حاكىم ابايشا ايتساق, «ادامنىڭ ءبىر قىزىعى بولعان» بالالارعا قازىر قانداي تاربيە بەرىلىپ جاتىر دەگەن سۇراق الدىمىزدان ءجيى شىعادى. ادام بالاسىنىڭ ەسەيىپ-ەرجەتۋىندەگى زاڭدىلىقتاردىڭ كەيبىرى قازىر وزگەرگەن سياقتى. تاربيەنىڭ دە ءوز زاڭدىلىعى بار ەكەنىن ەسكەرسەك, قازىر وعان زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن ۋاقىتتىق قاجەتتىلىكتەر دەندەپ كىردى. ياعني ءبىزدىڭ ءداستۇرلى تاربيەمىزدى تەحنيكالىق گادجەتتەرگە دەگەن تاۋەلدىلىك جەڭىپ بارا جاتقانى شىندىق.
قازىر جۇرت اراسىندا «ChatGPT وقۋشىلار ءۇشىن مۇمكىندىك پە, الدە قاۋىپ پە؟» دەگەن ساۋال تۋىنداپ وتىر. كەيىنگى جىلدارى جاساندى ينتەللەكت (AI) تەحنولوگيالارى قارقىندى دامىپ, ءبىلىم سالاسىنا دا دەندەپ ەنە باستادى.
سونىڭ ىشىندە «OpenAI» كومپانياسى ازىرلەگەن «ChatGPT» پلاتفورماسى الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە كەڭىنەن قولدانىس تاپتى. بۇل قۇرالدى بۇگىندە وقۋشىلار دا بەلسەندى پايدالانادى. الايدا ونىڭ ءتيىمدى تۇستارىمەن قاتار, ءبىراز قاۋىپ-قاتەرى دە بار. وقۋشىلار «ChatGPT»-ءدى كوبىنە ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداۋ, شىعارما جازۋ, ءتىپتى تەست سۇراقتارىنا جاۋاپ ىزدەۋ ءۇشىن پايدالانادى. سەبەبى بۇل پلاتفورما سۇراقتارعا جىلدام, تۇسىنىكتى جانە ناقتى جاۋاپ بەرۋ ەرەكشەلىگىمەن ولاردى قىزىقتىرادى. سونىمەن قاتار «ChatGPT» ادەبيەت پانىندەگى شىعارماشىلىق تاپسىرمالاردا – ولەڭ جازۋ, اڭگىمە قۇراستىرۋ, ەسسە جوبالاۋ سەكىلدى ىستەردە دە كومەكشى قۇرالعا اينالىپ وتىر.
مۇنداي تەحنولوگيا وقۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتىپ, وقۋشىلاردىڭ اقپارات ىزدەۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرا الادى دەپ قابىلداعانىمىز دۇرىس تا شىعار. بىراق ونىڭ كەرى اسەرى تۋرالى دا ەرتە باستان ويلانعان ابزال. اشىعىن ايتقاندا, «ChatGPT»-ءدى شامادان تىس قولدانۋ كەي قاۋىپكە دۋشار ەتەدى. وقۋشىلار بۇل قۇرالدى كوپ پايدالانسا, ءوز بەتىنشە ويلانۋ مەن ىزدەنۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلادى. ياعني ولار ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت ءبارىن دايىنداپ بەرەدى. مۇنىڭ سالدارى بالانىڭ سىني ويلاۋ قابىلەتى, لوگيكالىق پايىمداۋى, شىعارماشىلىق قيالى قاتەرگە ۇشىرايدى, دامۋىن توقتاتادى.
«سۇيىسپەنشىلىك – ەگىستىك سياقتى. وعان قاناعات ءدانىن ەكسەڭىز, تابىس پەن باقىت ونەدى» دەيدى قىتاي جاسوسپىرىمدەر باسپاسىنىڭ باس رەداكتورى لۋ چين. جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارىن ءتيىمدى ءارى ساۋاتتى پايدالانۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن مۇعالىم مەن اتا-انانىڭ ءجىتى باقىلاۋى قاجەت. «ChatGPT»-ءدى ءبىلىم الۋعا كومەكشى قۇرال رەتىندە قابىلداپ, ونى شەكتەن تىس پايدالانۋدان اۋلاق بولۋعا ناسيحاتتاۋدا ولاردىڭ ماڭىزى جوعارى. قازىر دۇنيەدەگى ەڭ قيىن نارسە – بالانىڭ قالاۋىن ءبىلۋ. امەريكالىق جۋرناليست كولە كلەيبرننىڭ ءبىر ماقالاسىندا وسى تۋرالى ماسەلە قوزعالادى. ««ChatGPT» ءالى دامۋ ساتىسىندا بولىپ, كەيبىر شەكتەۋلەرگە يە بولسا دا, مەكتەپ اكىمشىلىگى, مۇعالىمدەر, اتا-انالار مەن وقۋشىلاردىڭ نازارىن وزىنە اۋدارىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل قۇرالدىڭ پايدا بولۋى ءارتۇرلى پىكىر تۋدىرىپ, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى ورنى, سونداي-اق پلاگيات پەن اكادەميالىق ادالدىق ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە ەتيكالىق سۇراقتاردى تۋىنداتقان. بۇل جايتتىڭ ءوزى كەيبىر ادامداردىڭ اتالعان سايتتان تۇبەگەيلى باس تارتۋىنا سەبەپ بولدى. اقش-تاعى ەڭ ءىرى مەكتەپ سانالاتىن نيۋ-يورك قالالىق مەملەكەتتىك مەكتەپتەرى 2023 جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ باسىندا «ChatGPT»-ءدى اتالعان وڭىردەگى بارلىق قۇرىلعى مەن جەلىدە قولدانۋعا تىيىم سالعانىن جاريالادى. سيەتل, بالتيمور جانە لوس-اندجەلەس سەكىلدى باسقا دا ءىرى قالالارداعى وقۋ وشاقتارى دا وسىعان ۇقساس شارالار قابىلداعان. الداعى ۋاقىتتا بۇل ءتىزىم ۇزارا ءتۇسۋى مۇمكىن», دەيدى ول.
بۇل جەردەگى تاعى ءبىر ماسەلە مەكتەپتە جي-ءدى وقۋشىلارمەن قاتار مۇعالىمدەردىڭ دە پايدالانۋى جيىلەي تۇسكەن. ءبىلىم تەحنولوگيالارى جونىندەگى جازۋشى ءارى «Ditch That Textbook» كىتابىنىڭ اۆتورى مەتت ميللەردىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر مۇعالىمدەر «ChatGPT»-ءدى ءوز جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن دە قولدانىپ ءجۇر. ولار «ChatGPT» ارقىلى ساباق جوسپارلارى مەن سىنىپتاعى ءىس-شارالارعا ارنالعان يدەيالار جاساپ, ءتىپتى وقۋشىلاردىڭ جازبا جۇمىسىن ەنگىزىپ, ونى جاقسارتۋ جولدارىن سۇراتىپ جاتادى.
تۇيىندەپ ايتقاندا, «ChatGPT» – ءبىزدىڭ عاسىردىڭ ەڭ قۋاتتى ءونىمىنىڭ ءبىرى. ال وسى ءونىمنىڭ ءبىلىم سالاسىنا ەنگەنى كوڭىلگە الاڭ تۇسىرمەي قويمايدى. ونى دۇرىس ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن قولدانا بىلسەك, وقۋشىلاردىڭ تانىمدىق قابىلەتىن ارتتىرۋعا, وقۋ ءۇردىسىن جەڭىلدەتۋگە بولادى. ال كەرىسىنشە بولسا, بۇل تەحنولوگيانىڭ تاۋەلدىلىككە, ينتەللەكتۋالدىق السىزدىككە اكەلۋ قاۋپى دە جوق ەمەس. سوندىقتان ءاربىر اتا-انا قازىردەن باستاپ «بالامىزدى كىم تاربيەلەپ جاتىر؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەگەنى ءجون. بالانىڭ ميى مەن اقىل-ويى باستى ورىندا بولىپ, جاساندى ينتەللەكتىنى تەك كومەكشى قۇرال رەتىندە قاراستىرعانى ورىندى بولماق. ءار عاسىردا ادامزاتتىڭ الاڭدايتىن ماسەلەلەرى بولاتىنىن ەسكەرسەك, مىنا زاماندا بىزگە مۇمكىندىكتەر دە, قاۋىپ-قاتەرلەر دە جاڭا تەحنولوگيادان كەلەرىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى.
