اقساق قىزدىڭ پەرىشتەسى

“ادامنىڭ وڭ يىعىندا – پەرىش­تە, سول يىعىندا سايتان وتىرادى. پەرىشتە – جاقسىلىق, سايتان جاماندىق ءۇشىن كۇرەسەدى” دەگەندى ءجيى ەستۋشى ەدىك ۇلكەندەردەن. ال, ءدىندارلار: “ادامنىڭ ەكى يىعىندا دا پەرىشتە وتىرادى, وڭ يىقتاعىسى ونىڭ جاقسى ىستەرىن, سول يىقتاعىسى جامان ىستەرىن جازىپ وتىرادى”, دەگەندى ايتادى. ء“سابي – پەرىشتە” دەگەنى بولماسا, ادامنىڭ پەرىشتە بولعانىن قۇلاعىمىز شالماپتى. “وسى مۇمكىن بە ءوزى؟” دەگەندە ەسىمە وزىممەن قاپال-اراسان كۋرورتىندا ءبىر پالاتادا جاتقان داريعا ورالادى. قاراتورى, بەتىندە قوراسان داعى بار اپاي ءبىر اياعىن سىلتىپ باساتىن. كوبىنە تاياق ۇستاپ جۇرەتىن. زەينەتكە شىققان سوڭ بالالارى كۋرورتقا جولداما سىيلاپتى. سونى مارتەبە ساناپ, قۋانىپ جۇرەتىن داريعانىڭ جانارىندا تۇپ-تۇنىق وي تۇنىپ تۇرار ەدى. قۇدايدىڭ اق جولىنا تۇسكەن داريعا جاتاردا ەل مەن جۇرتتىڭ, وتباسىنىڭ اماندىعىن تىلەپ, دۇعا قايىراتىن. بىردە دۇعا سوڭىنان: “ەندى ەن­بەشى مەنىڭ تۇسىمە”, – دەگەن ءسوزىن ايقىن ەستى­دىم. – كىمگە جالىنىپ جاتىرسىز؟ – دەدىم قالجىڭداپ. – پەرىشتەمە... – قيالىڭىز عوي ول... – جوق. ادام. مەنىڭ سانامدا ماڭگىلىك جاس بولىپ قالعان ءبىر جىگىتتى 35 جىل بويى تۇسىمدە ۋىزداي جاس قالپىندا كورەمىن. اقساق قىزدىڭ “پەرىشتەسى” دەپ اتادىم ونى. – اقساق قىز – ءوزىڭىز عوي... – ءيا. تۇسىمدە ءوزىم دە جاس قالپىمدا جۇرەمىن. – ءسىزدى ول دا كەي كەزدە ويلايتىن بولار, – دەي بەرىپ ەدىم, داريعا اپا ك ۇلىپ جىبەردى. – مىنا مەنى مە؟ اقساق قىزدى مەنسىنبەگەن سۇلۋ جىگىت اقساق كەمپىردى ويلاپ قايتسىن, قۇداي-اۋ... – ەندەشە مەن التى الاسى, بەس بەرەسى جوق جان تۇسكە ەنىپ, ايان بەرەدى دەگەنگە سەنبەيمىن. الداپ تاستاپ كەتكەن ءبىر وپاسىز شىعار. قۇپياڭىزدى انا جاققا الا كەتپەي, ايتساڭىزشى, – دەدىم ك ۇلىپ. – جوق. ارى تازا... كەشكىلىك تاماقتان سوڭ سەرۋەن قۇراتىن ادەتىمىز. جاز ايىنىڭ ادەمى ءتۇنى ەدى. اي دا جارىق, اسپان دا جۇلدىزدى. اپايدان سىر دامەتىپ مەن ءجۇرمىن قاسىندا. شىدامادى, بىلەم. ورىندىققا جايعاسىپ, اڭگىمەسىن باستادى. – الماتىنىڭ قىزدار پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا وقىپ جۇرگەن كەزىم ەدى. ءبىزدى قازمۋ-ءدىڭ ستۋدەنتتەرى كەشكە قوناققا شا­قىردى. اسابالىق مىندەتتى موينىنا ال­عان سۇلۋ جىگىت ءوزىن ازامات دەپ تانىس­تىر­دى. ۇزىن بويلى, جازىق ماڭدايلى, بۇيرا باس جىگىت تىلىنەن ماي تامارداي شەشەن ەكەن. كومەيىنەن جىر قۇيىلىپ, جۇزىنەن شۇعىلا توگىلىپ تۇردى. شالقىعان مۋزىكا ويناپ, جاستار بي بيلەدى. مۇگەدەكتىڭ جايى بەلگىلى عوي. ەلەۋسىزدەۋ ءبىر بۇرىشتا وتىرعانمىن. قاسىما ازامات كەلىپ, بيگە شاقىرعانى! – جالعىز مۇڭايىپ وتىرۋ جاراس­پاي­دى, قارىنداس, – دەگەندە قاتتى ساستىم. – مەن... مەن... مەن... اقساقپىن عوي, – دەدىم تۇتىعىپ. – وقاسى جوق, – دەدى ازامات ك ۇلىمدەپ. – مەنىڭ دە بيگە يكەمىم جوق... مۋزىكا ىرعاعىمەن تەربەتىلىپ ءجۇرمىز. ەڭ سۇلۋ جىگىتتىڭ كەمتار مەنى بيگە شا­قىر­عانىنا قۇربىلارىم قاتتى تاڭعالدى. ازا­مات مەنى كەۋدەسىنە قىسىپ تۇرىپ, ءبىر ءسات جۇزىمە كوز سالدى دا, جانارىن تايدىرىپ اكەتتى. بەتىمدە شەشەكتەن قالعان داق بار عوي... كەشتەن سوڭ ازامات مەنى جاتاقحاناعا شىعارىپ سالدى. – داريعا قارىنداس, ادام بولىپ ءومىر ءسۇرۋدىڭ ءوزى باقىت. ۇنەمى بيىكتەن كورەيىن ءوزىڭدى. ءبىر وتاۋدىڭ جۇلدىزى بول. با­قىت­تى بول. قوش, – دەپ ماڭدايىمنان ءسۇيدى دە, “مىناۋ مەنىڭ كوزىم بولسىن” دەپ جۇقا كىتاپ ۇسىندى (ول تۇڭعىش ولەڭدەر جيناعى ەكەن). ۇزاپ بارىپ, ك ۇلىمسىرەگەن قالىپتا ار­تىنا ءبىر قارادى. وتقا ورانىپ, جا­لىن­عا ورتەنىپ, كوزىم جاساۋراپ قالا بەردىم. ءبىر ءسات ءوزىمدى حان قىزىنداي سەزىندىم. عۇ­مىرعا بەرگىسىز ءبىر ءسات. بار بولعانى وسى... ازاماتتىڭ بەينەسى جۇرەگىمدە جات­تالىپ قالدى. سوندا ءوزىمنىڭ ايداي اپپاق سۇلۋ بولماعانىما, اتتان قۇلاپ “اقساق” اتانعانىما, ءسابي شاقتا شەشەكتەن ءولىپ قالماعانىما وكىنىپ ەدىم. بىراق, كوزدەن تاسا بوپ, كوڭىلدەن كەتسە دە, ءبىر عاجايىپ كۇشتىڭ قۇدىرەتىمەن سول جاپ-جاس جىگىت قالپىندا عۇمىر بويى قيىن-قىستاۋ ساتتە تۇسكە ەنىپ, جان­اشىرلىق تانىتاتىنىن بولجاماپپىن... ەلگە كەلگەن سوڭ مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ ورنالاستىم. بىرەۋدىڭ وقۋ بىتىرمەگەن قارا شارۋا جالعىز ۇلىنا تۇرمىسقا شىقتىم. مەن سياقتى اقساق-توقساققا جىگىتتىڭ سۇلتانى ۇيلەنە مە؟ اتا-ەنەم بەس نەمەرەسىن ەتەكتەرىنە وراپ ءوسىرىپ بەردى. جاقسى ادامدار ەدى. كەمسىتپەدى. بىراق, جۇبايىم ارلاناتىن بولۋى كەرەك, ءىشىپ السا ۇرىپ-سوعىپ, “مەن سورلىمىن” دەپ باسىن توقپاقتايتىن. ۇيدەن ءبارىمىزدى دە قۋىپ شىعاتىن. اتا-اناسىن دا ايا­مايتىن ەدى. بالالارىمدى باۋىرىما باسىپ, ول ۇيىقتاعانشا دالادا جۇرەمىن. بىردە كەرزى ەتىگىمەن تەۋىپ, باسىمدى جاردى. بەتىمدى قان جۋسا دا بالالاردى سۇيرەپ, دالاعا شىقتىم. ولاردى كورپەگە وراپ, جاتقىزىپ, جارىق ايعا قاراپ, ءاي, ۇلىدىم-اۋ قاسقىرشا! “بىرەۋگە كولسىڭ, قۇداي, بىرەۋگە ءشولسىڭ!” دەپ. “ماعان وتباسىنىڭ باقىتىن دا قيماعانىڭ با؟” دەپ اڭىرادىم. جەر تايانعان شاقتا جالعىزى ماس­كۇ­نەمدىككە سالىنعان اتا-ەنەمدى دە ايايمىن. مەن كەتىپ قالسام ولاردىڭ كۇنى نە بولماق؟ ءوزىم جەتىممىن. ەت جاقىن تۋىس تا جوق. سوندا اسپانعا قاراپ ءتىل قاتتىم: – سەن قۇدىرەتتى بولساڭ ازاماتقا ايتشى: “باياعى اقساق قىز باقىتسىز بولدى” دەپ. ول ءفاني جال­عان­نان جىلاپ ءوتىپ بارادى دەشى”, – دەدىم... ەڭ باقىتتى ءساتىمدى ەسكە العانىم عوي. ءتۇن ورتاسى اۋا ۇيگە ازەر ەندىك. ءتۇس كورىپپىن. جاپ-جاسىل الەم. اسپاننان شۇعىلا توگىلەدى. نۇرلى دۇنيەدە شالعىندى القاپتا ماعان قاراپ ازامات تۇر. ۇمتىلىپ جەتە السامشى... ويانعاندا ءوز بويىمنىڭ قايعىدان ارىلىپ, جەڭىلدەپ قالعانىن بايقادىم. ەڭ ءبىر اۋىر كەزەڭدەردە, ءومىر مەن ءولىم اراسىندا جاتقاندا, تۇرمىستا قينالعان شاقتا ىلعي تۇسىمە سول ەنەدى. قاسىما جولامايدى. قول سوزىم جەردە ك ۇلىپ قانا تۇرادى... ەڭ سوڭعى رەت باسقاشا جاعدايدا ەندى. بىردە مەنى مەكتەپ ديرەكتورى جۇمىستان شىعارىپ جىبەردى. ىشكىش شالدىڭ الا جازداي باعىپ, جەردەن العان ءونىمى ج ۇلىنعا جۇعىن بولا ما؟ ءۇش بالا اقىلى وقۋدا, ەكەۋى مەكتەپتە. جالعىز مەنىڭ جالاقىممەن كۇنەلتىپ وتىرعان باسىمىز ۇلارداي شۋلاپ قالدىق. مەنىڭ اقساق اياعىم ءىسىپ, قانىم كوتەرىلىپ جاتىپ قالدىم. زەينەتاقى الىپ, قاراشا ءۇيدىڭ جىرتىعىن جاماپ جۇرگەن اتا-ەنەم دە قارتايىپ, قايتىس بولعان. جۇمىسسىز كۇيەۋ ونسىز دا ماسىل. جالعىز قاپ ۇننىڭ تاۋسىلىپ بارا جاتقانىن ويلاپ, زارەم ۇشتى. ولگىم كەلدى. “بالالاردىڭ اشىققانىن, ستۋدەنتتەرىمنىڭ تارىققانىن كورگەنشە ولگەنىم جاقسى”, – دەپ ءتۇيىپ, بوز دۇنيەنىڭ ىشىنە ەندىم دە كەتتىم. تىرلىكتەن بەزىنىپ جاتقان ەدىم. تاعى دا ءتۇس كورىپپىن. بۇل جولى باسقالاۋ. جول جاعاسىندا, قۇم ۇستىندە جاتىرمىن. اسپاننان شاقىرايعان كۇن باسىمنان وتسە, تابانىمنان ىستىق قۇم قۋىرادى. شولدەپ, دەمىم تارىلىپ, ءۇزىلىپ بارا جاتسام دا, ەڭبەكتەپ جولعا جىلجيمىن. كەر جولمەن كوز ۇشىندا ءبىر قىزىل اۆتوبۋس زۋلاپ كەلەدى. ءۇمىتىم سول. توقتاي قالدى. اقساڭداپ ەسىگىنە بارعاندا تابالدىرىققا دەيىن ءيىن تىرەسكەن جۇرتتى كوردىم. سىناداي تەسىك جوق. “كەنەزەم كەۋىپ ولەتىن بولدىم-اۋ ايدالادا”, – دەپ ويلاۋىم مۇڭ ەكەن, الەۋەتتى بىرەۋ جولاۋشىلاردى ىسىرىپ, قولىمنان تارتىپ, ىشكە ەنگىزىپ, تەرەزە جاققا تۇرعىزىپ, ءوزى ءبىر قولىمەن بەلىمنەن تاس قىپ ۇستاپ الدى. قىزىل اۆتوبۋس ءجۇرىپ كەتتى. سوندا بايقادىم. كەر جول تىم ۇزاق ەكەن. كوكجيەكپەن شەكتەسىپ جاتىر. ەنتىگىمدى باسىپ, وزىمە قول ۇشىن بەرگەن كىسىنىڭ بەتىنە قاراعاندا... و, توبا, جاس ازاماتتى كوردىم. تاعى ءتىل قاتپايدى. بىراق, بەلىمنەن قۋسىرعان قولىن دا بوساتار ەمەس. “كەر جول ۇزاق ءومىر دە, قىزىل اۆتوبۋس – تىرشىلىكتىڭ بەسىگى. ەكەۋمىز دە كوپ جاسايدى ەكەنبىز”, – دەپ جورىدىم ءتۇسىمدى. وسى ءتۇس جىگەرلەندىرىپ, ەرتەسىنە ديرەكتوردىڭ ۇستىنەن سوتقا شاعىم جازىپ, ادۆوكات جالدادىم. سوت ونىڭ ءىسىن زاڭسىز دەپ شەشىم شىعارىپ, بوس وتىرعان كۇندەرىمە قالتاسىنان اقشا تولەتتىرىپ, قىزمەتىمە ورالىپ, جەڭىسكە جەتتىم. “راحمەت ساعان, اقساق قىزدىڭ “پەرىشتەسى”! مەنى ولىمگە قيمادىڭ. امان بول, اينالايىن” دەپ, ويشا سالەم جولدادىم. رۋحاني تىرەك بولعان جاندى پەرىشتە دەمەي نە دەيىن, – دەپ اياقتادى مۇڭىن داريعا اپا. جاسى پايعامبار جاسىنا جەتىپ, قۇبىلاعا بەت بۇرعان ايەلدىڭ سوزىنە سەنبەسكە شارا جوق ەدى. ەشكىمگە ءتىس جارماعان سىرى ەكەن. مەن ورىس باسىلىمدارىنان ءبىر ادامنىڭ بەينەسىنىڭ ەكىنشى قالاعا بارىپ ارەكەت جاساعانى تۋرالى تاڭعاجايىپتى وقىعان ەدىم. بىراق, التايدىڭ ارعى جاعىندا قارىم-قاتىسى جوق كىسىنىڭ باعزى بىرەۋدىڭ, دالىرەك ايتساق, ءبىر كەزدە وزىنە ولەردەي عاشىق بولعان كەمتار جاننىڭ تۇسىنە ەنىپ, جاناشىرلىق تانىتىپ, قۇلازىعان كوڭىلىن دەمدەپ, جارالى جانىن ەمدەپ, ۇزاق جىل قول ۇزبەۋى تۋرالى دەرەكتى ەش جەردەن وقىماپپىن. سوندا ول كىم؟ اللانىڭ جاس ازامات بەينەسىنە ەنگىزىپ, جارالى جاندى جۇباتۋعا جىبەرگەن پەرىشتەسى مە؟ الدە؟.. ماكەن وسەرباەۆا, جۋرناليست. الماتى وبلىسى, قاراتال اۋدانى.