سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
وسى ورايدا ۇلىتاۋ وبلىسىندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە قولداۋ جونىندەگى, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن قۇرالداردىڭ بارلىق سپەكترى پايدالانىلادى. «دامۋ» قورى جانە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ جانە دامىتۋ ماقساتىندا «جەكە كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك قولداۋ» شەڭبەرىندە بيىلدان باستاپ جالپى قۇنى 3,2 ملرد تەڭگەگە 67 جوبا قارجىلاندىرىلدى. جالپى, جىلدان-جىلعا قولداۋ كورسەتىلگەن جوبالار سانى وڭ ديناميكا كورسەتىپ, تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. بۇل جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا جانە سالىق ءتۇسىمىنىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدى. 2023–2024 جىلدارى «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اياسىندا 3,4 ملرد تەڭگەگە 420 جوبا قارجىلاندىرىلدى. بيىل اتالعان باعدارلاماعا 700 ملن تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان. 2025 جىلى «سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىن تيراجداۋ» باعدارلاماسى ارقىلى 5 ملرد تەڭگەگە 4 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
وبلىستا كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى جونىندەگى وڭىرلىك كەڭەستەر قۇرىلعان. جىل باسىنان بەرى مىڭنان اسا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە بيزنەستى اشۋ جانە جۇرگىزۋ بويىنشا اقپاراتتىق-كونسۋلتاتسيالىق كەزدەسۋلەر, سونداي-اق مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن الۋ جونىندەگى قىزمەتتەر كورسەتىلدى. بۇعان قوسا ينۆەستورلاردىڭ ماسەلەلەرىن جەدەل قاراستىرىپ, شەشۋ ماقساتىندا جىل باسىنان بەرى ءتورت ينۆەستيتسيالىق شتاب وتىرىسى وتكىزىلدى.
ۇلىتاۋ وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسى «دامۋ» قورى جانە «اتامەكەن» پالاتاسىمەن بىرلەسە وتىرىپ, سونداي-اق ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ناسيحاتتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزەدى. سونداي-اق پروكۋراتۋرا جانە باسقا دا قۇزىرەتتى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, كاسىپكەرلەردىڭ پروبلەمالىق ماسەلەلەرىن جەدەل شەشۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلەدى.
ءوندىرىس وشاقتارىندا ءتارتىپ پەن زاڭنىڭ ساقتالماۋى جەكە ادامنىڭ ءومىرىن عانا ەمەس, بۇكىل وندىرىسكە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى وڭدەۋ ونەركاسىبىمەن ايقىندالادى. بيىل قاڭتار-ءساۋىر ايىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كولەمى 368 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 28 پايىزعا وسكەن. ۇلىتاۋ وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باسشىسى دانيار ارىنعازين مەتاللۋرگيالىق ءوندىرىس كولەمىنىڭ تومەندەۋ سەبەبىن بىلاي تۇسىندىرەدى: «كورسەتكىشتىڭ تومەندەۋ سەبەبى, «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنىڭ وسى جىلى جومارت كەنىشىندەگى اپاتقا قاتىستى جۇمىستىڭ توقتاۋىمەن بايلانىستى (جومارت كەنىشىنىڭ جۇمىس كولەمى 50 پايىزعا ازايدى). بۇل كورسەتكىش جارتى جىلدىقتا قالپىنا كەلەدى. «قازاقمىس» كورپوراتسياسى «جومارت» كەنىشىندە جۇمىستاردى قايتا باستادى», دەيدى.
ۇلىتاۋ وبلىسىندا بيىل 3,2 ملرد تەڭگەگە 67 كاسىپكەرلىك ۇيىمعا قولداۋ كورسەتىلدى. ولاردىڭ كوبى قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ۇنەمى دامىتۋ قاداعالانىپ وتىر. ءونىم وندىرەتىن, ءوندىرىسىن كەڭەيتكىسى كەلەتىن كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كەرەك.
زاڭ مەن ءتارتىپتى قاتاڭ ۇستاۋ كەرەكتىگىن ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى داستان رىسپەكوۆ اپپارات جيىنىندا ءجيى قۇلاققاعىس ەتەدى. جاقىندا وتكەن جيىندا ءتۋريزمنىڭ دامۋى, مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى دامىتۋ مەن تسيفرلاندىرۋ, ساۋلەت-قۇرىلىس سالاسىندا اتقارىلعان باقىلاۋ جۇمىستارى ماسەلەلەرى قارالدى. وتىرىستىڭ العاشقى سۇراعى بويىنشا كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسىنىڭ باسشىسى دانيار ارىنعازين بايانداما جاسادى. وبلىس اكىمى بۇل رەتتە جەزقازعان اۋەجايى الاڭدارىندا اقپاراتتاندىرۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن كرەاتيۆتى يندۋستريا وكىلدەرىن تارتۋدى تاپسىرىپ, بولىنگەن قاراجاتتى ۇتىمدى پايدالانۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. ودان بولەك, كەلگەن قوناقتارعا تۋريستىك قىزمەتتەردى ۇسىناتىن زاڭدى تاسىمالداۋشىلاردى ىسكە قوسۋدى جەدەلدەتۋ تاپسىرىلدى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ وزىندە تۋريستەر قىزىعاتىن ورىن كوپ, دەسە دە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى تومەن. سول سەبەپتى دە وبلىس اكىمى اتالعان سالاعا ينۆەستور تارتۋدىڭ اسا قاجەت ەكەنىن ايتتى. وبلىس اكىمى ۇلىتاۋ اۋدانىندا گلەمپينگ جوباسىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەسىنە تاعى ءبىر مارتە توقتالىپ, « ۇلىتاۋ» گەوپاركىن قۇرۋ جۇمىستارىنىڭ قارقىنىن ارتتىرۋدى, ەرەكشە باقىلاۋدا ۇستاۋدى جۇكتەدى.
سونداي-اق اكىم رۇقسات قۇجاتىنسىز قۇرىلىستى باستاپ كەتەتىن, ونى ساپاسىز سالاتىن كومپانيالاردىڭ جۇمىسىنا جول بەرمەۋدى قاتاڭ ەسكەرتتى. وعان قوسا ۇلەسكەردىڭ اقشاسىن الدىن الا تارتۋعا رۇقساتى جوق كاسىپكەرلەردىڭ نىساندارىن ۇزدىكسىز باقىلاۋدا ۇستاۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى.
وسى ورايدا ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى حالىقارالىق مەدياتسيا ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جۇلدىز ەسمۋرزينا كاسىپكەرلەردىڭ قۇقى مەن زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋ تۋراسىندا ءسوز قوزعادى.
«ازاماتتىق زاڭنامامەن رەتتەلەتىن قاتىناس سالاسىندا كاسىپكەرلەر زاڭمەن تىيىم سالىنعاننان باسقا كەز كەلگەن ءىس-ارەكەت جاساۋعا قۇقىلى. كاسىپكەرلەردىڭ قۇقى مەن زاڭدى مۇددەسىن قورعاۋ – بۇل قۇقىققا قول سۇقپاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, بۇزعان جاعدايدا جانە بۇزۋ سالدارىن جويعان كەزدە ونى جۇزەگە اسىرۋعا, جانداندىرۋعا باعىتتالعان زاڭمەن قاراستىرىلعان ءىس-شارالار جۇيەسى. كاسىپكەرگە ازاماتتىق كودەكستىڭ 2-بابىمەن تانىسۋ قاجەت, وندا ازاماتتىق كودەكستىڭ نەگىزگى قاعيدالارىنىڭ بىرەۋى – كىم بولسا دا جەكە ىستەرگە ارالاسپاۋى. ماعان ءبىر كاسىپكەر حابارلاستى. تەكسەرىس جۇرگىزىپ, سانيتارلىق جاعىنان ءمىن تاۋىپ, قايتا-قايتا مازاسىن الىپ, كاسىپكەرگە جۇمىس ىستەتكىزبەي قويعان. دەپارتامەنت پەن كاسىپكەرلەردىڭ اراسىندا تۋىنداعان داۋدى مەدياتسيا تارتىبىمەن شەشىپ, ولقىلىقتاردى تۇزەپ, قايتادان جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىنشىلىك الدى. مەدياتسيا – مۇمكىندىك الاڭى. كاسىپكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەر اراسىندا داۋ بولادى. ەڭبەكاقىسىن تولەمەيتىن جاعدايلار بولادى. سول كەزدە داۋلاردى سوتقا جەتكىزبەي مەدياتسيا تارتىبىمەن شەشىپ, اراداعى داۋدى مامىلەگە كەلتىرىپ, ەڭبەكاقىلارىن تولەپ, مەدياتسيا تارتىبىمەن ءوز ۇلەسىمىزدى قوسىپ وتىرمىز», دەيدى ج.ەسمۋرزينا.
ۇلىتاۋ وبلىسى
