سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
– سىزدەر وسى سالادا ادال ەڭبەك ەتىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا مول ۇلەس قوسىپ كەلەسىزدەر. بۇل ناعىز ەڭبەك ادامدارىنا ءتان قاسيەت دەپ سانايمىن. جالپى, ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز ونەركاسىبىنىڭ وزىندىك ءداستۇرى, باي تاريحى بار. وسى سالانىڭ قالىپتاسىپ, وركەندەۋىنە بىرنەشە بۋىن وكىلدەرى زور ەڭبەك ءسىڭىردى. سىزدەردى اعا بۋىننىڭ لايىقتى ءىزباسارى دەۋگە بولادى. قازىر مۇناي-گاز سالاسىندا 200 مىڭنان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. سىزدەردىڭ تاباندى ەڭبەكتەرىڭىزدىڭ ارقاسىندا قازاقستانىمىز وركەندەپ, كوركەيۋدە. مەن مۇنى جوعارى باعالايمىن. بارىڭىزگە شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت بىلتىر قازاق مۇنايىنىڭ 125 جىلدىعى اتالىپ وتكەنىن ەسكە سالىپ, بيىل دا وسى سالا ءۇشىن ايتۋلى جىل ەكەنىنە توقتالدى.
– اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ اشىلعانىنا 80 جىل تولدى. شىمكەنت مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنا 40 جىل, ال «QazaqGaz» ۇلتتىق كومپانياسىنا 25 جىل تولىپ وتىر. بۇل مەرەكەلىك كۇندەر ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ءمان-ماڭىزىن كورسەتەدى. مۇناي مەن گاز – ستراتەگيالىق ماڭىزى بار رەسۋرس, بۇل – جۇرتشىلىققا بەلگىلى دەرەك. سەبەبى بۇل سالا ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ايرىقشا ىقپال ەتتى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قارا التىننىڭ يگىلىگىن مولىنان كوردىك. قازىرگى تاڭدا بۇل سالا قارقىندى دامىپ كەلەدى. قازاقستان الەمدىك مۇناي نارىعىنداعى جەتەكشى مەملەكەتتىڭ ءبىرى سانالادى. ەگەمەندىك كەزەڭىندە ەلىمىزدەگى مۇناي ءوندىرىسى ءتورت ەسە ءوستى. جاقىن ارادا مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن جىلىنا 100 ملن تونناعا جەتكىزەمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان شيكىزات وندىرۋمەن قاتار, ونى تەرەڭ وڭدەۋگە باسا ءمان بەرەتىنىن ايتتى.
– بۇل باعىتتا ناقتى جۇمىس ىستەلىپ جاتىر. اتىراۋ, پاۆلودار, شىمكەنت قالالارىندا ورنالاسقان ءۇش ءىرى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى جاڭعىرتىلدى. سونىڭ ارقاسىندا ءبىز ىشكى نارىقتى ساپالى جانار-جاعارمايمەن تولىق قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز. جۇيەلى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 13 ملن-عا جۋىق ادام تابيعي گازعا قول جەتكىزدى. قازىر بۇل باعىتتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمدى جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. قاشاعاندا جاڭا گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرىنىڭ ەكىنشى جەلىسى سالىنۋدا. سونداي-اق ءبىز قوسىمشا قۇنى جوعارى ونىمدەر شىعارۋدى قولعا الدىق. مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىندا بىرقاتار ءىرى جوبانى ىسكە قوسامىز. مۇنىڭ ءبارى 20 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىڭ ىشىندە پوليەتيلەن زاۋىتىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل – شەتەل ينۆەستورلارىمەن بىرگە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ماڭىزدى جوبا. ينۆەستيتسيا كولەمى 7 ملرد دوللاردان اسادى. «قالامقاس-تەڭىز» جانە «حازار» سەكىلدى ءىرى تەڭىز كەن ورىندارىن يگەرۋ باستالدى. 6 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالىنادى. تەڭىز پلاتفورمالارىنىڭ قۇرىلىسىن وتاندىق كەمە قۇراستىرۋشى كاسىپورىندار جۇرگىزەدى. بۇل قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى ۇلكەن وقيعا بولماق. اتالعان جوبالاردىڭ ءبارى ەنەرگەتيكالىق الەۋەتىمىزدى نىعايتىپ قانا قويماي, ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. مۇنىڭ يگىلىگىن بارشا حالىق كورەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كەيىنگى جىلدارى مەملەكەت ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىنا شەتەل ينۆەستيتسياسىن جۇيەلى تۇردە تارتۋ جۇمىسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
– وسى رەتتە جاقىندا وتكەن قىتايعا ساپارىمدى اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل ساپار شىن مانىندە وتە جەمىستى بولدى. ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىككە مىقتى ءارى تىڭ سەرپىن بەردى. ەكىجاقتى كەلىسسوزدەردىڭ كۇن ءتارتىبى اۋقىمدى جانە ەڭ باستىسى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە, ەڭ الدىمەن, ەكونوميكا سالاسىنداعى مۇددەلەرىنە تىكەلەي بايلانىستى بولدى. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ توراعاسى سي تسزينپينمەن اڭگىمەلەسۋ كەزىندە ماڭگىلىك دوستىق پەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك رۋحىنداعى جان-جاقتى ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. قازاق-قىتاي ىسكەرلىك كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى سوماسى 15 ملرد دوللار بولاتىن 70-تەن اسا كوممەرتسيالىق قۇجاتقا قول قويىلدى. قىتايلىق سەرىكتەستەرمەن بىرگە مۇناي-گاز سالاسىندا كوپتەگەن جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونداي-اق ستراتەگيالىق سيپاتتاعى جاڭا جوبالار جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە اقتوبە وبلىسىندا كارباميد شىعاراتىن گاز-حيميا كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى جونىندە سNPC كومپانياسىمەن جاسالعان كەلىسىمدى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. جوبا قۇنى 1 ملرد دوللاردان اسادى. اتىراۋ وبلىسىندا ەتان جانە پروپان تاسىمالداۋعا ارنالعان ماگيسترالدى قۇبىر قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ بويىنشا قىتاي دامۋ بانكىمەن جاسالعان ۋاعدالاستىقتىڭ دا ماڭىزى زور. كەلىسىمنىڭ جالپى سوماسى – 530 ملن دوللارعا جۋىق. ءبىز بارلىق حالىقارالىق ينۆەستورلارمەن ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋگە ءاردايىم باسا ءمان بەرەمىز. مۇناي-گاز سالاسىندا امەريكالىق, رەسەيلىك, ەۋروپالىق جانە قىتايلىق كورپوراتسيالارمەن كوپ جىلدار بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان سەرىكتەستىك – سونىڭ ايقىن دالەلى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, الەمدەگى مۇناي-گاز سالاسى – كوپتەگەن مەملەكەت پەن بەلگىلى ساراپشىلاردىڭ ءجىتى باقىلاۋىندا. سالانىڭ كەلەشەگى ونىڭ جاھان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسىنا ىقپال ەتۋى تۇرعىسىنان تالقىلانىپ جاتىر.
– مەنىڭ پايىمداۋىمشا, كومىرسۋتەگى دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەنەرگەتيكا نارىعىندا, سايكەسىنشە, قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىندا بۇرىنعىداي باستى رولگە يە بولا بەرەدى. بىرقاتار ەلدىڭ, سونىڭ ىشىندە ەۋروپالىق مەملەكەتتەردىڭ تاجىريبەسى كورسەتكەندەي, بالاما قۋات كوزى قاجەتتىلىكتى تولىق وتەي المايدى. بۇدان بولەك, ونەركاسىپتە, سونىڭ ىشىندە ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۇرىلىسىندا كومىردى زالالسىزداندىراتىن وزىق تەحنولوگيانى پايدالانۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ ەنەرگيا بالانسىندا كومىردىڭ ۇلەسى 70 پايىزعا جۋىق ەكەنى ءمالىم. ەلىمىز كومىر وندىرۋدەن 10 ءىرى ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. بۇل ارتىقشىلىقتان باس تارتپاعان ءجون. كەرىسىنشە, ونى ءتيىمدى پايدالانۋ كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت وتاندىق مۇناي-گاز كەشەنىنىڭ الدىندا تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋ, اتاپ ايتقاندا, جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ مىندەتى تۇرعانىن جەتكىزدى. بۇل وتە وزەكتى.
– زاماناۋي تەحنولوگيالار مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ, تاسىمالداۋ جانە قايتا وڭدەۋ ءىسىن وڭتايلاندىرۋعا ىقپال ەتۋ قاجەت. وتاندىق مۇناي-گاز ونەركاسىبى زاماناۋي ۇردىستەرگە ساي بولۋى كەرەك. سوندىقتان وسى سالاعا تازا جانە وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ وتە ماڭىزدى. گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتىپ, جاڭا كەن ورىندارىن اشۋعا باسا ءمان بەرۋ كەرەك. بۇعان قوسا وسى سالاعا ءبىلىمدى, جاس كادرلاردى تارتىپ, ادام الەۋەتىن بارىنشا ارتتىرۋ قاجەت. سەبەبى جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتى بولۋ ءۇشىن بىزگە, ەڭ الدىمەن, بىلىكتى ماماندار كەرەك. ءبىلىم باعدارلاماسىن جەتىلدىرىپ, زەرتتەۋ ورتالىقتارىن دامىتقان ءجون. وسى مىندەتتەردى ساپالى ورىنداساق, ادىلەتتى, قۋاتتى, تازا جانە وزىق قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشامىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى قوعامداعى ەڭبەك ادامىنىڭ ورنى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.
– ەڭبەكقورلىق – ەڭ اسىل قاسيەتتىڭ ءبىرى. مەن ءار سوزىمدە وسى ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرەمىن. ماڭداي تەرمەن كەلگەن ادال ەڭبەكتىڭ قادىرىن بىلەتىن جۇرت وزىق ويلى ۇلت بولادى. حالقىمىزدا «ەڭبەگىنە قاراي – قۇرمەتى» دەگەن جاقسى ءسوز بار. ەڭبەك ادامى – ەل ادامى. ەڭبەك ادامى, ەڭ الدىمەن, تۋعان ەلىنىڭ جارقىن كەلەشەگى ءۇشىن ايانباي جۇمىس ىستەيتىن ادام. سوندىقتان قازىر ءبىز ەلىمىزدە جۇمىسشى ماماندارىن كەڭىنەن دارىپتەپ, ولارعا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىپ جاتىرمىز. مەن جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدىڭ ءار سالاسىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ازاماتتاردى ارنايى شاقىرىپ, ماراپاتتاپ جاتىرمىن. مۇنى حالقىمىزدىڭ سىزدەرگە كورسەتكەن ىستىق ىقىلاسى, شىنايى قۇرمەتى مەن العىسى دەپ تۇسىنگەن ءجون, – دەدى پرەزيدەنت.
سالتاناتتى ءىس-شارادا قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز سالاسىن دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان ءبىر توپ ازاماتتى مەملەكەتتىك ناگرادالارمەن ماراپاتتادى.
