سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەسەنجول يسابەك
ستۋدەنتتەر تەوريالىق ءبىلىمىن تاجىريبەمەن ۇشتاستىرىپ, وندىرىسكە ەرتە باستان ارالاسۋعا دەن قويسا, جاس مامانداردى كوتەرمەلەۋ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ارتتىرۋعا دا مەملەكەت دەڭگەيىندە نازار اۋدارىلىپ وتىر. مۇنداي قولداۋ ارقىلى جۇمىسشى ماماندار قالىپتاسقان سالالاردىڭ كوسەگەسىن كوگەرتىپ, ەل ەكونوميكاسىنداعى كادرلىق ساياساتتى كۇشەيتە تۇسەتىنى انىق.
وبلىس ورتالىعىنداعى دوستىق ۇيىندە «جاس ەڭبەككەر – ەل ءۇمىتى» اتتى رەسپۋبليكالىق فورۋم ءوتتى. وعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى مارات ءازىلحانوۆ قاتىستى. ءىس-شارا بەلسەندى جاستاردى, كاسىپورىن باسشىلارىن, ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىن, وقۋشىلاردىڭ جازعى جۇمىسپەن قامتىلۋ جوبالارىنا قاتىسۋشىلاردى, اتا-انالار قاۋىمداستىعىن, جۇمىسشى جاستار مەن مەملەكەتتىك ورگان باسشىلارىن بىرىكتىرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
جيىندا جۇمىسشى ماماندىقتاردى دارىپتەۋدەگى قحا-نىڭ ءرولى, جاستاردى ازاماتتىق پەن پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ, ولاردى وندىرىستىك ۇدەرىستەرگە تارتۋ, مەكتەپ وقۋشىلارىنا كاسىبي باعدار بەرۋ, كاسىپورىنداردا شەبەرلىك ساباقتارى مەن ەكسكۋرسيالار ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءحححىV سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە: «اسسامبلەيا – مەملەكەتتىگىمىزگە ارقاۋ بولعان اسا ماڭىزدى قۇرىلىم. بۇل – اسسامبلەياعا ارتىلاتىن جۇكتىڭ سالماعى دا جەڭىل ەمەس دەگەن ءسوز. ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزدى قورعاپ, ەگەمەندىگىمىزدى نىعايتۋ – قاستەرلى پارىز. مۇنى اسسامبلەيا مۇشەلەرى تەرەڭ سەزىنەدى دەپ ويلايمىن. باستى مىندەت – قازاقستان حالقىنىڭ تاتۋلىعى مەن اۋىزبىرشىلىگىن, مەملەكەتىمىزدىڭ تۇتاستىعى مەن كيەلى تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتۋ», دەگەن ەدى.
ەڭبەك ادامىنىڭ مەرەيىن كوتەرۋ, جۇمىسشى ماماندىقتاردىڭ ماڭىزىن ارتتىرۋعا بۇگىندە اسسامبلەيا مۇشەلەرى دە بىلەك سىبانا كىرىسكەن. ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ مۇشەلەرى كوپتەگەن جوباعا باستاماشى بولىپ, ەل بويىنشا تىڭ تاجىريبە قولعا الىنا باستادى. مىسالى, پاۆلودار ترامۆاي باسقارماسى جاس مامانداردى دايارلاۋ ءىسىن ۇيىمداستىرعان. ولاردى تابىس تابۋعا, تابىستى ەڭبەك ەتۋگە باۋلىپ, ناتيجەلەر كورسەتىپ كەلەدى. بۇل باستاما وڭ باعالانىپ, قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتالۋى ءتيىس جوبالار قاتارىنا ەنگەن. ەڭبەك ادامىن دارىپتەۋ, ەڭبەك ادامىنىڭ قوعامداعى ءرولىن ارتتىرۋ, جاستاردى ەڭبەككە, ەڭبەكسۇيگىش بولۋعا, وتانسۇيگىشتىككە شاقىرۋ – فورۋمدا نەگىزىنەن وسى تاقىرىپتار تالقىلاندى. بۇل ورايدا اسسامبلەيانىڭ ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنى دا اتاپ ءوتىلدى. سەبەبى ەڭبەك ۇجىمدارىندا كوپتەگەن ەتنوس وكىلى جۇمىس ىستەيدى. ال ولارداعى ورتاق رۋحاني قۇندىلىقتار, تاتۋ-ءتاتتى تىرلىك قوعامدىق ينستيتۋتتىڭ تۇراقتى نازارىنان تۇسپەيتىنى بەلگىلى.
– بۇگىنگى ساپاردىڭ ماقساتى –ەتنوسارالىق كەلىسىمدى, بىرلىكتى نىعايتۋ, جۇمىسشى ماماندىقتارىنىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ جانە پاۆلودار وبلىسىنداعى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى باستامالارىن قولداۋ. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق اكتسياسىنىڭ ءار وڭىردە ورنىمەن جۇزەگە اسۋىنا ءمان بەرىپ وتىر. وسى ورايدا مەن پاۆلودار قالاسى «تازا قازاقستاننىڭ» شىنايى ۇلگىسى ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. شاھار كورىكتى عانا ەمەس, وتە تازا, جيناقى, ادامدارى دا مادەنيەتتى. بۇل – ارى-بەرىدەن سوڭ جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تازالىققا دەگەن كوزقاراسىنىڭ جارقىن كورىنىسى. ەلگە, تۋعان جەرگە, وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك وسىنداي تازالىق ماسەلەسىنەن باستالادى. ال اينالاسى تاپ-تۇيناقتاي جەردە ەڭبەك ەتەتىن ادامداردىڭ ءومىرى دە جارقىن كەلەدى. پاۆلوداردا ەڭبەكسۇيگىش ادامدار كوپ تۇراتىنىنىڭ ءبىر دالەلى دە وسى بولار. ونىڭ ۇستىنە ەرتىس-بايان وڭىرىندە يندۋستريا, اۋىل شارۋاشىلىعى جاقسى دامىعان. مەتاللۋرگيا, ەنەرگەتيكا, مۇناي-حيميا جانە وزگە دە سالالاردا مىڭداعان قاراپايىم ادام ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. وسى يگىلىكتەردىڭ بارلىعى جاسامپاز ادامداردىڭ ناتيجەلى ەڭبەگى, – دەدى مارات ءازىلحانوۆ.
قازىرگى جاستار قوعامى كۇردەلى كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ وتىرعانىن جوققا شىعارۋعا بولماس. روبوتتاندىرۋ, تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگيالارى ومىرىمىزگە دەندەپ ەنىپ, ءومىردىڭ بارلىق سالاسى سوعان تاۋەلدى بولا باستاعانىن بايقايمىز. مۇنداي وزگەرىستەرگە جاستار مەكتەپ قابىرعاسىنان دايىندالىپ, ترەندتەگى تەحنولوگيالاردى تانىپ وسكەنى ابزال, دەيدى اعا بۋىن وكىلدەرى.
وڭىرلىك ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى رىمتاي شوكەەۆ جاستار ءاردايىم بەلسەندى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. مەملەكەت قازىرگى ۋاقىتتا كەز كەلگەن ازاماتتىڭ ماماندىق يگەرۋىنە مۇددەلى. جۇزدەگەن ماماندىق ءتۇرى تەگىن وقىتىلىپ, اي سايىن شاكىرتاقى تولەنەدى. وقۋ ورنىن تامامداعان سوڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا دا قولۇشىن بەرەدى.
ء«بىز ەڭبەك ەتكەن كەڭەستىك كەزەڭدە جۇمىسشى كۇشى تاپشى بولدى. سوندىقتان بولار, كەڭشارلاردا جۇمىسسىز وتىرعان بىردە-ءبىر ادام ۇشىراسپايتىن. ماماندىعى جوقتاردى وقىتتىق, جۇمىسىنا ادال جاندارعا بارلىق جاعدايىن جاسادىق. الايدا ول كەزدە جۇمىسشى مامانداردىڭ ەڭبەكاقىسى قازىرگىمەن سالىستىرعاندا ەداۋىر از ەدى. ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى دا قازىرگىدەي بولمادى. ال بۇگىندە كوپتەگەن كاسىپورىن ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا دۇرىس قاراپ, ارتىقشىلىقتار بەرىپ وتىر. مۇنداي جاڭاشىلدىق وزگەلەرگە ۇلگى بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ وبلىستا جۇمىس ورىندارى بارشىلىق. مىسال ءۇشىن اۋىل شارۋاشىلىعىنا ماماندار, ۆەتەرينارلار جەتىسپەيدى. مامان دايارلايتىن وقۋ ورىندارى وسىعان كوڭىل اۋدارۋى كەرەك دەپ ويلايمىز», دەيدى اقساقال.
جاس مامان الەكساندر شاپوۆالوۆ ۋسپەن اۋدانىنداعى «كيروۆ» جشس-ىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىنە ءۇش جىلداي ۋاقىت بولىپتى. ايتۋىنشا, سەرىكتەستىكتە ەلەكتريك بولىپ جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى پاۆلودار اقپاراتتىق تەحنولوگيالار كوللەدجىن تامامداعان سوڭ تاڭداۋى بىردەن اۋىلعا تۇسكەن.
«شارۋاشىلىعىمىز ءسۇت باعىتىنا بەيىمدەلگەن, مال فەرمالارى, سۋارمالى جەرلەر بار. استىق قامبالارى ورنالاسقان. سولارداعى ەلەكتر جابدىقتارىن بابىندا ۇستاپ, جەلىلەردى قالپىنا كەلتىرىپ وتىرامىز. ءوزىم سياقتى تاعى 3 ەلەكتريك بار. باسشىلارىمىز بارلىعىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىمىزبەن ساناسادى, دەمالىسىمىزدى ءتيىمدى وتكىزۋگە كوڭىل بولەدى. الاتىن جالاقىمىز دا لايىقتى», دەيدى ا.شاپوۆالوۆ.
ال اقسۋ قالاسىنا قاراستى ەۆگەنەۆكا اۋىلىنان كەلگەن 11-سىنىپ وقۋشىسى ەركەبۇلان تىلەنىش جازعى ۋاقىتتا جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنىن ماقتانىشپەن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنشە, ماۋسىمدىق جۇمىس ول ءۇشىن ەڭ اۋەلى تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. وسىلايشا, اتا-اناسىنا كومەكتەسەدى. ال ەكىنشىدەن, ەرتە باستان ەڭبەكتە تاجىريبە جيناۋعا سەپ بولادى.
ء«بىزدىڭ قوجالىقتا 20-عا جۋىق جاس بار. ءدال وسىنداي بريگادالار مەن قوجالىقتار ءبىزدىڭ ايماقتا بىرنەشەۋ. زامانداستارىم كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 8-12 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا تابىس تابادى. ءوز باسىم ادال ەڭبەكپەن اقشا تابۋدىڭ قادىرىن تۇسىنگەندەيمىن. ەگىن شارۋاشىلىعى سىرت كوزگە قاراپايىم كورىنگەنىمەن ماڭىزدى ءارى ماشاقاتى مول سالا. ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى وسى جەردەن باستالادى. سوندىقتان مۇنداي ەڭبەك ءاردايىم كەرەك ءارى ءادىل باعالانۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن», دەيدى جاس ورەن.
ايتىپ وتەيىك, فورۋم اياسىندا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى مارات ءازىلحانوۆ جەرگىلىكتى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ توراعالارىمەن جانە «اسسامبلەيا جاستارى» قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىلەرىمەن كەزدەستى. وندا وڭىردەگى ەتنوسارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋ, جانجالداردىڭ الدىن الۋ جانە ەتنومەدياتسيا سالاسىنا جاڭا تاسىلدەردى ەنگىزۋ ماسەلەلەرى قوزعالدى. ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ ازاماتتىق بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋعا جانە الەۋمەتتىك باستامالاردى ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى اتسالىسۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى اتالىپ ءوتتى. جاستاردىڭ باستامالارىن قولداۋ, ۆولونتەرلىك قىزمەتتى دامىتۋ, تەحنيكالىق ماماندىقتارعا باۋلۋعا باعىتتالعان ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى ءسوز بولدى.
ساپار اياسىندا م.ءازىلحانوۆ پاۆلودار قالاسىنداعى د.ماحمۋدوۆ اتىنداعى ترامۆاي باسقارماسىنىڭ ۇجىمىمەن كەزدەستى. اتالعان مەكەمە – قحا-نىڭ جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ جونىندەگى جوباسىنىڭ سەرىكتەسى. كەزدەسۋ بارىسىندا كاسىپورىننىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باعدارلامالارعا قاتىسۋى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىلى جانە جۇمىسشىلاردىڭ قوعامدىق ومىرگە تارتىلۋى ماسەلەلەرى ءسوز بولدى. مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ جازعى ەڭبەكپەن قامتىلۋىن قولداۋ – جاس ۇرپاقتى ەڭبەك ارقىلى تاربيەلەۋدىڭ, جاۋاپكەرشىلىك پەن كاسىبي باعداردى قالىپتاستىرۋدىڭ ءتيىمدى قۇرالى رەتىندە ەرەكشە اتالىپ ءوتتى. قحا مۇشەسى ۆ.بەركوۆسكي ۇيلەستىرەتىن بۇل جوبا مىڭداعان جاسوسپىرىمگە العاشقى ەڭبەك داعدىلارىن الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.
سونداي-اق كەزدەسۋ بارىسىندا پاۆلودار وبلىسى قحا-نىڭ باستاماسىمەن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 180 جىلدىعىنا وراي شىعارىلعان «قارا سوزدەر» اۋديو جيناعى تانىستىرىلدى. بۇل جيناق بۇدان بىلاي شاھارداعى ترامۆايلاردا ويناتىلىپ, رۋحاني مۇرانى كۇندەلىكتى ومىردە ناسيحاتتاۋدىڭ, مادەني كونتەنتتى تسيفرلاندىرۋدىڭ جارقىن ۇلگىسىنە اينالماق.
پاۆلودار وبلىسى
