ورالدا وڭىرلىك ينۆەستيتسيالىق فورۋم ءوتتى

فورۋمعا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى سانالاتىن مۇناي-گاز سالاسىنداعى نەگىزگى ويىنشىلار — كپو, NCOC, تشو سياقتى ءىرى ينۆەستورلار تولىق قۇرامدا قاتىستى. ءىس-شارا جەرگىلىكتى بيزنەستىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋ, وتاندىق قامتۋدى ارتتىرۋ جانە ءوندىرىستى ءارتاراپتاندىرۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان. سونىڭ ىشىندە باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى قاراشىعاناق پەترولەۋم وپەرەيتينگ ب.ۆ. كومپانياسىنىڭ جۇمىسىنا قازاقستاندىق بيزنەس وكىلدەرىن قاتىستىرۋ, وتاندىق مازمۇندى كوبەيتۋ, مەملەكەت, حالىقارالىق وپەراتور جانە وتاندىق جەتكىزۋشىلەر ۇشتىگىنىڭ جۇمىسىنا جاڭاشا ۇيلەستىرۋگە باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. جيىنعا قاتىسۋشىلار ۇزاقمەرزىمدى ارىپتەستىكتىڭ كەلەشەگىن تالقىلاپ, ءوندىرىستى كىرىكتىرۋ, ينجەنەرلىك شەشىمدەردى دامىتۋ ماسەلەسىن دە تالقىلادى. فورۋم اياسىندا پلەنارلىق جانە تەحنيكالىق سەكتسيالار, ىسكەر كەزدەسۋلەر, مامانداندىرىلعان كورمەلەر ۇيىمداستىرىلدى.

فورۋم جۇمىسىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى قۇدايبەرگەن ارىمبەك, ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان, بقو اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قاليار ايتمۇحامبەتوۆ, قپو باس ديرەكتورى ماركو مارسيلي, AGIP Karachaganak B.V. باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى گاەتانو ۆەشەرا, ءىمۆس باس ديرەكتورى داستان ابىشەۆ, اتامەكەن ۇكپ مۇنايگاز سەكتورى دەپارتامەنتىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى مۇراتبەك ماحانوۆ ت.ب. قاتىسىپ جاتىر. جيىننىڭ مودەراتورى – KazService پرەزيديۋمىنىڭ توراعاسى راشيد جاقسىلىقوۆ.

مەيماندار, ولاردىڭ قاتارىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنان بولەك ماڭعىستاۋ مەن قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىكتەرىنىڭ وكىلدەرى بار, Alageum Electric, NSG, ەنەرگو پليۋس ا, ازوت زاۋىتى, PSI, اقبارىس, ChemInvest, AlexAsu ت.ب. كومپانيالاردىڭ كورمەگە قويىلعان ونىمدەرىمەن تانىستى.

پلەنارلىق وتىرىستا ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان ءسوز الىپ, بۇل فورۋمدى – اشىق ديالوگ پەن ناقتى وزگەرىستەرگە جول اشاتىن ماڭىزدى الاڭ دەپ اتادى.

- الدىمەن وسىنداي ماڭىزدى ديالوگ الاڭىن ۇيىمداستىرعاندارىڭىز ءۇشىن العىس بىلدىرەمىن. قاراشىعاناق جوباسى – ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى جوبانىڭ ءبىرى, ال ونىڭ ءوڭىر ەكونوميكاسىنا قانشالىقتى ىقپالداسۋى – بارلىعىمىز ءۇشىن ماڭىزدى, - دەدى دەپۋتات.

ابزال قۇسپان كومپانيا جۇمىسىنداعى وڭ وزگەرىستەر قاتارىندا 2024 جىلى جەرگىلىكتى قامتۋ دەڭگەيى 65%-عا جەتكەنىن, سەمينار, كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلعانىن, 2030 جىلعا دەيىن قازاقستاندىق تاۋارلار ۇلەسىن 30%-عا جەتكىزۋ ماقساتى قويىلىپ وتىرعانىن, 50-دەن استام ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمشارت جاسالىپ, جەرگىلىكتى مازمۇنعا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ايتتى.

الايدا, حالىق قالاۋلىسىنىڭ ايتۋىنشا, ءالى كۇنگە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر دە بار.

بىرىنشىدەن, باتىس قازاقستاندا جەرگىلىكتى كاسىپكەرلىك ورتا ءالى دە ءالسىز. اتىراۋداعىداي سەرپىلىس بولمادى. تشو جەرگىلىكتى بيزنەستى دامىتۋعا ناقتى سەرپىن بەرگەن بولسا, قاراشىعاناق جوباسى ءالى ونداي دەڭگەيگە جەتكەن جوق.

ەكىنشىدەن, Offtake-كەلىسىمشارتتار جابىق كۇيدە قالىپ وتىر. دەپۋتاتتىق ساۋالدارعا قاراماستان, ناقتى ءتىزىم ۇسىنىلماي كەلەدى. «ەگەر قىركۇيەككە دەيىن ءتيىستى اقپارات بەرىلمەسە, بۇل ماسەلەنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ دەڭگەيىندە كوتەرۋگە ءماجبۇر بولامىن» دەدى ابزال قۇسپان.

ۇشىنشىدەن, جەرگىلىكتى كومپانيالار ءىرى تەندەرلەرگە قول جەتكىزە الماي وتىر. كەرى بايلانىس جوق, باعالاۋ كريتەريلەرى تۇسىنىكسىز, ال تەندەرلىك لوتتار شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءۇشىن قولجەتىمسىز.

تورتىنشىدەن, ينجەنەرلىك جانە جوندەۋ قىزمەتتەرىن جەرگىلىكتى دەڭگەيدە يگەرۋ ءالى دە تومەن. مۇندا جوعارى وقۋ ورىندارى, عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىقتار مەن تەحنوپاركتەردى تارتۋ ماڭىزدى.

ء«بىز كونسترۋكتيۆتى ديالوگتى قولدايمىز. بىراق ول فورمالدى ەمەس, ناتيجەلى بولۋى ءتيىس. جەرگىلىكتى بيزنەس جۇمىس ىستەۋگە, دامۋ مەن جاۋاپكەرشىلىك الۋعا دايىن. ەڭ باستىسى — تەڭ مۇمكىندىك پەن اشىق قولجەتىمدىلىك قاجەت» دەپ قورىتتى ءسوزىن ءماجىلىس دەپۋتاتى.

فورۋمنىڭ تەحنيكالىق سەكتسياسىندا قپو كومپانياسى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مۇحتار مانكەەۆ اليانستىڭ الدىندا تۇرعان باستى مەجە – 2030 جىلعا دەيىن تاۋار تۇرىندەگى جەرگىلىكتى مازمۇندى – 30 پايىزعا, جۇمىسشىلار ۇلەسىن – 82%, وتاندىق قىزمەت كورسەتۋشىلەر اراسالماعىن 90%-عا دەيىن جەتكىزۋ ەكەنىن حابارلادى.

مۇحتار مانكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق جەتكىزۋشىلەردى قولداۋ ماقساتىندا ەرتە تەندەرلەر, الدىن الا تاپسىرىستار, ارىپتەستىكتىڭ جاڭا فورمالارى ۇسىنىلىپ جاتىر. سونداي-اق كوپتەگەن تاۋارلار – رەتتەگىش قاقپاقتار, حيميالىق رەاگەنتتەر, مانومەتر جانە باسقا دا بۇيىمدار قازىر تەك وتاندىق وندىرۋشىلەردەن الىنىپ جاتىر.

«2020-2025 جىلدار ارالىعىندا جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەرمەن ارادا جالپى قۇنى 8,7 ملرد اقش دوللارىنا تەڭ 1300-دەن اسا كەلىسىم شارتقا قول قويىلدى» دەدى مۇحتار مانكەەۆ.

كومپانيا باسشىسىنىڭ تاعى ءبىر ورىنباسارى, ءوندىرىس جونىندەگى ديرەكتور نيكولا اللەگرو ءوز سوزىندە قاراشىعاناق كەنىشىندە قازىرگى تاڭدا اتقارىلىپ جاتقان وپەراتسيالارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قاراشىعاناق – مۇناي مەن گاز كوندەنساتى قورى جونىنەن الەمدەگى ەڭ ءىرى كەنىشتىڭ ءبىرى. سوڭعى ەسەپتەرگە قاراعاندا, مۇندا 1,2 ملرد توننا مۇناي مەن كوندەنسات, 1,35 ترلن تەكشەمەتر گاز بار ەكەن. قازىر قپو جەر قاباتتارىن تولىق باسقارىپ, بۇرعىلاۋ, سكۆاجيندەردى كۇردەلى جوندەۋ, سىناق جاساۋ, وندىرىستەگى بارلىق جابدىققا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ سەكىلدى جۇمىستى اتقارىپ وتىر. 

قپو كومپانياسىنا قاجەت تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى جەتكىزۋ, ۇيىمداستىرۋ جۇمىسىنا جاۋاپتى دوس سانتوس سيلۆەستر كارلوس انتونيو دا ءوز سوزىندە جەرگىلىكتى تاۋاروندىرۋشىلەردىڭ ءتۇرلى تەندەرگە قاتىسۋ مۇمكىندىگى مولايعانىن ايتادى. ماسەلەن, 2025 ىلدىڭ العاشقى جارتىسىندا قپو 127 كەلىسىم-شارت جاساعان, ونىڭ 97,7%-ى قازاقستان رەزيدەنتتەرىنە تيەسىلى. مۇنىڭ ىشىندە باتىسقازاقستاندىق فيرمالاردىڭ ۇلەسى 25%-دى قۇرايدى. كومپانيا تىزىمىندە 243 جاڭا جەتكىزۋشى تىركەلگەن, ال 421 كومپانيا 2022 جىلدان بەرى ارىپتەستىك بايلانىستا كەلە جاتىر.

باتىس قازاقستان وبلىسى