تاريح • 20 مامىر, 2025

داناعايىپ ديمەكەڭ

50 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

شىعارماشىلىق ادامىنا شابىت بەرەتىن, قالامگەرلەردى قانات­تان­دىراتىن توسىن دەرەكتەر كەيدە الدىڭنان ءوزى شىعادى. مەنى قۋانتىپ, سونداي ءبىر اسەرگە بولەگەن «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاقىندا جاريالانعان «تاۋ تۇلعاعا تاعزىم» اتتى ماقالا بولدى. اۆتورى – بەلگىلى تۇلعا ماحمۇت قاسىمبەكوۆ. بەلگىلى مەملەكەت قايراتكەرى قۋانىش سۇلتانوۆتىڭ «قازاقتىڭ قوناەۆى» اتتى كىتابى جونىندە تولعانادى, وي وربىتەدى. شىعارما ديمەكەڭنىڭ كەمەڭگەرلىگى, دانالىعى, دانىشپاندىق قاسيەتى تۋرالى بولعاندىقتان, اۆتور اعىنان جارىلىپ, ءتىپتى قۇپيا نارسەلەردى دە جازادى. اسىرەسە دۇنيە سالعان ديمەكەڭمەن حالىقتىڭ قوش­تاسۋ كەزىندە قۋانىش اعانىڭ شەشىمتالدىعىن ۇلگى ەتەدى.

داناعايىپ ديمەكەڭ

سول بەتتەگى تاعى ءبىر تارتىمدى ماقالا­نىڭ اۆتورى قانات بىرلىك ۇلى الاش كوسەمى ءالىم­حان ەرمەكوۆ پەن ول كەزدە ستۋدەنت قوناەۆتىڭ پويىزدا كەز­دەيسوق كەزدەسەتىن توسىن وقيعا جو­نىندە اڭگىمەلەيدى. ديمەكەڭ ومىرىندە تاڭعاجايىپ تىلسىم وقيعا جەتىپ ارتىلادى. قالامگەر, جۋرناليست رەتىندە ايتارىم, جاڭا شىققان كىتاپپەن وسى قىزىقتى دەرەكتى ۇيلەستىرىپ, ديمەكەڭە ارنايى بەت بەرگەن «ەگەمەنگە» ريزامىن. الەۋمەتتىك جەلىدەن جۇرت جابىلا وقىپ, ديمەكەڭ ءداۋىرىنىڭ ارداگەرلەرى ءبىر-بىرىنە ايتىپ جاتىر.

ديمەكەڭ تۋرالى جازىلعان كىتاپ جونىندە وي تولعاعان, كەمەڭگەردىڭ كوزىن كورگەن, وزىنە شاپاعاتى تيگەن ماحاڭا وتە كوپ حات جازعان اداممىن. شىندىعى سول, ارىپتەس زامانداسىمنان اۆتوردى قاناتتاندىراتىن, تىلەكتەس ەكەنىن سەزدىرەتىن اقجولتاي جاۋاپ حات كەلەتىن. كەيدە كىتاپ شىعارۋىما بايلا­نىستى كىمگە شىعۋ كەرەك ەكەنىن نۇسقايتىن.

2013 جىلى 9 جەلتوقساندا ماحاڭ­نىڭ ماعان جولداعان حاتىندا مىناداي جولدار بار. «قۇرمەتتى وراز دونەن­باي ۇلى! جولداعان حاتىڭىز مەم­لەكەت باسشىسىنا تانىستىرىلدى. پرە­زيدەنت حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار ۇلى پەر­زەنتتەرىنىڭ ءبىرى د.قوناەۆتىڭ ەسىمىن ارداقتاپ, ءومىرى مەن اتقارعان ىستەرىن ناسيحاتتاپ جۇرگەن ەڭبەگىڭىز ءۇشىن سىزگە ءوزىنىڭ ريزاشىلىعىن جەتكىزۋدى تاپسىردى. م.قاسىمبەكوۆ».

بۇل ءوز الدىنا, ماحاڭنىڭ تىكەلەي وزىنە جولداعان حاتتارىم دا بار. ءبارى داناعايىپ ديمەكەڭدى دارىپتەۋدى, رۋحاني قازىنانى ۇرپاق ءۇشىن مەڭگەرۋدى مەڭزەيدى.

ءبىر نارسەنى ايتا كەتەيىن. كەيدە كەيبىرەۋلەر تۇڭعىش پرەزيدەنت قوناەۆ­تى قۇرمەتتەمەدى دەپ كىنا تاعادى. بۇل – ارتىق كەتكەندىك. استانانىڭ قاق ورتاسىنداعى قوناەۆ كوشەسى ەلباسىنىڭ كەزىندە اشىلدى عوي. مەن قازىر وسى كوشە بويىندا تۇرامىن.

ديمەكەڭدى 1972 جىلى الما­تى­دا قۇرىلىستا ىستەپ جۇرگەن كەزىمدە بريگاديرمەن سويلەسىپ تۇرعاندا كور­دىم. ارادا كوپ وتپەي بۇرىنعى «سو­تسياليستىك قازاقستان», قازىرگى «ەگەمەن­نىڭ» ءبىرىنشى بەتىندە العاش ەڭبەك ەرى اتا­عىن العانداعى سۋرەتى كوز الدىمدا تۇر.تۋعان كۇنى 12 قاڭتار بولاتىن. ونىڭ بويىنداعى ون ەكى قاسيەتتى جازۋى­ما سانداردىڭ تىلسىم الەمى سەبەپ بولدى.

«ەگەمەنگە» شىققان ديمەكەڭنىڭ پاراساتتىلىعى جونىندە وي-تولعاۋ ءوز الدىنا, ەندى وقىرماندار ءوتىنىشىن ايتۋدىڭ رەتى كەلدى. وتكەندە الماتىداعى ديمەكەڭ مۋزەيىندەگى كەزدەسۋدە «قوناەۆتىڭ ون ەكى قاسيەتى» اتتى كىتاپشامدى بەل­گىلى ۇستاز قالتاسىنا سالىپ, ستۋدەنت جاس­تارعا كورسەتىپ, ديمەكەڭنىڭ كەمەڭ­گەرلىگى جونىندە اڭگىمەلەيتىنىن ايتتى. ستۋدەنتتەر وسى ەڭبەكتىڭ الەۋمەتتىك جەلىدە بار ەكەنىن ايتىپ, ەندى تارالىمى كوپ بەلگىلى باسىلىمداردا جاريا­لانسا جاقسى بولار ەدى, كىتاپ, گازەت وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتار ەدى دەدى. اتالعان ەڭبەك كەزىندە ءبىراز باسىلىمعا جاريالاندى. بۇل – قوناەۆقا دەگەن قۇرمەت, ارۋاققا دەگەن تاعزىم. بۇل ەڭبەك جەلىسى بويىنشا بەينەبايان ءتۇسىرىلدى. ەستەلىكتەرگە سىلتەمە جاسالادى. ولاي بولسا اقىلماننىڭ 12 قاسيەتىن ۇلگى ەتكەن ۇرپاق اتا جولىنان تايمايدى.

 

وراز قاۋعاباي

سوڭعى جاڭالىقتار