىڭ وزىندە 700 مىڭ توننا مايلى داقىل جينالعانىن, بيىل ماي­لى داقىل تۇقىمىنان شامامەن 4 ملن توننا ءونىم كۇتىلىپ وتىرعانىن, بۇل رە­­كوردتىق كولەم بولاتىنىن تىلگە تيەك ەت­تى. قازىر 1,8 ملن توننا كارتوپ, 2,9 ملن تون­نا كوكونىس, 2,2 ملن توننا باق­شا ونىمدەرى جينالعان. 139 مىڭ تراكتور, 31 مىڭ استىق جينايتىن كومباين (4 مىڭ­نان استام جوعارى تەحنولوگيالى دجون دير مەن كلااس كومبايندارى بار), 17 مىڭ وراق, سونداي-اق 130 مىڭنان استام باس­قا دا تەحنيكانى پايدالانىپ, شارۋا­لار ۇزدىكسىز جۇمىسقا كىرىسكەن.

نەگىزگى اگروتەحنيكالىق شارالاردىڭ ءبىرى – جەر جىرتۋ مەن تىڭايتقىش كولەمىن ەنگىزۋ. بيىل جوسپار بويىنشا 1,9 ملن توننا تىڭايتقىش بولسا, بۇگىندە سونىڭ 1,8 ملن تونناسى ەنگىزىلدى.

«بولىنگەن 700 ملرد تەڭگەنىڭ كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا 502 ملرد تەڭگەسى يگە­رىلىپ, 9 ملن گەكتار ەگىس القابى قام­تىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرما­سىنا سايكەس, 2026 جىلعى كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن ەرتە قارجىلاندىرۋ الدى­مىزداعى قاراشا ايىندا ىسكە قوسىلادى. جەڭىلدەتىلگەن ليزينگكە بولىنگەن 250 ملرد تەڭگەنىڭ 253 ملرد تەڭگەسىنە ءوتىنىم بەرىلدى. ناتيجەسىندە, 8 مىڭنان استام اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى ساتىپ الىنادى», دەدى مينيستر.

رەسپۋبليكا بويىنشا استىق ساقتاۋ كولەمى – 30,7 ملن توننا. ليتسەنزيالانعان استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنا جاڭا ەگىس استىعىنان 3,1 ملن توننا استىق كەلىپ ءتۇستى, بۇل وتكەن جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 2 ەسە ارتىق. 2026 جىلعى ەگىنگە تۇقىمدى تولتىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك. ەگىن جيناۋ جۇمىستارى تۇراقتى باقىلاۋدا. بارلىق ماسەلە جەدەل شتاب وتىرىستارىندا قارالىپ, شەشىلىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ 8 ايىندا تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ 10,1%-عا ارتىپ, 2,5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. بيداي ءونىمى بىلتىرعى دەڭگەيدە بولماق. كۇرىشتىڭ دە جالپى ءونىمى وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىندە نەمەسە 500 مىڭ توننادان اسپاق. بۇل ىشكى سۇرانىستى تولىق جابۋعا جانە ەكسپورتتى ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قاراقۇمىق ءوندىرىسى شامامەن 90 مىڭ توننانى قۇرايدى, بۇل ونىمدىلىكتىڭ ارتۋى ەسەبىنەن حالىق قاجەتتىلىگىنەن اسىپ تۇسەدى. جالپى, ءداندى داقىلدار ءوندىرىسىنىڭ كولەمى ىشكى قاجەتتىلىكتەن 6 ەسە جوعارى, بۇل نارىقتى قايتا وڭدەلگەن ونىمدەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە كەپىلدىك بەرەدى.

«كارتوپتى 2,7 ملن توننا كولەمىندە جيناۋ ويدا بار, ونىڭ 1,8 ملن تونناسىنان استامى جينالدى. شارۋالاردا قۇنى كيلوسىنا 90–120 تەڭگەنى قۇرايدى. سونداي-اق 700 مىڭ توننادان استام پياز جينالدى, كيلوسىنا 50–60 تەڭگەدەن ساتىلادى. شارۋالاردا 300 مىڭ توننا كولەمىندە قور قالىپتاستىرىلدى. 300 مىڭ توننا ءسابىز جينالدى, فەرمەرلەردە ءبىر كيلوسى 85–95 تەڭگەدەن بولاتىن, شامامەن 100 مىڭ توننا ءسابىز بار. ءبىز مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ جەتكىلىكتى كولەمىن ءوندىرىپ جاتىرمىز. ەت ونىمدەرى (سيىر ەتى, قوي ەتى, جىلقى ەتى) جانە جۇمىرتقا ىشكى سۇرانىستى تولىق جابادى. قۇس ەتى بويىنشا وڭ ديناميكا بار – بىلتىرعى قامتۋ دەڭگەيى 79% بولسا, بيىل 82%-عا جەتتى. ءسۇت ونىمدەرى بويىنشا قامتاماسىز ەتۋ 100%-عا جەتكىزىلدى. قازىرگى ءوندىرىس كولەمى ىشكى نارىقتى قولجەتىمدى ونىمدەرمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە جەتكىلىكتى», دەدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى.

ءدال وسى كەزەڭدە اكىمدىكتەر قاجەتتى كولەمدى تەك تۇراقتاندىرۋ قورلارى ارقىلى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ساۋ­دا ۇيلەرى ارقىلى دا كەلىسىمشارتقا وتىرعىزىپ, ءونىمنىڭ ۇزدىكسىز جەتكىزىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بۇل ماقساتقا وڭىرلەردە «اينالىم سحەماسى» بويىنشا 100 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات بار. ونى ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى ىشكى نارىقتى قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىمەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتىپ, باعا تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا قول جەتكىزۋ ماڭىزدى.

تسيفرلاندىرۋ بەلسەندى تۇردە قولعا الىندى

قازىر اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ءۇش نەگىزگى اقپاراتتىق جۇيە ارقىلى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىرىنشىسى – اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاۋدىڭ بىرىڭعاي مەملەكەتتىك اقپاراتتىق جۇيەسى. بۇل جۇيە سۋبسيديا بەرۋدىڭ بارلىق باعىتتارىن قامتيدى. ەكىنشىسى – باسقارۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى. ول ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق قۇجاتتاردى راسىم­دەۋگە ارنالعان. جىل سايىن وسى جۇيە ارقىلى 2 ملن-نان استام رۇقسات قۇجاتى بەرىلەدى. ءۇشىنشىسى – اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىن بىردەيلەندىرۋ جۇيەسى. ونىڭ نەگىزىندە مال شارۋاشىلىعىندا تولىق قاداعالاۋ قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇدان بولەك, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. مىسالى, دەرەكتەر بازالارىنا جۇگىنۋ نەگىزىندە ۆەتەرينار دارىگەردىڭ قاتىسۋىنسىز, مالدى وتكىزۋگە ارنالعان انىقتامالاردى بەرۋ. بۇل مەملەكەتتىك قىزمەتتى الۋ ۋاقىتىن جانە زاڭ بۇزۋشىلىقتار سانىن ەداۋىر قىسقارتادى.

وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا دا قاداعالانۋ جۇيەسى قۇرىلىپ جاتىر, ول ونىمدىلىك جانە ەگىس قۇرىلىمى جونىندەگى دەرەكتەردى ناقتى جەر ۋچاسكەلەرىمەن بايلانىستىرادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا وسىمدىك شارۋا­شىلىعىنداعى قاداعالانۋدىڭ نەگىزىنە جەر رەسۋرستارىنىڭ تسيفرلىق كارتالارى كىرەدى.

جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جوعارى

ۇكىمەت وتىرىسىندا جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق ماسەلەسىنە دە نازار اۋدارىلدى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكلياردىڭ بايانداۋىنشا, وتكەن اپتادا 1 قازاندىق پەن 3 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. سونىمەن قاتار 10 قوسالقى ستانسا مەن 100 تاراتۋ پۋنكتى جون­دەل­دى, 13 شاقىرىم جىلۋ جەلىلەرى قاي­تا جاڭارتىلدى. جالپى, 6 ەنەرگوبلوك, 29 قازاندىق, 16 تۋربينا جانە 293 شاقى­رىم جىلۋ جەلىلەرىنە جوندەۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلدى.

رومان سكليار وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىنان كەيىن ستەپنوگورسك قالاسىنداعى جىلۋ جەلىلەرىندە بارلىق جۇمىستار اياقتالعانىن باياندادى. اياگوز قالاسى دا جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ باستالۋىنا دايىن. ورال قالاسىندا ءبىر اپتا ىشىندە تاعى 20% جۇمىس اياقتالدى, جالپى پروگرەسس 85%-دى قۇرايدى. اياگوز قالاسىنىڭ ورتالىق قازاندىعىنداعى №3 قازاندىقتا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى, №2 قازاندىقتىڭ دايىندىعى 70%-دى قۇراسا, №1 قازاندىق 20%-عا دايىن. ساتباەۆ قالاسىندا №2 قازاندىقتا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. 30 قىركۇيەككە دەيىن №1 قازاندىق دايىن بولادى.

«بىرقاتار وڭىردە جۇمىستار ءالى اياقتالماعان. كەي وبلىستاردا ساناۋ­لى كۇننەن كەيىن جىلىتۋ ماۋسىمى باستالادى, سوندىقتان اكىمدەرگە جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ اياقتالۋىن جەكە باقىلاۋعا الۋدى تاپسىرامىن. ورال, ستەپنوگورسك, اياگوز جانە ساتباەۆ قالالارىندا جىلۋ بەرۋ ماسەلەسىن ەرەكشە نازاردا ۇستاڭىزدار», دەپ تاپسىردى پرەمەر-مينيستر.