سۋرەتتى تۇسىرگەن – سونيا پەنچەۆا (رالف رينتسلەر مۇراعاتى)
قولىمىزداعى قازاق قولونەر شەبەرلەرىنىڭ بەينەسى ەكى جىل بۇرىن ۆاشينگتوندا وتكەن ءداستۇرلى سميتسون فولكلورلىق فەستيۆالى (The Smithsonian Folklife Festival) كەزىندە ءتۇسىرىلىپ, امەريكا اقپارات قۇرالدارىندا «Soul of Tengri» اتاۋىمەن جاريالانىپ قانا قويماي, ەڭ ۇزدىك سۋرەت اتانعان.
سوناۋ 1967 جىلدان بەرى وتكىزىلىپ كەلە جاتقان فولكلورلىق فەستيۆالعا 2023 جىلى قازاقستان, انىعىراعى – قازاقستان قولونەرشىلەر وداعىنىڭ وكىلدەرى ء«تاڭىرى رۋحى: قازاقتىڭ سالت-داستۇرلەرى مەن ىرىمدارى» اتتى جوبامەن تۇڭعىش رەت قاتىسقانى تۋرالى وسى وقيعاعا ورتاقتاسۋ باعى بۇيىرعان ارىپتەستەرىمىز جازدى دا.
سميتسون ينستيۋتىنا 60-جىلداردىڭ باسىندا ايگىلى ورنيتولوگ سيدني ديللون ريپلي حاتشى بولىپ تاعايىندالادى. سول كەزدىڭ وزىندە 154 ميلليونداي وراسان جادىگەرى بار ينستيتۋتتىڭ ءومىرى جاڭا حاتشىعا تىم قىزىقسىز, بىرسىدىرعى بولىپ كورىنسە كەرەك. ءسويتىپ ول شاتىردا جاتقان امەريكا حالىقتارىنىڭ باي مۇراسىنا, مۋزەي ارتەفاكتىلەرىنە – ۇلت مادەنيەتى ارقىلى جاڭا لەپ سىيلاۋ ءۇشىن فولكلورلىق فەستيۆال ۇيىمداستىرۋ جونىندە يدەيا تاستاپ قانا قويماي, جۇزەگە اسىرادى. البەتتە, العاشقى فەستيۆال جۇرتتى دا, جۋرناليستەردى دە تاڭ قالدىرسا, اينەك استىنداعى جانسىز ەكسپوناتتارعا ابدەن كوزى ۇيرەنگەن مۋزەيلەر الەمى ءۇشىن توسىن كورىنىپ, حالىقتاردىڭ ءتىرىلىپ شىعا كەلگەندەي جادىگەرلەرى ءبىراز ابدىراتىپ, ازداعان قورقىنىش تۋدىرعان...
سميتسون ينستيتۋتى قازاقستان مادەني مۇرالار قورىنىڭ جۇمىسىنا قوسا, جەرگىلىكتى قولونەرشىلەردى قولداۋ باستاماسىنا قوسىلاتىنىن رەسمي تۇردە مالىمدەدى. وسى باستاماعا وراي, سميتسون ينستيتۋتىنىڭ فولكلور جانە مادەني مۇرالار ورتالىعىنىڭ ماماندارى بيىل مامىر ايىندا جەرگىلىكتى قولونەرشىلەرمەن تانىسىپ, ءۇش جىلدىق ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ءۇشىن جوسپار قۇرۋ ماقساتىندا قازاقستانعا كەلىپ, وڭتۇستىك وڭىرلەرگە – الماتى, شىمكەنت, تاراز جانە تۇركىستان قالالارىنداعى قولونەر شەبەرحانالارىن ارالاعان ەدى. ارينە, بۇل ساپاردىڭ سوڭى الماتىدا باق وكىلدەرىمەن وتكەن ءباسپاسوز ماسليحاتىمەن مارەگە جەتىپ, سميتسون ينستيتۋتىنىڭ ماماندارى ء«بىر سۋرەتتىڭ سىرى» ايدارىنا سۇرانىپ شىعا كەلگەن سۋرەتتىڭ تاريحىن ىقىلاسپەن بايانداپ, وزگە دە ەستەلىكتەردى جاڭعىرتتى.
ايتقانداي, 2023 جىلى سميتسون فولكلورلىق فەستيۆالىنىڭ ءبىرىنشى كۇنىندە ادىراسپان تۇتاتقان قازاقتار قولونەرشىلەرىن كورگەن امەريكالىق ۇندىستەر بىردەن: «بۇل ءبىزدىڭ ىرىمىمىز عوي», دەسكەن ەكەن... ءتۇبى جوق تاريحتىڭ بەدەرىندە حالىقتار قاي تۇستا ءتۇيىسىپ, قاي ارادا تۋىساتىنى زەرتتەلۋى بىتپەيتىن ءبىر تىلسىم دەرسىز؟
الماتى
