الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ەربولات دوساەۆ, «بايتەرەك» ۇبح» باسقارما توراعاسى رۋستام قاراعويشين, تاۋ شاڭعىسى يندۋسترياسىنىڭ الەمدىك جەتەكشى كومپانيالارىنىڭ وكىلدەرى: «Horwath HTL» (اقش) سەرىكتەسى سينيشا توپالوۆيچ, «Stem International» (فرانتسيا) باس ديرەكتورى ۆينسەنت تاسسار, «PGI management» (اندوررا) پرەزيدەنتى جوان ۆيلادومات تاۋ ءتۋريزمىن دامىتۋ جوسپارلارىن تانىستىردى.
الماتى تاۋ كلاستەرىن كەشەندى دامىتۋ ماقساتىندا كەشەندى جوسپار ازىرلەندى, وعان سايكەس تۇرگەننەن قاسكەلەڭگە دەيىنگى كەلەشەگى زور 3 باسىم ايماق – شىعىس, ورتالىق جانە باتىس ايماقتارى ايقىندالدى. وندا الەمدىك دەڭگەيدەگى ينفراقۇرىلىم مەن حالىققا قولجەتىمدى 300-دەن 700 شاقىرىمعا دەيىنگى تاۋ شاڭعىسى تراسسالارىن سالۋ كوزدەلگەن. ءبىر عانا ورتالىق ايماقتا كوتەرگىشتەر سانىن 16-دان 58-گە دەيىن كوبەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇنداي شارالار ناتيجەسىندە وتكىزۋ قابىلەتىن 5,6 ەسەگە – تاۋلىگىنە 6 مىڭ ادامنان 34 مىڭ ادامعا دەيىن ارتتىرىپ, 10 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشىلماق. الماتى تاۋ كلاستەرى 2029 جىلعا قاراي ورتالىق ازياداعى جىل بويى جۇمىس ىستەيتىن ەڭ ءىرى تۋريستىك جوباعا اينالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
امەريكالىق «Horwath HTL» كومپانياسىنىڭ سەرىكتەسى سينيشا توپالوۆيچ جوسپاردى جۇزەگە اسىرۋ الماتىنى جىل بويىنا جۇمىس ىستەيتىن, الەمدەگى جەتەكشى كۋرورتتارمەن سالىستىرۋعا بولاتىن تاۋ ءتۋريزمى باعىتىنا اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ستراتەگيالىق ماقسات – تابيعات, بوس ۋاقىت, سپورت پەن مادەنيەتتى بىرىكتىرەتىن Almaty Mountains Destination بىرەگەي تۋريستىك برەندىن قالىپتاستىرۋ. باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى – كورنەكتى تۋريستىك وبەكتىلەر قۇرۋ, اسپالى جولدار جۇيەسىن, قوناقۇي جانە سپورت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ.
پرەمەر-مينيستر شىمبۇلاق, وي-قاراعاي, پيونەر, قيماسار جانە بۋتاكوۆكا سياقتى ورتالىق ايماقتى دامىتۋ جوسپارلارىمەن تانىستى. فرانتسۋزدىق «Stem International» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ۆينسەنت تاسسار قىسقى تۋريزممەن قاتار جازعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا – ۆەلو جانە جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولدارىن قالىپتاستىرۋعا, بەلسەندى دەمالىس ورىندارىن, گلامپينگ, ەتنو-قوناقۇيلەر نىساندارىن سالۋعا جانە ەكولوگيالىق تازا كولىكتى ىسكە قوسۋعا باسا نازار اۋدارىلعانىن اتاپ ءوتتى. ورنىقتى دامۋ ستاندارتتارىن, ونىڭ ىشىندە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى جانە قورشاعان ورتانىڭ تسيفرلىق مونيتورينگىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«PGI Management» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى جوان ۆيلادومات جالپى ۇزىندىعى 65 شاقىرىمنان اساتىن تراسسالارى بار قۇمبەل شىڭى مەن «كوك-جايلاۋ» شاتقالىن قامتيتىن تاۋ شاڭعىسى كۋرورتى «Almaty SuperSki» تۇجىرىمداماسىن تانىستىردى.
«Almaty SuperSki» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى توماس تور يەنسەن بارلىق تراسسانىڭ جارتىسىنا جۋىعى شاڭعى تەبۋدى باستاعان جاڭادان ۇيرەنۋشىلەرگە ارنالاتىنىن, بۇل جاپپاي شاڭعى مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا جاعداي جاسايتىنىن اتاپ ءوتتى.
– تۇراقتى دامۋ – ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ ماڭىزدى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى. تابيعات پەن ەكولوگيانى ساقتاۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنەمىز. سوندىقتان قازۋ جۇمىستارىن بارىنشا ازايتامىز, كوتەرگىشتەر مەن تراسسالار سالۋ كەزىندە ەكوجۇيەنى بۇزباي, تابيعي لاندشافتتى ساقتايمىز. ءبىز تاۋ شاڭعىسى كۋرورتى بارشاعا – بالالارعا, ەرەسەكتەر مەن مۇگەدەكتىگى بار جاندارعا قولجەتىمدى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىز. كوتەرگىشتەر بارلىق ساناتتاعى ادامدار پايدالانا الاتىنداي ەتىپ جاسالادى, – دەدى توماس تور يەنسەن.
تۇساۋكەسەردەن كەيىن الماتى تاۋ كلاستەرىنىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى اياسىندا پىكىر الماسۋ ءوتتى. ساراپشىلار قاۋىمىنىڭ اتىنان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق شاڭعى قاۋىمداستىعى» باس حاتشىسى اسقار ۋاليەۆ, «PANA ASIA» بايقاۋ كەڭەسىنىڭ توراعاسى نۇرجان نيازاليەۆ, «ECO Network» نەگىزىن قالاۋشى, الماتى قالاسى قوعامدىق كەڭەسىنىڭ جانە «ECOJER» قاۋىمداستىعىنىڭ مۇشەسى ەۆگەني مۇحامەدجانوۆ ءسوز سويلەدى.
اسقار ۆالەەۆ جۇمىس ىستەپ تۇرعان تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتارىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, شىمبۇلاققا كەلۋشىلەر سانىنىڭ شامادان تىس ارتقانىن اتاپ ءوتتى, بۇل سپورتشىلاردىڭ كاسىبي دايىندىق مۇمكىندىكتەرىن شەكتەيدى. حالىقارالىق جارىستاردى وتكىزۋ, جاتتىعۋلار ءۇشىن زاماناۋي ينفراقۇرىلىم قۇرۋ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى.
– كوك-جايلاۋ جوباسى ەرەكشە نازار اۋدارۋعا لايىق. ول ەكولوگيالىق ورنىقتى دامۋ قاعيداتتارىنا, تابيعي رەسۋرستاردى ساۋاتتى پايدالانۋعا نەگىزدەلگەن. بۇگىندە بۇكىل الەم وسى باعىتتا جىلجىپ كەلەدى. سوڭعى تالقىلاۋدان كەيىن «كوك-جايلاۋ» جوباسى توقتاتىلدى, بىراق سوعان قاراماستان ءبىز بۇكىل الەمدە, اسىرەسە, ءبىزدىڭ وڭىردە ۇلكەن دامۋدىڭ ءجۇرىپ جاتقانىن بىلەمىز. شەشۋشى قادام جاسايتىن ۋاقىت جەتتى. شىمبۇلاق پەن وي-قاراعاي تاۋ كۋرورتتارىن بىرىكتىرەيىك, ولاردىڭ اراسىندا ورنالاسقان شاعىن دەمالىس ورىندارىنىڭ بارلىعىن دامىتايىق. ءبىز الماتى تاۋ كلاستەرىن, ونىڭ ىشىندە «كوك-جايلاۋ» جوباسىن دامىتامىز, – دەدى اسقار ۆاليەۆ.
نۇرلان نيازاليەۆ تۋريستەر اعىنىنىڭ ارتۋى ەكوجۇيەنى ساقتاۋعا, كەلۋشىلەردىڭ جايلىلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, سونداي-اق تابيعي اۋماقتارعا جۇكتەمەنى بىركەلكى بولۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن زاماناۋي جانە ويلاستىرىلعان شەشىمدەردى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ەۆگەني مۇحامەدجانوۆ تاۋ كلاستەرىندەگى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ەكولوگيالىق اسپەكتىلەردى ەسكەرۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. بارلىق ۇدەرىستىڭ اشىقتىعىن, تابيعاتتى قورعاۋ نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن, جۇرتشىلىقپەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى.
جيىندى قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر الماتى تاۋ كلاستەرىن دامىتۋدا ۇسىنىلعان تاسىلدەردى دە وڭ اتاپ ءوتتى. مەملەكەت قۇرىلىس كەزىندە, ساپا مەن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق ماسەلەلەر بويىنشا جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنە الادى. ينفراقۇرىلىمنىڭ ينكليۋزيۆتىلىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى.
بۇگىندە تۋريزم جانە ساياحات سەكتورىنىڭ الەمدىك ءىجو-گە قوسقان ۇلەسى 10%-دان اسادى, ياعني, 11 ترلن دوللاردان جوعارى. سونداي-اق 300 ملن-نان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر, ياعني ءاربىر ءتورتىنشى جاڭا جۇمىس ورنى – وسى سەكتورعا تيەسىلى.
– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن ەلىمىزدى جاڭعىرتۋ, ونىڭ ىشىندە ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, شيكىزاتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ءونىم ءوندىرۋ بويىنشا كوپتەگەن ونەركاسىپتىك ءىرى جوبا, سونداي-اق اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ىسكە اسىرىلۋ ۇستىندە. وسىعان وراي, مەنىڭ ويىمشا, تۋريزم سالاسىنىڭ قارقىندى دامۋى بايقالادى. قازاقستان لايىقتى تۋريستىك باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالۋعا مۇددەلى. ونىڭ ۇستىنە بىزدە ۇلكەن ارتىقشىلىق بار – بۇل ءبىزدىڭ تاۋلارىمىز. الەمدىك ساراپشىلار الماتىنىڭ تاۋلارى الەمدەگى ەڭ ۇزدىك تاۋلاردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان تاياۋ جىلدارى الەمدىك دەڭگەيدەگى بيىك تاۋلى دەمالىس ورنىن سالۋ شارالارىن قولعا الۋدى كوزدەپ وتىرمىز. قازىر جوسپارلار تانىستىرىلدى. كەشەندى جوسپاردا الماتى تاۋ كلاستەرىن شىعىستان باتىسقا قاراي تالعاردان باستاپ قاسكەلەڭگە دەيىن دامىتۋ كوزدەلگەن. جالپى, بۇل تاۋلاردىڭ الەۋەتى بىزگە 700 شاقىرىمعا دەيىن شاڭعى تراسسالارىن سالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەت ينفراقۇرىلىمدى: كولىك ينفراقۇرىلىمىن, جولدار, كوممۋنيكاتسيالار, تاۋ شاڭعىسى ينفراقۇرىلىمىن سالۋ بويىنشا شىعىنداردى ءوز موينىنا الادى. سوندا دايىن ينفراقۇرىلىمعا بيزنەس پەن ينۆەستيتسيا مىندەتتى تۇردە كەلەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, تاۋ ينفراقۇرىلىمىنا سالىنعان 1 دوللار كۋرورتتىق ينفراقۇرىلىمعا 2 دوللار جەكە ينۆەستيتسيا تارتادى. بۇل – ەكونوميكامىزدى ارتاراپتاندىرۋعا زور مۇمكىندىك. اتالعان جوبا الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق لاندشافتىن تۇبەگەيلى وزگەرتەدى. قازىردىڭ وزىندە قۇرىلىستى جوبالاۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. ماماندار ءىستى ينفراقۇرىلىمى بارىنشا دامىعان ورتالىق ايماقتان باستاعان ءجون دەيدى. ورتالىق ايماق, ءوز كەزەگىندە, قازىر جۇمىس ىستەپ تۇرعان Oi-Qaragai دەمالىس ايماعىنان باستاپ, پيونەر, بۋتاكوۆكا, قيماسار شاتقالى, شىمبۇلاقپەن بايلانىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. شىمبۇلاق دامۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىن باستايدى. ءبىز بۇل جۇمىستى مۇزدىقتارعا جاقىنىراق كوتەرىلىپ, باتىسقا قاراي – قۇمبەل شىڭى مەن كوك جايلاۋ شاتقالىنا دەيىن جەتكىزەمىز. بۇل – وتە اۋقىمدى جوبا بولماق, – دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
بۇگىنگى تاڭدا تۋريزم الماتىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمىنىڭ 3,9%-ىن قۇرايدى, 83 مىڭنان استام ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. 2024 جىلى قالا 2,3 ملن-نان استام ءتۋريستى قابىلدادى, ونىڭ 680 مىڭنان استامى – شەتەلدىكتەر. تۋريزم سەكتورى ەكونوميكاسىندا دا تۇراقتى ءوسىم بايقالادى: تۋريستىك قىزمەت كورسەتۋ كولەمى 30%-عا, سالىق تۇسىمدەرى ەكى ەسەگە ارتتى. اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جانە زاماناۋي ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ قالا مەن ەلىمىزدىڭ وڭىردەگى جەتەكشى تۋريستىك ورتالىق رەتىندەگى ۇستانىمىن نىعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الماتى تاۋ كلاستەرى جىل بويى جۇمىس ىستەيتىن ءتۋريزمنىڭ العاشقى ءىرى جوباسى بولماق. تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ ريددەر قالاسىندا تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتارىن ودان ءارى دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
مۇندا مەدەۋ ەكو پاركى كەشەنى تۇجىرىمداماسى تانىستىرىلدى. جوبا الماتىنىڭ حالىق ەڭ كوپ كەلەتىن كورىكتى جەرلەرىنىڭ ءبىرىن كەشەندى اباتتاندىرۋعا باعىتتالعان. كەلۋشىلەر سانىنىڭ بولجامدى ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, وتباسىلىق جانە بەلسەندى دەمالىس ءۇشىن تولىققاندى ينفراقۇرىلىمى بار زاماناۋي لاندشافتتىق ساياباق قۇرۋ كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار ولجاس بەكتەنوۆكە زاماناۋي تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان جوبالار ۇسىنىلدى. «گورەلنيك» كەلۋشىلەر ورتالىعى ىسكە قوسىلدى جانە «Jumbaq Jol» جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولى اشىلدى. وتكىزۋ قابىلەتى بار اسپالى كوپىر سالىنا باستادى. كوپىردىڭ جۇك كوتەرۋ قابىلەتى 20 توننا, جۇرگىنشىلەر سانى – تاۋلىگىنە 10 مىڭ ادام. نىساندى وسى جىلدىڭ شىلدە ايىندا اياقتاۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان اسپالى كوپىرى بار وقۋشىلاردىڭ سپورت كلۋبى, اۆتوبۋستارمەن تاسىمالداۋ كەشەنى, ەسو Resort جانە قوناقۇيلەر سالىنادى.
