ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلى ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىندا تاباندى ەڭبەك ەتىپ, ءىرى لاۋازىمداردى ابىرويمەن اتقاردى. اتاسى پىرىمقۇل – ءادىل بي, اكەسى رايىمقۇل – ساۋاتتى, ەلگە سىيلى باسشى بولعان. تىڭ يگەرۋ جىلدارى جەتىساي مەن ماقتاارال وڭىرلەرىن يگەرۋگە بەلسەنە اتسالىسقان. ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلى سول كەزدىڭ بالالارى سەكىلدى ارمانشىل بولىپ ءوستى. قازىعۇرت تاۋىنىڭ بوكتەرىندەگى قاراتوبە اۋىلىندا قايماعى بۇزىلماعان قازاقى ورتادا ەرجەتتى. 1966 جىلى مەكتەپ ءبىتىرىپ, س.م.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. بولاشاق پولكوۆنيك ستۋدەنتتىك كەزىنەن باستاپ-اق ۇلكەن ءۇمىتتى اقتايتىن ازامات ەكەنىن كورسەتتى. ونىڭ سپورتتىق ءھام مادەني تۇرعىدا جان-جاقتى دامۋى بولاشاق جەڭىستەرىنىڭ ىرگەتاسى بولىپ قالاندى. كوپ اراسىندا كوزگە تۇسپەي قالۋ ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلىنىڭ ومىرلىك ۇستانىمى ەمەس ەدى. كەرىسىنشە, اينالاسىنا شۋاعىن شاشىپ, قوعامدىق جۇمىسقا بەلسەنە ارالاستى. وسىنداي تەگەۋرىنىمەن قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنا قىزمەت ەتۋگە شاقىرتۋ الادى. 1971 جىلى وقۋىن ءتامامداپ, كسرو مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە (قازىرگى ۇقك) قىزمەتكە قابىلداندى. وسىلاي مينسك قالاسىندا ارنايى وقۋ ورنىن اياقتاپ, ءوز كاسىبىنە كىرىستى.
اسكەري ءومىردى زاڭدىلىعىندا وتان قايدا جۇمساسا, چەمودانىڭدى جينايسىڭ دا «العا» دەپ جۇرە بەرەسىڭ. ول الدىمەن شەتەلدىڭ بارلاۋ ارەكەتتەرىنە قارسى جۇمىس جۇرگىزىپ, شەكارا قاۋىپسىزدىگىن قورعاۋدا ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. ۇشاقتاردى شەتەلگە زاڭسىز الىپ كەتۋ وقيعالارىنا بايلانىستى قاۋىپسىزدىك شارالارىن ۇيىمداستىرۋدا دا بەلسەندى بولدى.
ۇزاق جىلدار بويى الماتى وبلىسىنىڭ رايىمبەك (بۇرىنعى نارىنقول), ەڭبەكشىقازاق اۋداندارىندا, جامبىل وبلىسى بويىنشا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك باسقارمالارىندا ءتۇرلى باسشىلىق قىزمەت اتقارىپ, پولكوۆنيك شەنىنە دەيىن كوتەرىلدى.
ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلى بولمىسىنان ادال جان ەدى. ول ومىردە ماتەريالدىق قۇندىلىقتى رۋحاني بايلىقتان جوعارى قويعان ەمەس. «وتان – باستى بايلىعىمىز. اقشا, بايلىق دەگەننىڭ ءبارى وتپەلى دۇنيە. اتا-بابامىزدان اماناتقا قالعان كەڭ جەرىمىز ەرتەڭگى ۇرپاعىمىزدىڭ مەكەنى. سوندىقتان ونى قورعاپ, قادىرلەي بىلەيىك», دەيتىن ۇعىممەن ءومىر ءسۇردى.
وتان انا ونى قاي جەرگە قىزمەتكە جىبەرسە دە, اسكەري انتىنا ادالدىق تانىتتى. 1997–1998 جىلدارداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە جامبىل وبلىسىندا حالىقپەن تىكەلەي جۇمىس ىستەپ, قوعامدىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا اتسالىستى. كەيىن پارلامەنتى سەناتى اپپاراتىندا, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقاردى. تاجىكستان مەن اۋعانستان شەكاراسىندا بىتىمگەرلىك ماقساتتا بارعان قازاقستان اسكەرىنىڭ روتاسىن باسقارىپ, ەلگە امان-ەسەن ورالۋلارىنا جاعداي جاسادى. شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تەرروريزمگە قارسى بولىمىندە دە ەڭبەك ەتىپ, حالىقارالىق زاڭنامالاردىڭ ۇيلەسىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇلەس قوستى.
ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلى – قوعامدىق جۇمىستاردىڭ دا بەل ورتاسىندا جۇرگەن, جاستارعا قامقور, ادىلەتتى تۇلعا.
«ابەكەڭ ءبىزدىڭ سالامىزداعى ەسىمى ايگىلى وفيتسەرلەردىڭ ءبىرى بولدى. تانىستىعىمىز ادال دوستىققا ۇلاستى. ەكەۋمىزدىڭ دوستىعىمىز ۋاقىت سىنىنان سۇرىنبەي ءوتىپ, ادالدىقتىڭ اق تۋىن تۇسىرگەن ەمەسپىز», دەپ باستادى اڭگىمەسىن گەنەرال-لەيتەنانت ءادىل شاياحمەتوۆ.
«ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلىمەن العاش رەت 1994 جىلدىڭ مامىر ايىندا الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانىندا تانىستىم. ول كەزدە ەگەمەندىكتى جاڭادان العانبىز. ابەكەڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى الماتى وبلىسى رايىمبەك اۋدانىنداعى ءبولىمىنىڭ باستىعى بولاتىن. مەن ۇقك اسكەري قارسى بارلاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى قىزمەتىندە ەدىم. ءبىزدى ۇقك الماتى وبلىسى بويىنشا باسقارما باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى پولكوۆنيك ر.تىلەبالدينوۆ تابىستىردى. ابدىمالىك ارىپتەسىم اۋدانداعى جاعدايدى, شەكارا ايماعىنىڭ ەرەكشەلىگىن ايتىپ, باسقا دا قىزمەت ءۇشىن كەرەك دەرەكتەردى ءتۇسىندىردى. مەن دە وعان ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىردىم. 1996–1997 جىلدار ارالىعىندا الماتى قالاسىندا ۇقك ورتالىق اپپاراتىندا بىرگە قىزمەت ەتتىك. ول ۇقك-ءنىڭ شارۋاشىلىق باسقارما باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولىپ, قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى. سول جىلدارى مەملەكەتتىك ورگانداعى قىزمەتكەرلەر ءبىراز قيىندىقتى باستان كەشتى. وسىنداي قيىن ۋاقىتتا ابدىمالىك ءوزىن جان-جاقتى بىلىكتى مامان ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى. الدىنا كەلگەن جاندارعا قولعابىسىن كورسەتىپ, كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تاۋىپ ءجۇردى. كوپ ۇزاماي ول ۇقك-ءنىڭ جامبىل وبلىسى باسقارما باستىعىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندالدى», دەيدى گەنەرال-لەيتەنانت ءادىل شاياحمەتوۆ.
پولكوۆنيك رايىمقۇلوۆ زەينەتكە شىققاننان كەيىن دە قاراپ جاتپاي, ۇقك-ءنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ 10 جىلدان اسا ۋاقىت قىزمەت اتقاردى. بۇل وتە جاۋاپتى, مازاسىز ءارى زور شىدامدىلىقتى تالاپ ەتەتىن شارۋا سانالادى. زەينەتكە شىققان ارىپتەستەرى نەگىزىنەن وسى ۇجىمعا بارىپ وزدەرىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىمەن ءبولىسىپ, ماسەلەلەردىڭ شەشۋىن تالاپ ەتەدى. وسىنداي جاۋاپكەرشىلىگى شەكسىز, ارداگەرلەرگە اۋاداي قاجەت قىزمەتتى ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلى وتە ۇلكەن ابىرويمەن اتقاردى. بارلىق ارداگەر, الماتى جۇرتشىلىعى ونى ەرەكشە قۇرمەتتەدى.
سونداي-ا ونىڭ رەسمي ءىس-شارالارداعى ءسوز ساپتاۋى, ءوزىن-ءوزى ۇستاۋى بولەك ءبىر اڭگىمەنىڭ پاراسى. رياسىز تازا كۇلكىسى, ورىندى, ويشىل, وتكىر ءازىلى, قاجەت كەزدەگى باتىل سوزدەرى ونىڭ تۇلا بويىنداعى تابيعي تازالىعىن اڭعارتىپ تۇراتىن. تۋماسىنان بويىنا بىتكەن دارا بىتىمىمەن جاقىندارىنا, دوس-جاراندارىنا, وتباسىنا جانە وتانىنا ادال بولدى.
«اتادان ۇل تۋسا يگى, اتا جولىن قۋسا يگى», دەگەن قازاقتىڭ توبە ءبيى تولە بيدەن قالعان ءسوز بار. ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلىنىڭ تۇلا بويى تۇڭعىشى ازات ابدىمالىك اكەسى تۋرالى: «اكەم كۇندەلىكتى قىزمەتتەن بولەك, ۇنەمى ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ, ءارتۇرلى جينالىستار مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەرگە قاتىساتىن. ءبىز ونىڭ ەڭبەكسۇيگىشتىگىن كورىپ وستىك. انامىز دا – ينجەنەر. اتا-انامىز ۇيدە بولعان كەشتە وتباسىمىزبەن بىرگە وتىرىپ, اق داستارقان باسىنا جينالامىز. سوندا اكەم بالالارىنا بارىنشا اقىلىن ايتۋعا تىرىساتىن. ادال بولۋدى, بىرەۋدىڭ الا ءجىبىن اتتاماۋدى, ءبىلىمدى بولىپ, ەڭبەك ەتۋدى ۇيرەتىپ وتىراتىن. قازىر ويلاپ وتىرسام, اكەم ءوز جۇمىسىنا بەرىلگەنى سونشالىق, وتباسىنا ارناعان ۋاقىتىن تەك ىزگىلىكتى سوزدەرگە, ىزگىلىكتى ىستەرگە ارناعىسى كەلگەن ەكەن. سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەكتە بالالارىنا ءوزى ۇلگى بولۋدى ماقسات تۇتتى. اكەم ەشكىمدى جاماندامايتىن, سىن پىكىرلەر, بوس ءسوز ايتپايتىن. اشۋلانعانىن دا كورگەنىمىز جوق. بىرىنشىدەن, ول اكەمنىڭ جوعارى ىشكى مادەنيەتى بولسا, ەكىنشى جاعىنان ۇيدەگى ءبىزدى جاقسى قىرىنان تاربيەلەگىسى كەلگەن ىزگى نيەتى ەدى. ءبىز وسى تاربيەسى ءۇشىن اكەمىزدىڭ الدىندا قارىزدارمىز», دەيدى.
ارداگەرلەر كەڭەسىندە بىرگە قىزمەت اتقارعان دوستارى دا ابدىمالىك رايىمقۇلوۆتى ىستىق ىلتيپاتپەن, ۇلكەن ساعىنىشپەن ەسكە الادى.
«ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلى وتباسى مەن بالالارعا دەگەن قامقورلىعى ءوز الدىنا بولەك تاقىرىپ. بار بولمىسىمەن قىزمەتتە بولسا دا, ۋاقىت تاۋىپ وتباسىنىڭ تاربيەسىمەن اينالىستى. ول اكەلىك پارىزعا وتە جاۋاپتى قارادى جانە وتان الدىنداعى قىزمەتتىك پارىزبەن قاتار الىپ ءجۇردى. اكەنىڭ ەڭبەگى تەككە كەتپەدى, بۇگىندە ول ۇرپاعىمەن, اسىرەسە اكە جولىن جالعاعان ۇلى ازاتپەن ماقتانا الادى. سونىمەن قاتار الماتىداعى قوعامدىق جۇمىسىنا دا توقتالىپ وتكىم كەلەدى. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ الماتىداعى ەڭ بەلسەندى جانە ۇيىمشىل ارداگەرلەر بىرلەستىگىن باسقاردى. ارداگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ءا.رايىمقۇلوۆتىڭ ومىردەن ءوتۋى, ۇيىمعا ۇلكەن سوققى بولدى. ويتكەنى ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى جوعارى ەدى. ىشكى مادەنيەتى دە جوعارى-تىن. جان-تانىمەن ۇيىمنىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوستى. وزىنەن دە, وزگەدەن دە تاباندىلىقتى تالاپ ەتتى. جاستارمەن قىزمەتتىك جانە ومىرلىك تاجىريبەسىمەن ءبولىستى. وسىنداي اتپال ازامات بولاتىن», دەيدى «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ورگاندارىنىڭ ارداگەرلەرى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى پولكوۆنيك كەنجەبولات بەكنازاروۆ.
ابدىمالىك رايىمقۇل ۇلى ومىردەن وتكەلى جۇمىر جەر كۇندەگى داعدىسىمەن تىنباستان زىرلاپ, كۇندى جانە ءبىر اينالىپ شىعىپ, تاريح تاعى ءبىر جىلعا ۇزاردى. قانشا ۋاقىت وتسە دە, ەلىنە ادال قىزمەت ەتىپ, ۇرپاقتىڭ بۇگىنگى تىنىشتىعى ءۇشىن تەر توككەن پولكوۆنيك ابدىمالىكتەي اسىل تۇلعالاردى ەلى ۇمىتپايدى. ول ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدە كەۋدەسىن تىك ۇستاعان ءور ازامات بولىپ ماڭگىلىككە قالارى انىق.
دارىن سەيىتوۆ,
اسكەري ءتىلشى
