بىرنەشە فاكتور نەگىزىندە باعالاۋ جۇرگىزىلدى
مەملەكەت ەلىمىزدەگى تۇڭعىش اەس-ءتى سالۋ ماسەلەسىن ۇزاق تالقىلادى. بۇعان حالىقارالىق ساراپشىلار دا تارتىلدى. اشىق ءارى باسەكەگە قابىلەتتى ديالوگ ناتيجەسىندە رەاكتورلىق تەحنولوگيالاردىڭ جەتەكشى الەمدىك وندىرۋشىلەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ, وندىرىستىك نىساندارىنا ساپارلار ۇيىمداستىرىلدى. اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەسىندە الەۋەتتى جەتكىزۋشىلەردىڭ تىزىمىنە «روساتوم», «China National Nuclear Corporation», «Électricité de France» جانە «Korea Hydro & Nuclear Power» كومپانياسى ەندى.
تىزىمگە كىرگەن كومپانيالار ەلدە اەس سالۋعا تەحنيكالىق جانە كوممەرتسيالىق ۇسىنىستان تۇراتىن ماتەريالداردىڭ كەشەندى پاكەتىن ۇسىندى. وندا كەلەسى قۇرىلىستىڭ بولجامدى قۇنى, جوبانى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى, قارجىلاندىرۋ مودەلى, جابدىقتار مەن قۇرىلىس جۇمىستارىن جەرگىلىكتەندىرۋ تاسىلدەرى, كادر دايارلاۋ مەن عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ الەۋەتىن دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىس, يادرولىق وتىن تسيكلىندەگى ىقپالداستىق مۇمكىندىكتەرى, الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر ماسەلەسى قامتىلدى. اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىك, «قازاقستاندىق اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى» جشس مەن فرانتسۋزدىق «Assystem» ينجەنەرلىك كومپانياسى بىرلەسىپ ازىرلەگەن ادىستەمە نەگىزىندە ۇسىنىلعان رەاكتورلىق تەحنولوگيالار مەن باسقا دا ۇسىنىستارعا كەشەندى باعالاۋ جۇرگىزىلدى. باعالاۋ اەس قاۋىپسىزدىگى, تەحنولوگيالىق جانە قارجىلىق اسپەكتىلەر, حالىقارالىق تاجىريبە, كادر دايارلىعى, جەرگىلىكتەندىرۋ دەڭگەيى مەن وزگە دە كورسەتكىشتەر نەگىزىندە ىسكە استى.
ماڭىزدى شەشىمدەردى قازاقستان قابىلدايدى
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, كونسورتسيۋمدە قىتاي, فرانتسيا جانە وڭتۇستىك كورەيا كورپوراتسيالارى دا بولادى. «روساتوم» كونسورتسيۋمنىڭ جەتەكشىسى بولىپ, نەگىزگى تەحنيكالىق جانە قارجىلىق جۇمىستى ۇيىمداستىرادى. قالعان ۇشەۋى (قىتاي, فرانتسيا, كورەيا) قۇرىلىستىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنە قاتىسىپ, تەحنولوگيامەن قامتاماسىز ەتەدى. جوبا اياسىنداعى بارلىق ماڭىزدى شەشىمدى ەلىمىز ءوزى قابىلدايدى ءارى باقىلايدى.
«اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىك «قازاقستاندىق اتوم ەلەكتر ستانتسيالارى» جشس-مەن بىرلەسىپ, «اssystem» فرانتسيالىق ينجينيرينگتىك كومپانياسىنىڭ قاتىسۋىمەن رەاكتورلىق تەحنولوگيالارعا جانە الەۋەتتى ۆەندورلاردىڭ باسقا دا ۇسىنىستارىنا وراي ورتاق شەشىمدى جاريالادى. حالىقارالىق كونسورتسيۋمنىڭ كوشباسشىسى دەپ تانىلعان «روساتوم» – الەمدەگى يادرولىق تەحنولوگيالاردىڭ اتاسى بولىپ سانالادى. ونىڭ وتە دامىعان ءارى تاجىريبەلى «اتوم مەكتەبى» بار. الەمدەگى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسى 1954 جىلى وبنينسكىدە جۇمىسىن باستادى. ايتا كەتۋ كەرەك, الەمدەگى العاشقى شن-350 شاپشاڭ نەيتروندى ونەركاسىپتىك رەاكتورى رەسەيلىك تەحنولوگيالار بويىنشا سالىنعان جانە ءبىزدىڭ اقتاۋدا, كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعاسىندا جۇمىس ىستەگەن», دەيدى «ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ» باس ديرەكتورى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ەرلان باتىربەكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىز ءۇشىن قاراستىرىلعان بارلىق رەاكتورلىق تەحنولوگيا تۇتاستاي العاندا قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى. 9 بالدىق ماكسيمال جوبالىق جەر سىلكىنىسىنە توتەپ بەرە الادى جانە اكتيۆ پەن پاسسيۆ قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرى بار, اۋىر اپاتتاردى باسقارۋ جونىندەگى شەشىمدەر مەن شارالاردى قامتيدى. سونداي-اق قوس قورعانىش قابىعى بار.
«رەسەي مەن قىتايدىڭ حالىقارالىق كونسورتسيۋمدارعا قاتىسۋ تاجىريبەسى مول. ويتكەنى ولار ءارتۇرلى ءوندىرۋشىنىڭ جابدىقتارىن ءبىر جوبادا ءتيىمدى ۇيلەستىرە الادى», دەيدى مامان.
اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىك توراعاسى الماسادام ساتقاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, سالىناتىن اەس-ءتىڭ مەنشىك يەسى, وپەراتورى, ۋران شيكىزاتىن ءوندىرۋشىسى جانە بارلىق تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردىڭ يەسى قازاقستاننىڭ ءوزى بولادى.
«كونكۋرس ارقىلى ىرىكتەۋدىڭ باستى تالاپتارىنىڭ ءبىرى – ستانسانىڭ وتاندىق ماماندار كۇشىمەن تاۋەلسىز ءارى ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. اتوم تەحنولوگياسى بويىنشا رەسەيگە تاۋەلدىلىك تاۋەكەلى وتە تومەن, ءىس جۇزىندە جوق. مۇنى تولىق جاۋاپكەرشىلىكپەن ايتا الامىن. بۇل شارتتار كەلىسىمشارتتا ناقتى بەكىتىلگەن», دەدى ا.ساتقاليەۆ.
قىتاي تەحنولوگياسىنا قىزىعۋشىلىق جوعارى
ايتۋىنشا, اەس سالۋعا ۇسىنىس بىلدىرگەن قاتىسۋشىلاردىڭ وزىنە ءتان بىرەگەي تەحنولوگيالارى بار. دەگەنمەن قىتاي مەن رەسەي ۇسىنعان جوبالار وبەكتيۆتى تۇردە ەڭ مىقتى بولىپ تانىلدى.
«قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن اتوم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندە جەكە باس كەلىسىمگە قول قويۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءبىز قازاقستاندا تاعى ءبىر اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ ءۇشىن قىتاي تەحنولوگيالارىن پايدالانعىمىز كەلەدى. جالپى, الەمدە تولىق اتوم تسيكلىن ءوز كۇشىمەن جۇزەگە اسىرا الاتىن ەلدەر كوپ ەمەس. قىتاي – مۇنداي مۇمكىندىككە يە, بارلىق قاجەتتى تەحنولوگياسى مەن يندۋستريالىق, وندىرىستىك بازاسى بار مەملەكەت. سوندىقتان ءبىزدىڭ كەلەسى باستى باسىمدىعىمىز – قىتايمەن ىنتىماقتاستىق», دەدى ا.ساتقاليەۆ.
اگەنتتىك باسشىسى قىتايلىق تاراپپەن ءتيىستى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلەتىنىن مالىمدەدى.
«بىزدە جوعارى دەڭگەيدە ۋاعدالاستىقتار بار. قىتاي تاجىريبەسىن قابىلداۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرمىز, ولاردىڭ قۇرىلىستى جىلدام ءارى ساپالى جۇزەگە اسىرا الاتىنىن جاقسى تۇسىنەمىز. قازىر وسى باعىتتا جۇمىس باستاپ كەتتىك. اگەنتتىك رەتىندە بىزگە ءتيىمدى كونسورتسيۋمدار قۇرۋ مىندەتى دە جۇكتەلىپ وتىر», دەدى سپيكەر.
