كۇن ساۋلەسىنەن قورعانۋ
بالالاردىڭ تەرىسى ەرەسەكتەرگە قاراعاندا نازىك جانە جۇقا. كۇننىڭ ۋلتراكۇلگىن ساۋلەلەرى تەرىنىڭ كۇيىپ, قىزارۋىنا, ءتىپتى تەرىنىڭ تەرەڭ قاباتتارىنا زاقىم كەلۋىنە اكەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان جازعى دەمالىس كەزىندە كۇن ساۋلەسىنەن قورعايتىن ارنايى كرەمدەر قولدانۋ مىندەتتى. كۇن ساۋلەسى قاتتى تۇسكەن ۋاقىتتا (11:00-16:00 ارالىعى) بالالاردى اشىق اۋادا ۇزاق ۇستاۋ دۇرىس ەمەس. اشىق ءتۇستى, جەڭىل جانە كەڭ كيىمدەر, باس كيىم كيۋ كۇننىڭ جاعىمسىز اسەرىنەن قورعايدى. كوزىلدىرىك پەن سۋسىننىڭ دا ءرولى زور — ولار تەرىنىڭ جانە كوزدىڭ قۇرعاق بولۋىنا جول بەرمەيدى.
سۋ قاۋىپسىزدىگى — ومىرلىك ماڭىزدى ەرەجە
جازعى دەمالىستىڭ ەڭ سۇيىكتى ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ ءبىرى — سۋعا شومىلۋ. بىراق سۋ — ءبىر مەزگىلدە بالالار ءۇشىن ۇلكەن قاۋىپ تە بولۋى مۇمكىن. بالالاردىڭ ءوز بەتىنشە سۋدا ءجۇرۋى وتە قاۋىپتى.
سۋداعى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋ ءۇشىن:
- بالالاردى ەشقاشان وزدىگىنەن سۋعا جىبەرمەۋ كەرەك.
- ءاردايىم ەرەسەك ادامنىڭ باقىلاۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
- قاۋىپسىز جانە رۇقسات ەتىلگەن سۋ ايدىندارىندا عانا شومىلعان دۇرىس بولادى.
- سۋعا تۇسەر الدىندا اۋا مەن سۋدىڭ تەمپەراتۋراسىن, سۋ ايدىنىنىڭ تازالىعىن تەكسەرۋ مىندەتتى.
- بالالارعا سۋدا نە ىستەۋگە بولاتىنىن جانە بولمايتىنىن الدىن الا تۇسىندىرگەن ءجون.
ورمان مەن دالاداعى قاۋىپسىزدىك شارالارى
بالالاردى تازا اۋاعا نەمەسە ورمانعا شىعارۋ – ولاردىڭ تابيعاتپەن تانىسىپ, جاڭا نارسەلەر ۇيرەنۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. بىراق تابيعاتتىڭ دا ءوز ەرەجەلەرى بار. اعاشتاردىڭ اراسىندا اداسىپ كەتۋ, جىلاندار مەن ۋلى جاندىكتەردىڭ شاعۋى, ءورت قاۋىپى – ورمان مەن دالاداعى ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن قاۋىپتەر. وسىعان بايلانىستى:
- بالالاردى جالعىز ورمانعا جىبەرۋگە بولمايدى.
- دالاعا شىققاندا ۇزىن جەڭدى كيىم, مىقتى اياق كيىم كيگىزىپ جىبەرگەن ءجون.
- وت جاعۋعا جانە تەمەكى شەگۋگە تىيىم سالۋ قاجەت.
- تابيعات ەرەجەلەرىن بالاعا الدىن-الا ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى.
جولداعى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرى
كوشەدە دە بالالار قاۋىپسىزدىگى وتە ماڭىزدى. كوپتەگەن جازاتايىم وقيعالار — كولىكتەر مەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر اراسىنداعى قاتىناستان بولادى.
- تەك ارنايى بەلگىلەنگەن جەردەن جانە جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلىنەن ءوتۋ.
- كولىكتەرگە ابايلاپ قاراۋ جانە كوشە ورتاسىندا ويناماۋ.
- قاراڭعى ۋاقىتتا نەمەسە كورىنۋ ناشار كەزدە جارىقتاندىرعىش ەلەمەنتتەر كيۋ.
- كولىكتەردىڭ سيگنالدارى مەن دابىلدارىن ەستۋ جانە ءتۇسىنۋ. اتا-انالار دا وسى ەرەجەلەردى بالالارعا ۇلگى رەتىندە ۇستانۋى ءتيىس.
ەلەكتر جانە تۇرمىستىق قاۋىپسىزدىك
ۇيدە دە قاۋىپسىزدىك شارالارىنىڭ ساقتالۋى ماڭىزدى. بالالاردىڭ ەلەكتر قۇرالدارىمەن ويناۋى, اقاۋلى قۇرىلعىلاردى قولدانۋى ءورت نەمەسە جاراقاتقا الىپ كەلۋى مۇمكىن. وسى ورايدا:
- ەلەكتر قۇرالدارىن بالالار قولى جەتپەيتىن جەردە ساقتاۋ.
- اقاۋلى قۇرالداردى دەرەۋ جوندەتۋ.
- بالالارعا ەلەكتر قاۋىپسىزدىگى تۋرالى تۇسىنىك بەرۋ.
- ۇيدەگى ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ء(ورت سوندىرگىشتەردى قولجەتىمدى جەرگە قويۋ, ءورت جاعدايىندا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتۋ). بۇل شارالار ءۇي ىشىندەگى قاۋىپ-قاتەردى ازايتادى.
جالپى العاندا, جازعى دەمالىس – تەك تىنىعۋ عانا ەمەس, بالانىڭ تۇلعالىق قالىپتاسۋىنا, دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا جانە شىعارماشىلىق الەۋەتىن اشۋعا ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەتىن كەزەڭ. الايدا بۇل مۇمكىندىكتى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋ – تىكەلەي اتا-انالار مەن جاۋاپتى ەرەسەكتەردىڭ قولىندا.
جوعارىدا اتالعان ەرەجەلەر مەن كەڭەستەر – جاي ۇسىنىستار ەمەس, بالانىڭ جان-جاقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى باعدارلار. دەمالىس بارىسىندا وسى تارتىپتەردى ۇستانۋ – بالانىڭ كۇنىن قىزىقتى, پايدالى ءارى قاۋىپسىز وتكىزۋىنىڭ كەپىلى. ءاربىر اتا-انا, تاربيەشى مەن بالا وسىنى جادىندا ۇستاۋى ءتيىس.
سوندىقتان ۋاقىتتى ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋمەن قاتار, كۇندەلىكتى تارتىپكە ءمان بەرىپ, قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن قاتاڭ ساقتاۋ – جازعى دەمالىستىڭ شىن مانىندەگى جەمىسىن كورۋدىڭ باستى شارتى ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون.
جانەل تولەۋبەكوۆا, ەۇۋ ستۋدەنتى
