سۋرەتتى تۇسىرگەن – جۇماباي مۇسابەك
جەتىسۋ تابيعاتى كوركەم ايماقتىڭ ءبىرى دەگەنىمىزبەن, جىل سايىن حالىق سانى كوبەيىپ, زاۋىتتار اشىلىپ جاتىر. بۇل ەكولوگياعا كەرى اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. سوندىقتان ءار تۇرعىن حال-قادىرىنشە اعاش وتىرعىزىپ, اينالاسىن قورعاۋعا ءتيىس. وسى تۇرعىدا كوكسۋ اۋدانىنا قاراستى مۇسابەك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ەركىن پيداحمەت ۇلىنىڭ ونەگەلى ءىسى كوپكە ۇلگى. شارۋاقور ازامات جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ جاردەمىنە قاراماي, وتباسىمەن بىرلەسىپ, كوكتەم سايىن جۇزدەگەن كوشەت وتىرعىزۋدى ادەتكە اينالدىرعان. شەتەلدەن ورالعان قانداسىمىزدىڭ قارەكەتى ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە جول اشاتىن جاقسى مىسال. ەركىن 15 جىل بويى تىنىمسىز ەڭبەكتەنىپ, اۋىلدىڭ تاۋ جاق بوكتەرىنە ون مىڭعا جۋىق ءتۇپ كوكتەرەك كوشەتىن وتىرعىزىپ, ونى كۇتىپ-باپتاپ, بۇگىندە اسپانمەن بوي تالاسقان باۋ-باقشاعا اينالدىردى. البەتتە, وسى تالپىنىستىڭ قالقاسىندا قانشاما ەڭبەك, توزىمدىلىك, كۇش-جىگەر جاتقانى ءوز-وزىنەن تۇسىنىكتى بولسا كەرەك.
«حالقىمىزدا «اتادان مال قالعانشا, تال قالسىن» دەگەن تاماشا ءتامسىل بار. مۇنى بالالارىما ۇنەمى ايتىپ وتىرامىن. اكەنىڭ مۇراسى بالاعا ازىق بولمايدى, ونەگەلى ءىسى ازىق بولادى. بۇل ارقىلى جاس ۇرپاقتى تابيعاتتى قورعاۋعا, قورشاعان ورتانى كوگالداندىرۋعا, جەر-اناعا جاناشىرلىقپەن قاراۋعا تاربيەلەيمىز. جەتىسۋ ءوڭىرى – تابيعاتى شۇرايلى, سۋى مول, جەرى قۇنارلى ولكە. مۇندا نە ەكسەڭىز دە وركەندەپ كەتەدى. توپىراعى مايلى, ەگىنگە دە, مال شارۋاسىنا دا ءتيىمدى ءوڭىر. سول تۇرعىدا وسى ابات مەكەنىمىزدى جاسىل جەلەككە وراپ, اۋاسى تازا, كورىكتى جەرگە اينالدىرۋعا ءبارىمىز تىرىسۋىمىز كەرەك», دەيدى ە.پيداحمەت ۇلى.
اتاجۇرتقا سوناۋ 2008 جىلى ءبىرجولاتا قونىس اۋدارعان ەركىن العاشىندا تالدىقورعان قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى «اششىبۇلاق» ساياجايىندا قونىستانادى. ارعى بەتتە «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەگەن قاعيدامەن شىڭدالعان جاس جىگىت 30 سوتىق اۋلاسىنا قىتايدان الا كەلگەن الما, ورىك, كوكتەرەكتىڭ كوشەتىن ەگىپ, جەرسىندىرەدى.
«10 جاسىمنان باستاپ اعاش ەگىپ, ونى كۇتىپ-باپتاۋعا قۇمارتتىم. ەلگە ورالعان سوڭ دا وسى كاسىپتى جالعاستىرعىم كەلدى. 2010 جىلى ەلىمىزدە «جاسىل قازاقستان» باعدارلاماسى قولعا الىندى. سول تۇستاعى وبلىس اكىمىنە حات جازىپ, ءوزىمنىڭ ورمان ءوسىرىپ, قورشاعان ورتانى كوركەيتۋ ماقساتىمدى جەتكىزدىم. بۇل ءوتىنىشىم قابىلدانىپ: «وبلىسقا قاراستى قاي اۋداننان لايىقتى جەر كورسەڭ, سول جەردى وزگەرتۋگە قولداۋ كورسەتىلەدى» دەگەن جاۋاپ الدىم. سونىمەن تالدىقورعان قالاسى, ەسكەلدى, قاراتال, كوكسۋ اۋداندارىنىڭ اۋىلدارىن ارالاپ ءجۇرىپ, تاڭداۋىم كوكسۋ اۋدانىنىڭ مۇسابەك اۋىلىنا ءتۇستى. اۋىلدىڭ تىزگىنىن ۇستاپ جۇرگەن ازاماتتار 22 گا جەر تەلىمىن بەرىپ, ارمانىمدى ۇشتادى. سونىمەن العاشىندا الما اعاشىن ەگىپ كورىپ ەدىك, ونبەدى. ويتكەنى مۇسابەك اۋىلىنىڭ جەرى قۇمداۋىتتاۋ, جەلى ۇزىلمەيتىندىكتەن, جەمىس اعاشىن ءوسىرۋ قيىنداۋ ەكەن. سودان كەيىن, قىتاي كوكتەرەگىنىڭ كوشەتىن اكەلىپ, ەگە باستادىم. ناتيجەسىن كورىپ تۇرسىزدار», دەيدى ەركىن باس-اياعى ءبىر شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان, ون قاتار بولىپ ءتىزىلىپ وسكەن كوكتەرەك قاتارىن نۇسقاپ.
ەركىننىڭ باستاماسىن مۇسابەك اۋىلىنىڭ اكىمدىك قىزمەتكەرلەرى مەن اۋىل اقساقالدارى, تۇرعىندار مەن مەكتەپ ۇجىمى بىردەن قولداپ, اعاش كوشەتىن وتىرعىزۋ كەزىندە, ونى سۋارىپ, كۇتىپ-باپتاۋعا كوپ كومەك كورسەتەدى.
«اۋىلىمىز جەلدىڭ وتىنە ورنالاسقان, ونىڭ ۇستىنە, توپىراعى قۇمداۋىت بولعاندىقتان, باقشا ونىمدەرى, جەمىس-جيدەك وسپەيدى. ەركىن ەڭ العاش اۋىلعا الما اعاشىن ەگىپ ەدى, جەر جاعدايىنا بايلانىستى جەرسىنبەدى. سودان كەيىن اۋىلدى اينالدىرا كوكتەرەك ەگىپ, ونىڭ قالقاسىنا الما, ورىك اعاشتارىن ەگىپ ءوسىردى. قازىر ولار جەمىس بەرىپ تۇر. كوكتەرەكتەر بيىكتەپ ءوسىپ, ازىناعان جەل باسەڭسىپ, اۋىلدى قۇم باسپايتىن بولدى. اۋىلداستار اۋلاسىنا باقشا ونىمدەرىن كوپتەپ ەگە باستادى. ءسويتىپ, ەركىننىڭ كوكتەرەگى بۇكىل اۋىلدىڭ بەينەسىن وزگەرتىپ جىبەردى», دەيدى مۇسابەك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى زياگۇل دوسانقىزى.
«ەركىننىڭ كوكتەرەگى» دەگەن ءسوزدى بۇگىندە مۇسابەك اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ماقتانا ايتادى. كوكتەرەكتىڭ كوسەگەسىن كوگەرتكەن ەركىن قوسىمشا قارا اعاشتىڭ تۇقىمىن دا سەۋىپ, 1-2 جىلدىق كوشەتىن استانا, الماتى, تۇركىستان قالالارى مەن قاراعاندى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنا ساۋدالاپ, ناپاقا تابادى.
«ەلىمىزدە ەڭبەكتەنگەن ادامعا بارلىق جاعداي جاسالعان, مۇمكىندىك مول. مەنىڭ ءتورت ت ۇلىگىم دە, بيزنەسىم دە, كاسىبىم دە – وسى اعاشتار. الداعى ۋاقىتتا مۇنىڭ سانىن دا, اۋماعىن دا كەڭەيتىپ, كوكتەرەكپەن بىرگە جەمىس اعاشىن ءوسىرىپ, قورشاعان ورتاعا قوسار ۇلەسىمدى ەسەلەي بەرەمىن», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
شىندىعىندا, ەركىن سياقتى ازاماتتار كوبەيسە, تۇمسا تابيعاتىمىز تۇرلەنە تۇسەر ەدى, جاسىل جەلەكتەر قالىڭداي بەرەر ەدى. ازاماتتىڭ الداعى ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋعا اۋىل, اۋدان اكىمدىگى دە قولىنان كەلگەنشە كومەكتەسۋگە دايىن. «كوپ تۇكىرسە كول» دەگەندەي, بۇل ەڭبەكتىڭ جەمىسىن ەرتەڭگى ۇرپاق كورەدى.
جەتىسۋ وبلىسى
