قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزگە ءىرى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ جانە ول ءۇشىن جاڭا ينۆەستيتسيالىق تسيكلدى باستاۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا تەك مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتىن ەمەس, اۋقىمدى جانە جەكە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ قاجەت. مىسالى, جوعارى تەحنولوگيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ, ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتتارىن پايدالانۋ, سونىمەن قاتار وتاندىق جانە حالىقارالىق ينۆەستيتسيالاردىڭ مۇمكىندىگىن قولدانۋ ۇتىمدى بولماق.
پرەزيدەنت اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا دا اسا نازار اۋداردى. كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت تاراپىنان اۋىل شارۋاشىلىعى سەكتورىنا قوماقتى قاراجات ءبولىنىپ كەلگەنىن, 2025 جىلى عانا شارۋالاردى قولداۋعا 1 ترلن تەڭگە جۇمسالىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن وزىق اگروەكونوميكاعا جەتكىزۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى ىشكى ءوندىرىستى دامىتۋمەن بىرگە, ءداستۇرلى ۇلتتىق ونىمدەردى سىرتقى نارىققا بەلسەندى تۇردە شىعارۋدى ۇسىندى. ول ءۇشىن لوگيستيكانى, ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتارلىق نورمالاردى, سونداي-اق ماركەتينگتىك ستراتەگيانى ەسكەرە وتىرىپ, اگرارلىق ەكسپورتتىڭ ناقتى جوسپارىن دايىنداۋدى تاپسىردى.
پرەزيدەنت جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن قولدانۋدى دا نازاردان تىس قالدىرعان جوق. ول قازىردىڭ وزىندە كوسمومونيتورينگ پەن گەواناليتيكا اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى پايدالانىلماعان جەرلەردى انىقتاۋعا جانە ولاردى اينالىمعا قايتارۋعا كومەكتەسىپ وتىرعانىن مالىمدەدى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ سپۋتنيكتىك مونيتورينگىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدا, ونىڭ نەگىزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگىنە, جەر ساپاسىنا, جاي-كۇيىنە جانە قۇنارلىعىنا تەرەڭ تالداۋ جۇرگىزۋدى, سونىمەن قاتار سۋ رەسۋرستارىنا دا تسيفرلىق جاڭعىرۋ جۇمىستارىن ەنگىزۋدى تاپسىردى.
جولداۋدا كورسەتىلگەن اۋقىمدى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن الداعى ۋاقىتتا ۇلكەن جۇمىس كۇتىپ وتىرعانى بەلگىلى. سەنات مەملەكەت باسشىسى باستاماشىلىق جاساعان بارلىق ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋگە بارىنشا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. وسى جولى دا سەناتتىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسى جولداۋداعى ماڭىزدى ماقساتتار مەن مىندەتتەردى, ونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن ەنگىزۋ مەن جالپى تسيفرلاندىرۋدىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازاسىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىندە ماماندارمەن بىرلەسىپ كەشەندى ساراپتامالىق, ەكسپەرتتىك جۇمىستاردى باستاۋعا جانە شەتەلدىك تاجىريبەنى جان-جاقتى زەردەلەپ, بەلسەندى جۇمىس اتقارۋعا الەۋەتى جەتەدى.
وكىنىشكە قاراي جولداۋداعى ماڭىزدى الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق باستامالاردى تاسادا قالدىرىپ, ءبىر-ەكى ماسەلەنى عانا قوعام تالقىسىنا تاستاپ, ەلدىڭ ساناسىن ساياساتتاندىرعىسى, سول ارقىلى ۇپاي جيناعىسى كەلەتىن ارەكەتتەر دە بايقالىپ قالادى. كەيىنگى كۇندەرى الەۋمەتتىك جەلىلەردە عانا ەمەس, تەلەارنالاردا دا پارلامەنت رەفورماسى, سەناتتىڭ قىسقارۋى تۋرالى سۇحباتتار كوپ بەرىلىپ جاتىر. تاڭعالارلىعى, بۇدان باسقا ايتاتىن تاقىرىپ جوق سياقتى. پرەزيدەنتتىڭ جىلىنا ءبىر رەت جاريالاناتىن جولداۋىندا قانشاما ماڭىزدى, تاريحي ماسەلە كوتەرىلدى.
قازىرگى الەمدەگى ساياسي تۇراقسىزدىق پەن ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ كەزەڭىندە مەملەكەتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى تۋرالى ماعىنالى ماسەلەلەر كوتەرىلىپ جاتقاندا, ءبىر سەناتتىڭ توڭىرەگىندەگى اڭگىمەلەردىڭ عانا قىزىق بولىپ تۇرعانى تۇسىنىكسىز.
ەكى پالاتالى پارلامەنت تاريحىندا سەنات ۇلكەن ءرول اتقارىپ كەلەدى. ونى پرەزيدەنتتىڭ ءوزى دە ايتتى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءماجىلىس پەن سەنات ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ جۇمىس ىستەدى. پارلامەنت تاريحىندا ءماجىلىس تاراپ, بىرنەشە رەت كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزىلگەن ۋاقىتتاردا سەنات ەكى-ءۇش ايلاپ پارلامەنتتىڭ تولىق مىندەتىن اتقارىپ, مەملەكەتتىك زاڭ شىعارۋشىلىق ۇدەرىستىڭ توقتاماۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.
جالپى, سەنات زاڭ قابىلداۋ ۇدەرىسىندە تۇراقتاندىرۋشى ءرول اتقارادى. تاجىريبە كورسەتكەندەي, ءماجىلىس قابىلداعان زاڭدارعا تولىقتىرۋ مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ارقىلى, سەنات دەپۋتاتتارى قوعامنىڭ ءارتۇرلى مۇددەلەرىن, ساياسي باسىمدىقتارىن بەلگىلەپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ءومىرىنىڭ جاقسارۋىنا, وڭىرلەردىڭ كوركەيۋىنە, دامۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن زاڭدار قابىلداۋعا نەگىز بولدى. سوندىقتان سەناتتىڭ ەل وڭىرلەرىنىڭ مۇددەلەرىن كۇشەيتۋگە, ولاردىڭ ساياسي ءرولىن ارتتىرۋعا, سونىڭ ەسەبىنەن ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ مەملەكەتتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋعا قاتىسۋىنا ىقپال ەتىپ جاتقانى داۋسىز.
ارينە, پارلامەنت رەفورماسىنا قاتىستى جولداۋدا ايتىلعان شەشىم قوعامدا, ساراپتامالىق ورتادا جانە پارلامەنتتە ءالى دە تالقىلانادى. ويتكەنى بۇل – مەملەكەتتىك قۇرىلىمنىڭ نەگىزدەرىن قوزعايتىن كۇردەلى كونستيتۋتسيالىق رەفورما. پرەزيدەنت ايتقانداي, ءبىز الەمدىك ساياسي دەڭگەيگە ساي بولۋىمىز كەرەك. سوندىقتان پارلامەنتتىك رەفورمانى جۇرگىزگەن دۇرىس, ەلدىڭ دامۋى جولىندا قالتقىسىز قىزمەت ەتەتىن جاڭا پارلامەنتتىڭ ومىرگە كەلۋى – زامان تالابى.
سەناتقا قاي كەزەڭدە بولسا دا, ءومىر كورگەن, تاعدىردىڭ قانشاما سىندارىنان وتكەن, ەل باسقارعان, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ اراسىنان شىققان, ءوڭىر ازاماتتارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن, مەنتاليتەتىن, پسيحولوگياسىن جاقسى بىلەتىن, ابىرويلى ازاماتتار سايلاناتىن. سەناتتىڭ قازىرگى قۇرامى دا سولاي. اۋدان, قالا اكىمدەرى, وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, وبلىستىق ءماسليحات توراعالارى بولىپ قىزمەت ەتكەن, بەلگىلى ساياساتكەرلەر مەن كاسىپكەرلەر, ءتۇرلى ۇلتتاردىڭ الدىڭعى قاتارلى وكىلدەرى پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋدە قالتقىسىز قىزمەت جاساپ كەلەدى.
الداعى ەكى جىلدا دا سەناتتا تالاي ماڭىزدى ماسەلە قارالىپ, شەشىمىن تاۋىپ, ەلدىڭ مۇددەسى جولىندا جۇزدەگەن ءىس-شارا وتكىزىلىپ, حالىق ءۇشىن ماڭىزدى, ماعىنالى وي-پىكىرلەر ايتىلاتىنى انىق.
ءالي بەكتاەۆ,
سەنات دەپۋتاتى
