ەڭبەكپەن ەسەيگەن ەر

كەيدە ءبىر ادامنىڭ تاعدىرىنا قاراپ, سول ءداۋىردىڭ كەسكىن-كەلبە­تىن سۋرەتتەۋگە بولادى. سودان دا بولار ات جالىن تارتىپ مىنگەننەن باستاپ, ەڭبەككە ەرتە ارالاسقان ازاماتتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى ءبىر ءداۋىردىڭ گولوگرامماسى سەكىلدى. بۇل رەتتە مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ «ناعىز ەڭبەك ادامى بۇل – ءىستىڭ ادامى, ياعني ءار ىسى­نە, ءار قادامىنا جاۋاپكەرشىلىك­پەن قارايتىن ادال ازامات» دەگەن ءسوزى ويعا ورالادى. جارتى عاسىر عۇمىرىن قارجى سالاسىنا ارناعان ابىل­سەيىت جاعىپار ۇلى جاسىنان ەسەپكە جۇيرىك بولدى. بايىرعى بورىلىتوبە اۋدانىندا دۇنيەگە كەلىپ, سول ءوڭىردىڭ ابىرويىن كوتەرۋگە كۇش سالدى. اكەسى جا­عىپار مەن اناسى باعيلا تۇڭعى­شىنا «ادامنىڭ بولاشاعى مەن باقىتى – بىلىمدە» ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ وتىراتىن. وسى­نى جادىنا مىقتاپ بەكىتكەن ول جاسىنان وقۋعا قۇشتارلىق تانىتتى.

جاعىپار اقساقال قان مايداننان جاراقاتپەن ورالىپ, كوپ ۇزاماي كوز جۇمادى. بار اۋىرتپالىق اناسىنىڭ موينىنا ءتۇستى. بۇل وقيعا ابىلسەيىتتىڭ ەرتە ەسەيۋىنە, بۇعاناسى قاتپاي جاتىپ-اق ەڭبەككە ارالاسۋىنا سەبەپ بولادى. ءۇيدىڭ ۇلكەنى بولعان سوڭ ىزىنەن ەرگەن باۋىرلارى قامەت, كۇلعايشا, ماكەتكە قامقورلىق تانىتا ءبىلدى. اكە ورنىنا اكە بولدى. اناسى بىردە اۋىلعا تەرى جيناۋعا كەلگەن قىزمەتكەرلەردى كورىپ, «مەنىڭ دە بالام سالىق جيناۋشى بولادى» دەپ ماقسات قويادى. شەشە ءسوزىن ومىرلىك مۇراتىنا اينالدىرعان ابىلسەيىت سەگىزىنشى سىنىپتى اياقتاپ, الماتىداعى ەسەپتىك-نەسيە تەحنيكۋمىنا وقۋعا تۇسەدى. الىپ قالادا ناعاشى اعاسى بەكەن جىلىسباەۆ­تىڭ ۇيىنە توقتادى. ەلدەن كەلگەن ۇلدى قۇشاق جايىپ قارسى العان تۋىسى ونەرىن سىناماق بولىپ, ءان سالدىرادى. قازاقى اسپاپتاردى ەركىن مەڭ­­گەر­گەن تالانتتى بالانىڭ تالا­بىنا قىزىققان ناعاشىسى ونى كون­سەر­ۆاتورياعا اپارادى. اۋىلدان ارمان قۋىپ كەلگەن جاس تالاپتى ونەر­گە باۋلىماق قوي سونداعى ويى. ايت­سە دە, ابەكەڭ انا تىلەگىن جەرگە قال­دىر­عىسى كەلمەي, ەسەپشى بولامىن دەگەن ادال ويىنان اينىمايدى. ءسوي­تىپ, جاس تالاپتىڭ قارجى سالاسىن­داعى العاشقى قادامى باستالادى.

وقۋدى ۇزدىك ءبىتىرىپ, تۋعان جەرى لەپسى ستانساسىنا كەلەدى. جا­لىن­داعان جاس مامان بىردەن اۋدان­دىق قارجى بولىمىنە جۇ­مىسقا ورنالاسادى. جالىندى جاس تاپسىرىلعان مىندەتتى قالت­قىسىز ورىنداپ, بىلىكتى قابىلە­تىمەن, ءبىلىم-پاراساتىمەن كوزگە تۇسەدى. ءۇي جۇمىسىنا اناسى­نىڭ ۇلگەرمەي جاتقانىن كورىپ, وتاۋ قۇرۋدى دا ويدان شىعارمايدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ 1957 جىلى جا­ميعا ما­ناقبايقىزىمەن وتاۋ قۇ­رادى. جا­ميعا جەرگىلىك­تى شەگە شى­عاراتىن زاۋىتتا قارا­پايىم جۇمىسشى بولىپ ىس­تەيتىن. ەڭ­بەكقور ەكى جاس بىر­لە­سىپ وتباسىنىڭ دا, سىرتتا­عى شا­رۋا­­نىڭ دا ءتۇتىنىن ءتۇزۋ ۇشى­رادى. تەك­­تى جەردەن شىق­قان جاميعا اپامىز دا ءوز جۇرتىن­دا قۇتتى كەلىن بو­لا ءبىلدى. قايىندا­رىنا جەڭگە ەمەس, اناسىنداي قاراپ, ولاردىڭ ازا­مات بولۋىنا ەرىمەن بىردەي ەڭبەك ءسىڭىردى.

ءبىر جىلدان كەيىن كوپشىلىكتىڭ نازارىنا ىلىككەن ابىلسەيىت جاعى­پار­ ۇلى الاكول اۋداندىق قارجى بولىمىنە اعا ينسپەكتور بولىپ تاعاي­ىندالادى. از دا بولسا قارجى سالا­سىندا جۇمىس ىستەپ, ىسىلىپ قالعان بىلىكتى مامان بارعان جە­رىن­دە دە قىزمەتكە بەلسەنە كىرىسەدى. كوپ­تەن بەرى تۇرالاعان بىرقاتار قار­جى­لىق ماسەلەلەردى رەتكە كەلتى­رىپ, جۇمىستىڭ كەدەرگىسىز جۇ­رۋى­نە مۇم­كىندىك تۋعىزادى. وسىن­­داي ىسكەرلىگىن كورگەن اۋدان باس­شىلارى جاس ماماندى ساتىلاپ وسىرۋگە جاعداي جاسايدى. ول ءۇشىن اۋەلى جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىر­دى دەگەن ديپلومنىڭ كەرەك ەكەنى انىق. سول ماقساتتا الماتى قالاسىنداعى قازمۋ-دىڭ ەكونوميكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, جوعارى ءبى­لىمدى مامان بولىپ شىعادى. 1963 جىلى اقسۋ اۋداندىق قارجى ءبولى­مىنىڭ مەڭگەرۋشىلىگىنە اۋىسادى. ۇلكەن مەكتەپتەن وتكەن بىلىكتى مامان اعىندى اقسۋ توپىراعىندا دا كا­سىبي بىلىكتىلىگىن كورسەتىپ, جۇمى­سىن ودان ءارى شيراتا تۇسەدى. ەل, اۋدان, وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ قوز­عاۋ­شى كۇشى ىسپەتتى ەسەپ-قيساپ سالا­سى­نىڭ جۇمىسىن جەتىل­دىرۋگە بار كۇش-جىگەرىن سالا­دى. تىڭعا سال­عان سوقانىڭ جۇزىن­دەي قايرال­عان ما­مانعا دەگەن سۇرانىس ارتپاسا كەمى­مەيدى. وسىلايشا, وبلىس باسشى­لىعى جاس ماماندى اندرەەۆ اۋدا­نى­نا قارجى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەتىپ جىبەرەدى. بۇل جەردە دە ارىپ­تەس­­تەرى­مەن تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەپ, ۇجىم اراسىندا ۇلكەن بەدەلگە يە بولادى.

جۇمىسى شاتقاياقتاپ تۇرعان اۋدان­دىق قارجى ءبولىمىن قايتا اياقتان تۇرعىزادى. مۇنى ەسكەرگەن وبلىس اكىمدىگى ەندى وعان الاكول اۋدانى­نىڭ قارجى ءبولىمىن سەنىپ تاپسىرادى. الاكول اۋدانى وزگە وڭىر­لەرمەن سالىستىرعاندا اۋقى­مى تۇر­عىسىنان دا, قارجىلىق اينا­لىمى جونىنەن دە الدا تۇرعان ايماق. ابدەن ىسىلعان تاجىريبەلى مامان كەلگەن كۇننەن باستاپ بايىر­عى ۇجىمداستارىمەن بىرگە اتالعان سا­لا­نى دوڭگەلەتىپ اكەتەدى. وسى جەر­دە ۇزاق ۋاقىت تۇ­راق­تاپ, قىزمەت اتقا­را­دى. ىسىنە ادالدىعىنىڭ ناتيجەسىندە جوعارى ماراپاتتاردى دا ەنشىلەيدى.

بىردە ابىلسەيىت جاعىپار­ ۇلىنا اۋداندىق اتقارۋ كومي­تە­تىنىڭ ورىنباسارى قىزمە­تى­نە ۇسىنىس تۇسە­دى. سول كەزدەگى تالدىقورعان وبلىسى قارجى ءبولى­مىنىڭ مەڭگەرۋشىسى الەكسەي تسحاي جاقسى باسشى­دان ايىرىلعىسى كەلمەي, وبلىستا قىز­مەت اتقارۋ­دى ۇسىنادى. ايتسە دە, ول ەكى جەر­­دەن تۇسكەن ۇسىنىستى دا قابىل الماي, ونىڭ ۇستىنە بۇ­رىن­نان سىيلاس باسشىلار اراسىنا سىزات تۇسپەسىن دەگەن نيەتپەن ءوزىنىڭ اۋداندىق قارجى بولىمىندە قالۋدى ءجون كورەدى. كەيىن اۋداندىق قارجى بولىمىنەن اۋىسىپ, ماي زاۋىتى­نىڭ ديرەكتورى قىزمەتىنە بارا­دى. ۇلكەن كاسىپورىننىڭ جۇمىسى دا ابىلسەيىتتى جاتسىنبادى. جوس­پاردى ارتىعىمەن ورىنداپ, كاسىپ­ورىن­­نىڭ جۇمىسىن جانداندىردى. وسى ­جەردەن زەينەتكە شى­عۋدى ويلاعانىمەن, كوپ ۇزاماي بىلىك­تى مامان اۋداندىق جىلجىمالى مەحا­نيكالاندىرىلعان كولونناعا قىز­مەتكە اۋىسادى. بۇل باعىتتا دا ءوز قولتاڭباسىن قال­دى­رىپ, قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىعادى.

كەيىپكەرىمىز ودان كەيىنگى عۇ­مى­رىن ۇرپاق تاربيەسىنە ارنادى. زايىبى جاميعا ەكەۋى كلارا, راحات, جايساڭ, ومىرزاق ەسىمدى ۇل-قىزدارىن تاربيەلەپ, ولار­دىڭ ومىر­دەن ءوز ەنشىسىن الۋىنا سەپتەس­تى. بۇگىندە بالالارىنىڭ ءبارى ەلگە سىيلى ازاماتتار. ءبىرى – مەديتسينا سا­لاسىنا دەن قويسا, ءبىرى اكەسىنە ۇقساپ ماتەماتيكا­عا قىزىعادى. ءتىپتى ۇرپاقتارى ەنەر­گەتيكا سالاسىندا دا ەسىمىن قالدىرىپ ۇلگەردى. نەمە­رە­لەرى عىلىمعا بەت بۇرعان. امەريكا, انگليا, اۋستراليا, كانادا سىندى الىپ مەملەكەتتەردە ءبىلىمىن شىڭ­داپ, تاجىريبە جيناپ جاتىر. اتانىڭ ونەگەلى ومىرىنەن ساباق ال­عان ۇرپاعى دا ەلگە ادال قىزمەت ەتۋدى ويلايدى.

مىنە, بار عۇمىرىن قارجى سا­لا­سىنا ارناعان ابىلسەيىت جا­عى­­­پ­ار­ ۇلىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن عۇمىر جولى وسىنداي. سىرت­تاي قاراعاندا جاي عانا قىزمەت­تىك ساتىمەن ورلەگەن مامان سەكىلدى كورىنەر, ال شىن ما­نىن­دە ءوز جۇمىسىنا دەگەن العاۋ­سىز ىقىلاس, ادال كوڭىل اڭعارى­لا­دى. وسى قاسيەتتەرى ونىڭ شى­نايى كاسىبي مامان اتانىپ قانا قويماي, ءوز سالاسىندا قايرات­كەرلىك دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە ىق­پال ەتتى. كوپشىلىككە ءوزى تۋعان وڭىردەن ۇزاماي-اق ونەگەلى عۇمىر قالىپتاستىرۋعا بولاتىنىن كورسەتتى. ءوزى قىزمەت ەتكەن وڭىرلەردىڭ قاي-قايسىسى دا قازىر ابىلسەيىت جاعىپار ۇلىنىڭ ءونىمدى ەڭبەگىن جىر عىپ ايتادى. حالقىنا سىيلى, ورتاسىندا ابىرويلى بولعان اعامىزدىڭ ماعىنالى ءومىر جولى كەيىنگى جاستارعا ۇلگى.

جەتىسۋ وبلىسى