سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
بۇدان بىلاي «تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج» مارتەبەسىن راستاپ, كەزەككە تۇرۋ ءۇشىن تاباننان توزۋ توقتايدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر تۇرعىن ءۇي ساياساتىن رەفورمالاۋ تۋرالى زاڭعا قول قويعان ەدى. الەۋمەتتىك مەملەكەتتىڭ باستى تۇيتكىلىنىڭ ءبىرى – وسى تۇرعىن ءۇي ساياساتى. جىلدان-جىلعا ءۇي كەزەگىنە تۇرۋشىلاردىڭ دا شوعىرى كوبەيىپ كەلەدى. جاڭا زاڭنىڭ جەكەشەلەندىرۋگە قاتىستى نورماسىنىڭ يگىلىگىن حالىق بىلتىرعى جەلتوقسان ايىنان باستاپ كورىپ كەلەدى. تۇرعىن ۇيگە ەسەپكە قويۋدىڭ بىرىڭعاي پلاتفورماسى بۇگىننەن باستاپ ىسكە قوسىلماق. ەندى وزىنە تيەسىلى ءۇيى جوق كامەلەت جاسىنان اسقان ءار ازامات باسپاناعا مۇقتاج رەتىندە ءوتىنىش بەرىپ, ەسەپكە تۇرا الادى. ول ءۇشىن ءوزىنىڭ ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭباسىن (ەتسق) پايدالانىپ, «وتباسى بانكىنىڭ» سايتىندا اۆتوريزاتسيادان ءوتۋ قاجەت. ءۇي كەزەگىنە ءوتىنىشتى قالاي جولداۋدىڭ تەتىگىن وrken.otbasybank.kz پورتالىنان وقىپ تانىسۋعا بولادى.
تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج رەتىندە ەسەپكە تۇرۋعا ءوتىنىم بەرگەن كەزدە جۇيە ۇمىتكەردىڭ تالاپتارعا سايكەستىگىن اۆتوماتتى تۇردە تەكسەرەدى. ەگەر ول كامەلەتكە تولسا, سونداي-اق ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ كەيىنگى 5 جىل ىشىندە مەنشىك قۇقىعىندا تۇرعىن ءۇيى بولماسا, وندا ول تىزىمگە ەنگىزىلەدى. ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيگە مۇقتاجدار ەسەبىنە قويۋ ءبىر جۇمىس كۇنىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ەگەر ءوتىنىش بەرۋشى وتىنىمگە سكانەرلەنگەن قۇجاتتاردى (مىسالى, تۇرعىن ءۇيدىڭ اپاتتى ەكەنىن راستايتىن قۇجاتتار) قوسا بەرسە, وندا قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمى ءۇش جۇمىس كۇنىنە سوزىلادى. بۇدان سىرت ازامات دەمالىس كۇنى ءوتىنىش بەرسە, وندا ەسەپكە الۋ جۇمىس كۇنى ىسكە اسىرىلادى.
جۇيە جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ بولۋىن عانا ەمەس, وتباسىلىق جاعدايىن, تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ادامنىڭ مارتەبەسى مەن ساناتىن باسقا دا الەۋمەتتىك جاعدايىن اۆتوماتتى تۇردە تەكسەرەدى. ياعني «تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ورتالىعى» جۇيەسىندە ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ تسيفرلىق دەرەكتەرى جيناقتالادى. بۇل وتباسىنىڭ قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك مارتەبەسىن, ونىڭ تابىسىن, قانداي دا ءبىر الەۋمەتتىك تولەمدەردى, زەينەتاقىلاردى نەمەسە جاردەماقىلاردى الۋشى ەكەنىن, باسپاناسى بار-جوعىن كورۋ ءۇشىن قاجەت. وسى دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, ءوتىنىش بەرۋشىگە بولاشاقتا تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋدە مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ءارتۇرلى شارالارى ۇسىنىلادى. ازاماتتاردان جولدانعان ءوتىنىش بويىنشا بارلىق دەرەكتەرىن اۆتوماتتى تۇردە تەكسەرۋ ءۇشىن بانك 14 مەملەكەتتىك دەرەكتەر بازاسىمەن, اقپاراتتىق جۇيەلەرمەن ارىپتەستىك ورناتىپ وتىر.
تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج جان رەتىندە ەسەپكە الۋ ءۇشىن ءوتىنىم بەرگەن كەزدە ءاربىر ءوتىنىش بەرۋشى مەن ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە دەربەس دەرەكتەردى جيناۋعا, وڭدەۋگە كەلىسىم بەرۋ تۋرالى 1414 نومىرىنەن كەلگەن SMS-حابارلاماعا جاۋاپ قايتارۋ كەرەك. باسپانا كەزەگىنە تۇرۋ ءۇشىن كىمدەردىڭ ءوتىنىشى قابىلدانادى؟
بۇگىنەن باستاپ تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج جان رەتىندە ەسەپكە كەيىنگى بەس جىل ىشىندە مەنشىك قۇقىعىندا تۇرعىن ءۇيى جوق, كامەلەتكە تولعان ازاماتتارمەن قاتار جالعىز تۇرعىن ءۇيى اپاتتى دەپ تانىلعان جاندار دا ءوتىنىش جولداي الادى. بۇل جەردە تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇرۋ مەملەكەتتەن تەگىن باسپانا الۋ دەگەندى بىلدىرمەيدى. بانك تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردىڭ تسيفرلىق دەرەكتەرىن جيناپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك ساناتىنا, وتباسى تابىسىنا قاراي تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ جولىن ۇسىنادى. اتاپ ايتقاندا, تۇرعىن ءۇيدى جالداۋ اقىسىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ; جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيى; تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندە ەڭ تومەنگى باستاپقى جارنامەن جانە جىلدىق 2%-دان (جتسم 2%-دان 2,1%-عا دەيىن) جانە 5%-دان (جتسم 5,2%-دان 5,8%-عا دەيىن) مولشەرلەمەلەرى بويىنشا تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى; «ناۋرىز» باعدارلاماسى, «ناۋرىز جۇمىسكەر» باعىتىمەن باسپانالى بولۋعا باعىتتايدى.
مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ شاراپاتى قالاي تيەتىنى جونىندە. ازاماتتارعا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردەن جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي نەمەسە الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن جەڭىلدىكپەن نەسيە بەرۋدە بانك ولاردىڭ ەسەپكە تۇرعان كۇنىن نەگىزگە الادى. بۇل رەتتە بىرنەشە سانات بويىنشا تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك احۋالى ەسكەرىلەدى. ەڭ الدىمەن تۇرعىن ءۇيدىڭ جالپى كولەمىنىڭ كەمىندە 70%-ى مەملەكەتتىك قولداۋ اياسىندا باسپانا ماسەلەسىن ءبىرىنشى كەزەكتە شەشۋگە قۇقىعى بار ازاماتتارعا بەرىلەدى. ولار: ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ارداگەرلەرى, جەڭىلدىكتەرى بويىنشا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ارداگەرلەرىنە تەڭەستىرىلگەندەر, باسقا مەملەكەتتەر اۋماعىنداعى ءىس-قيمىلدار ارداگەرلەرى; جەتىم بالالار, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار; كوپبالالى انالار مەن كوپبالالى وتباسىلار; مۇگەدەك بالالارى بار نەمەسە ولاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار; ءى, ءىى توپ مۇگەدەكتىگى بار ادامدار; جەسىر ايەلدەر مەن تۇل ەركەكتەر.
كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندە بۇعان دەيىنگى كەزەك, ياعني تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردىڭ قازىرگى بازاسى نە بولماق دەگەن سۇراقتىڭ تۋاتىنى اقيقات. ازاماتتاردىڭ بارلىق قولدانىستاعى بازاسى اكىمدىكتەردەن بيىلعى 17 ماۋسىمىنان كەيىن «وتباسى بانكىنە» بەرىلەدى. بۇل مەرزىم اكىمدىكتەرگە 2025 جىلدىڭ 24 مامىرىنا دەيىن قابىلدانعان بارلىق ءوتىنىمدى وڭدەۋگە ءارى تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردى ەسەپكە قويۋعا ۋاقىت جەتكىلىكتى بولۋى ءۇشىن قاجەت.
بانك ازاماتتارعا egov.kz بازاسىنا ەنگىزىلگەن جەكە قۇجاتتار مەن دەرەكتەردىڭ وزەكتىلىگىن تەكسەرۋدى ۇسىنادى. جەكە كۋالىك, وتباسى جاعدايى, وتباسى مۇشەلەرى تۋرالى دەرەكتەر, جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ بولۋى, تىركەۋ مەكەنجايى جانە ت.ب. سونداي-اق جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى بويىنشا kezekte.kz بازاسىندا كورسەتىلگەن اقپاراتتىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋ. ەگەر سايكەسسىزدىك انىقتالعان جاعدايدا وزگەرىستى ەنگىزۋ ءۇشىن اكىمدىككە بارۋ قاجەت.
تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تۇرۋ ءۇشىن ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبا بولۋى قاجەت ءارى ءموبيلدى ازاماتتار بازاسىندا ۇمىتكەردىڭ تەلەفون ءنومىرى تىركەلۋى كەرەك. ونى egov.kz پورتالىندا تەكسەرۋگە بولادى. بۇل 1414 بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىنان حابارلامالار مەن SمS-پارولدەردى الۋ ءۇشىن قاجەت.
وتباسى بانك ءوتىنىش جولداعان ازاماتتاردىڭ كەيبىرى تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە ىلىنبەسە, بايبالام سالۋدىڭ قاجەتى جوعىن ەسكەرتەدى. ەسەپكە الماۋدىڭ دا وزىندىك تالاپتارى بار. اتىڭىزداعى ءۇيدى مەنشىك قۇقىعىنان شىعارعانىڭىزعا 5 جىل تولماسا, ءوتىنىش جازۋدىڭ قاجەتى جوق. ازاماتتىڭ پايدالانۋىندا مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان بەرىلگەن تۇرعىن ءۇي نەمەسە جەكە تۇرعىن ءۇي قورىنان جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان جالداعان تۇرعىن ءۇي بولسا, وتكىزبەيدى. ۇسىنىلعان قۇجاتتار مەن مالىمەتتەردە دايەكسىز دەرەكتەر بولعان جاعدايدا قابىلدامايدى. ەگەر ازامات بۇرىن مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان باسپانا الىپ, ونى جەكەشەلەندىرسە, ءوتىنىش بەرە المايدى. ازاماتتىڭ جالعىز تۇرعىن ءۇيى اپاتتى دەپ تانىلىپ, بىراق باسپاناسى قالانىڭ اۋماعىندا ەمەس, وبلىستا ورنالاسسا, شاھاردىڭ ءۇي كەزەگىنە قوسپايدى. سونىمەن قاتار مەملەكەت قولداۋىمەن يپوتەكالىق زاەمداردى پايدالانا وتىرىپ, مەنشىككە تۇرعىن ءۇي ساتىپ السا, تىزىمگە ىلىنبەيدى.
«وتباسى بانك» جەڭىلدەتىلگەن زاەمدار بەرۋ مەن مەملەكەتتىك قولداۋ پروتسەستەرىندە قاشاندا اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتپەك. تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتار ەسەبىندە تۇرعان, مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ءوزىنىڭ باسپانا ماسەلەسىن شەشە العان ازاماتتاردىڭ تىزىمدەرى ەكى جىل ىشىندە بانكتىڭ رەسمي سايتىندا جاريالانادى.
تۇرعىن ماسەلەسىن وڭتايلى شەشەدى دەگەن بۇرىنعى زاڭدا الەۋمەتتىك مارتەبەگە يە ارناۋلى ساناتتاعى ازاماتتار عانا ءۇي كەزەگىنە تىركەلەتىن. قولدانىسقا ەنگىزىلگەن جاڭا زاڭنىڭ يگىلىگىن ەندى 18 جاسقا تولعان ازاماتتاردىڭ بارلىعى دا كورە الادى. جىلدان-جىلعا تۇرعىندارىنىڭ شوعىرى قارقىندى ءوسىپ كەلە جاتقان رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا ءۇي كەزەگىنە تۇرۋ ءۇشىن كەمىندە 3 جىل تۇراقتى تىركەۋ بولۋى شارت.
