ۇلتتىق كود ەنگىزىلگەن جي جۇيەسى

Nazarbayev University جانىنداعى اقىلدى جۇيەلەر مەن جاساندى ينتەللەكت ينس­تي­­تۋتى (ISSAI) وتاندىق ينجەنەرلەر ازىرلەگەن ­­جاڭا بۋىن جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىن ­تانىستىردى. ولاردىڭ باس­تى ارتىقشىلىعى – قازاق ءتىلىن شەتەلدىك با­لا­مالارعا قاراعاندا تەرەڭ ءتۇسىنىپ, انا­عۇر­لىم ءدال وڭدەي الاتى­نىن­دا. جۇيەلەر قازاقشا سويلەم قۇرى­لى­مىن, تىلدىك ەرەكشە­لىكتەرىن, ديالەكتيكا­سىن, ءتىپتى مادەني كون­تەكستى دە ەسكەرىپ, ءماتىن­نىڭ ماعىناسىن ساقتاي وتىرىپ تالدايدى. ينجە­نەرلەر قازاق قوعا­مىنىڭ مادەني ەرەكشەلىگىن ەسكە­رىپ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن تسيفرلىق تاۋەل­­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدى نەگىزگى ۇستانىم ەتكەن.

«Oylan»

«ISSAI» ينجەنەرلەرى 5 ءتۇرلى جاساندى ينتەللەكت جاساعان.  ءبىرىنشىسى «Oylan 2.5». بۇل جۇيە كەز كەلگەن سۇرانىسىڭىزعا جاۋاپ بەرە الادى. ءتىپتى اۋديو حابارلامالاردى قابىلداپ, وڭدەۋ فۋنكتسياسى بار. ول قازاق ءتىلىن جاقسى مەڭگەرگەن, ونىڭ ىشىندە ديالەكتىلەر مەن بەيرەسمي سويلەۋ فورمالارىن دا تۇسىنەدى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت باستاماسىمەن قولعا الىنعان رەفورمالارعا سايكەس قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسىن تانيدى. «OYLAN» ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن الەۋمەتتىك كونتەكستىن ەس­كەرىپ جۇمىس ىستەيدى. اسىرەسە ءبىلىم مەن بيزنەس سالالارىندا دەرەكتەردىڭ قۇپيا­لىعى ەرەكشە ماڭىزدى بولعاندىقتان, بۇل مودەل جابىق ينفراقۇرىلىمدا ورنالاستىرىل­عان جانە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەدى. ول قۇقىقتىق ءارى ەتيكالىق تالاپتارعا ساي جۇمىس ىستەيدى.

«MangiSoz»

بۇدان بولەك, «ISSAI» ۇسىنعان «MangiSoz 2.0» جۇيەسى سويلەۋدى تانۋ, كوپتىلدى اۋدار­ما سەرۆيسى. ول قازاق, ورىس, اعىلشىن, تۇرىك, قىتاي تىلدەرىن جوعارى دالدىكپەن وڭدەي الادى. قولدانۋشىلار سەرۆيستى ۆەب-پلاتفورما (mangyzsoz.nu.kz) ارقىلى نەمەسە API ينتەرفەيسى ارقىلى پايدالانا الادى. «MangySoz» چات-بوتتارعا, داۋىس­تىق كومەكشىلەرگە, call-ورتالىقتارعا, ءبىلىم ­جانە مەملەكەتتىك جۇيەلەرگە وڭاي ەنگىزى­لەدى. بارلىق مالىمەت ەل اۋماعىندا, ناقتى­راق ايتقاندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ داتا-ورتالىعىندا وڭدەلەدى, ياعني اقپا­رات شەتەلگە شىعارىلمايدى. سونىمەن قاتار پايدالانۋشىلاردىڭ دەرەكتەرى ساقتال­مايدى جانە ەشكىم ونى وقي وقىلمايدى.

«TilSync»

 ال «TilSync» جۇيەسى ىلەسپە اۋدارما جاساي الادى. بۇل جۇيە ءارتۇرلى ۆيدەوكونفەرەنتسيالاردا ءتۇرلى تىلدەر اراسىندا تىكەلەي اۋدارما جاساپ, اقپارات الماسۋدى جەڭىلدەتەدى.

 «Beynele»

تاعى ءبىر تىڭ شەشىم – «Beynele» جاساندى ينتەللەكتى. ول تەك قازاقى ناقىشتا سۋرەت سالادى. وتاندىق مادەنيەتكە, ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتەرگە, تۇرمىستىق ەرەكشەلىكتەر­گە نەگىزدەلگەن جوعارى ساپالى سۋرەتتەر جاسايدى. بۇل قۇرال پەداگوگتەر مەن مەديا جوبا جاساۋشىلاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتىپ, ۇلتتىق مازمۇنداعى ۆيزۋالدى ماتەريالداردى تەز ءارى ءدال سالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«Mangitas 02»

وسى جۇيەلەردىڭ نەگىزى – «Mangitas 02» اتتى وتاندىق ينفەرەنس سەرۆەرىندە جاتىر. بۇل – شەتەلدىك بۇلتتىق جۇيەلەردەن تاۋەلسىز, قاۋىپسىز, جەرگىلىكتى مالىمەتتەرمەن جۇمىس ىستەيتىن جي سەرۆەرى. مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن مەكتەپتەردە قولدانۋعا وڭتايلى.

«جاساندى ينتەللەكت جۇيەسىنىڭ تيىمدى­لىگى ەڭ الدىمەن ينفراقۇرىلىمعا بايلانىس­تى. بۇل – ءۇيدىڭ ىرگەتاسى سەكىلدى. ەگەر مىقتى ينفراقۇرىلىم بولماسا, الەمدەگى ەڭ ۇزدىك مو­دەلدەردىڭ ءوزى تولىققاندى جۇمىس ىستەي ال­مايدى. بۇگىندە ەلىمىزدە سۋپەركومپيۋتەرلەر جە­تىسپەيدى. ءيا, بۇل باعىتتا پرەزيدەنتتىڭ تاپ­سىرماسىمەن العاشقى قادامدار جاسالدى. الاي­دا ولاردىڭ تولىق جۇمىس ىستەۋ مەحانيزمى مەن قول­جەتىمدى تاريفتەرى ءالى دە ناقتىلانباعان. بۇدان بولەك, اقش پەن ەۋرووداق تاراپىنان ەنگى­زىلگەن ەكسپورتتىق شەكتەۋلەر دە ەلىمىزدىڭ تەح­نو-لوگيالىق دەربەستىگىنە توسقاۋىل بولىپ وتىر.

سول سەبەپتى ءبىز ءوزىمىزدىڭ ىشكى سەرۆەرلىك ينفراقۇرىلىمىمىزدى «Mangitas 02» جو­باسىن قولعا الدىق. بۇل – بىزگە سىرتقا تاۋەلدى بولماي, ءوزىمىزدىڭ تاجىريبەمىزدى, زەرت­تەۋلەرىمىزدى, مودەلدەرىمىزدى وسىندا, ەل اۋما­عىندا جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ال ەندى الداعى جوسپارلارعا كەلسەك – ءبىز ارقاشان پايدالانۋشىلارىمىزبەن كەرى بايلانىستا بولامىز. قولدانۋشىلاردان كەلەتىن پىكىر­لەر مەن ۇسىنىستار ءبىزدىڭ ونىمدەردى ۇز­دىك­­سىز جەتىلدىرۋىمىزگە نەگىز بولادى. ءبىز ءۇشىن ەڭ باستى باعالاۋ ولشەمى – حالىقتىڭ سەنىمى», دەيدى «ISSAI» ء«ىت» ونىمدەر مەنەدجەرى ءامينا بايكەنوۆا.

«ISSAI» باس ديرەكتورى حۋسەين اتاكان ۆارول بۇل جەتىستىك قازاق ءتىلىن تسيفرلىق جۇيەگە ەنگىزىپ قانا قويماي, مادەنيەتىمىزدى دە زاماناۋي فورماتتا ساقتاۋدىڭ جولى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«قازاق ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ تسيفرلىق كەڭىستىكتە ءوز ورنىن تابۋى – وسى تەحنولوگيالار ارقىلى جۇزەگە اسادى. قازاقستان حالقى ءوز تىلىندە جانە ءوز ەرەجەلەرىمەن وزىق ينتەللەكتۋالدى جۇيەلەر جاساي الاتىنىن دالەلدەپ وتىر. بۇنىڭ بارلىعى قازاق­ستاندىق زەرت­تەۋ­شى­لەر­دىڭ, ين­جەنەر­لەر­دىڭ, دە­رەك­تەر سا­لاسىن­لاعى ما­مان­دار­دىڭ تا­لانتى مەن ەڭبەگىنىڭ ار­قاسىندا جۇ­زەگە اسىپ وتىر»,  دەدى ول.

ايتا كە­­تەيىك, 2019 جىلى قۇرىل­عان «ISSAI» بۇ­گىندە 70-تەن استام زەرتتەۋشى مەن ينجەنەردى بىرىك­تىرىپ, تىل­دىك تەحنولوگيا­لار, ءبىلىم, دەنساۋ­لىق ساقتاۋ, ينفراقۇ­رىلىم,  قاۋىپسىزدىك سالالا­رىندا بەلسەن­دى جۇمىس ىستەپ جاتىر.