جاڭا عىلىمي جەتىستىك

«كونديتسيالىق ەمەس ءتۇستى مەتاللۋرگيا شيكىزاتىنان جوعارى ساپالى سەلەن الۋدىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىز ۆاكۋم-تەرميالىق تەحنولوگياسىن دا­يىنداۋ جانە ونىڭ ونەركاسىپتىك ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋ» اتتى بۇل جوبا وتاندىق عىلىمنىڭ وندىرىستىك ماڭىزىن ارتتىرا وتىرىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ تالاپتارىنا دا تولىق ساي كەلەدى. عالىمدار ۆاكۋمدى-ديستيللياتسيالىق ءادىس ارقىلى بۇرىن وندىرىستىك قالدىق سانالعان شيكىزاتتى قايتا وڭدەپ, تەك جوعارى ساپالى سەلەندى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە التىن, كۇمىس جانە سيرەك ەلەمەنتتەردى دە ءتيىمدى جولمەن ءبولىپ الۋدىڭ امالىن تاپتى. زەرتتەۋ بارىسىندا سەلەندى باسقا ەلەمەنتتەردەن (مىس, مىشياك, تەللۋر) سەلەكتيۆتى تۇردە اجىراتۋدىڭ جاڭا ءادىسى جاسالىپ, ناتيجەسىندە قۇندى كومپونەنتتەر تولىق ساقتالىپ, كەيىنگى قايتا وڭدەۋگە جارامدى كۇيىندە الىناتىنى دالەلدەندى. بۇل ءتاسىل – عىلىمي دالدىككە نەگىزدەلگەن ناقتى وندىرىستىك شەشىم.

بالقاش قالاسىنداعى تاجىري­بەلىك وندىرىستە جۇرگىزىلگەن سىناق ناتيجەسىندە جىلىنا 0,001 توننا التىن مەن 0,275 توننا كۇمىس وندىرىستىك اينالىمعا قايتارىلاتىنى انىقتالعان. بۇل – تەك ەكونوميكالىق تابىس كوزى عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ تابيعي رەسۋرستارىن ءتيىمدى يگەرۋدىڭ ناقتى تەتىگى. جاڭا تەحنولوگيانىڭ بەيىمدەلگىشتىگى جوعارى: ول شلاكتاردى, كونتسەن­تراتتاردى جانە قۇرامىندا قۇن­د­ى ەلەمەنتتەرى بار ءارتۇرلى قال­دىقتى قايتا وڭدەۋگە جارامدى. وسى قاسيەتى ونىڭ قازاقستان بويىن­شا ءتۇستى جانە اسىل مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارىنا كەڭىنەن ەنگىزىلۋىنە جول اشادى.

عىلىم مەن يننوۆاتسيانى ەل دا­مۋىنىڭ نەگىزگى تەتىگىنە اينالدىرۋ – بۇگىنگى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ماڭىز­دى باعىتى. وسى ورايدا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك: «عىلىم – بۇل جاي عانا زەرتتەۋ الاڭى ەمەس, ول – ەكونوميكانىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا ءتيىس. جاسالعان ءاربىر عىلىمي جاڭالىق ەلدىڭ باسەكەگە قابى­لەتتىلىگىن ارتتىرۋعا قىزمەت ەتۋى كەرەك», دەپ اتاپ وتكەن ەدى. وسى كوزقاراس تۇرعىسىنان العاندا, ۇسىنىلىپ وتىرعان جوبا – مينيستر ايتقان تالاپتىڭ ناقتى ورىندالۋىنىڭ جارقىن مىسالى.

بۇگىنگى تاڭدا اتالعان عىلىمي جۇمىستىڭ ناتيجەلەرى تەك عىلى­مي قاۋىمداستىققا عانا ەمەس, بۇكىل قوعام ءۇشىن وزەكتى. ويتكەنى بۇل تەحنولوگيا قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەي, وندىرىستىك قال­دىقتاردى تولىق يگەرۋگە مۇم­كىن­دىك بەرەدى, ەل ەكونوميكاسىنا ناقتى پايدا اكەلەدى جانە شەتەلگە تاۋەلدىلىكتى ازايتادى. بۇل – ەكولوگيا مەن ەكونوميكانىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاي وتىرىپ جاسالعان جاڭاشىل شەشىم.

مۇنداي اۋقىمدى جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى – كاسىبي ىزدەنىس پەن عىلىمي تا­باندىلىقتىڭ, سون­داي-اق وتاندىق عىلىم مەن ءوندىرىس اراسىنداعى ءوزارا ىقپال­داستىقتىڭ ناتيجەسى. جوبانى جۇزەگە اسىرعان اۆتورلار ۇجىمى – اكادەميك ب.كەنجاليەۆ (جوبا جەتەكشىسى), ۆ.ۆولودين, ە.وسپانوۆ, س.ترە­بۋحوۆ, ا.شاحالوۆ – قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءال-فارابي اتىنداعى عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى 2025 جىلعى مەملەكەتتىك سىيلىعىنا ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل جەتىستىك – ەل عى­لىمىنىڭ الەۋەتىن كورسەتەتىن, وندىرىستىك پراكتيكانىڭ ناقتى سۇرانىستارىنا جاۋا­پ بەرەتىن ماڭىزدى جاڭالىق ءارى وتاندىق مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ كەلەشەگىنە جول اشاتىن تىڭ بەتبۇرىس.

راحمان الشانوۆ,

تۇران ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور