تاۋەلسىز مەملەكەتتىگىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسىندا تايعا تاڭبا باسقانداي ايشىقتى, ءارى ەڭ ماڭىزدى, ەڭ سەزىمتال بۋىنى – اتقارۋشى بيلىك, باسقارۋشى اپپارات, باسقارۋ جۇيەسى.
بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ ارقاۋى – سول اتقارۋشى بيلىكتىڭ كورنەكتى وكىلى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى كوشەرباەۆ.
ەل باسقارۋ, حالىقتىڭ تۇرمىس, تىرشىلىگىن ۇيىمداستىرۋ – بيلىك باسىنداعى ازاماتتان شىنايى ادالدىق پەن ادىلدىكتى, وراسان بىلىمدىلىك پەن بىلىكتىلىكتى, جاۋاپكەرشىلىك پەن ىسكەرلىكتى, سەزىمتالدىق پەن كورەگەندىكتى, قاجىماس قايراتكەرلىك پەن جاسامپازدىقتى, سارقىلماس توزىمدىلىك پەن تاپقىرلىقتى تالاپ ەتەتىنىن ايتساق, وسى قاسيەتتەردىڭ ءبارى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلىنىڭ جۇرەگى مەن ساناسىندا تەرەڭ ۇيالاعان.
قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى كوشەرباەۆ ارعى تەگى ەلىن, جەرىن قاھارماندىقپەن جاۋدان قورعاپ, قايسار ۇرپاق جالعاستىرعان ءجالاڭتوس, جانقوجا باتىرلاردىڭ, بەرىدە – كوش باستاپ, جىلقى ايداعان اتاسى كوشەرباي, ەل باسقارعان اكەسى ەلەۋ, اناسى دانەش قۇرمانبايقىزى قازاق رۋحانياتىنىڭ قاينار بۇلاعىنىڭ كوزىن اشۋعا جانىن سالعان تەمىربەك جۇرگەنوۆتىڭ تۋىسى بولسا, قىرىمبەكتىڭ ۇلتقا قىزمەت ەتۋ جولىنا ءتۇسۋى دە كەزدەيسوقتىق ەمەس. تەكتىلىك جالعاسى – پاراسات پارىزى دەسەك بولار ەدى.
الايدا تەگى قانشا مىقتى بولعانىمەن ول وزدىگىنەن دىتتەگەن جەرگە جەتە بەرمەيدى. تالپىنباعان ادامعا قانداي دا مىقتى تەك وزدىگىنەن كەپىلدىك بەرە المايدى. تەكتىلىك پەن قاننىڭ قاسيەتىن كوتەرە العان ادام عانا مۇراتقا جەتەتىنىن قىرىمبەك ەرتە تۇسىنگەن جىگىت.
...1994 جىلدىڭ باسى مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك العانىمىزدىڭ ءۇشىنشى جىلى. كەڭەس وداعى كەزىندەگى سايلانعان جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتتاردىڭ ءوز باستامالارىمەن تاراپ, جاڭا سايلاۋ وتكىزۋگە دايىندالىپ, ەلىمىزدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك قۇرىلىسى, ەكونوميكاسى, حالىقارالىق قاتىناستارى, ىشكى ساياساتى – تاعى باسقا سالالاردى جۇيەلەپ, قالىپتاستىرىپ, قاربالاستاپ جاتقان شاق.
الماتى قالاسى كوكپ باسقارۋى تۇسىندا ساياسي پارتيا جاعىنان دا, اكىمشىلىك باسقارۋ جاعىنان دا الماتى وبلىسىنىڭ باسشىلىعىندا بولاتىن. جاڭا زاماندا, وبلىسپەن تەڭەستىرىلىپ, تىكەلەي رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنە باعىناتىن قۇزىرلى اكىمشىلىك مارتەبەگە يە بولىپ, ونىڭ باسشىسىنا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن زامانبەك نۇرقادىلوۆ بەكىتىلدى.
بۇگىن ۇيرەنشىكتى بولىپ قالعان قالىپتى جاعداي – ول جىلدارى شىن مانىندە استانانىڭ دا بەدەلىن كوتەرىپ, باسقارۋ جۇيەسىنە جاڭا تىنىس بەرىپ, قالا تۇرعىندارىنىڭ قوعامدىق بەلسەندىلىگىن كۇشەيتكەن كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدە ەدى. زامانبەك تە ءوزىنىڭ قۇرىلىسشى ماماندىعىن, قالا باسشىلىعىنىڭ ءارتۇرلى لاۋازىمدارىندا جيناقتاعان مول تاجىريبەسىن جۇمىلدىرىپ, توڭىرەگىنە بىلىكتى قىزمەتكەرلەردى توپتاستىرىپ, جاڭا ءداۋىردىڭ تالاپتارىنا ساي ەڭبەك ەتۋگە بارىن سالىپ ءجۇردى.
ءبىر كۇنى مەنەن زامانبەك قىرىمبەك كوشەرباەۆ تۋرالى پىكىرىمدى سۇرادى. ونىڭ دا جاس مامان, قۇرىلىسشى-ينجەنەر, ءوندىرىس, كومسومول, ماسكەۋدەگى قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسىن ءبىتىرىپ, كانديداتتىعىن قورعاپ, قاي قياعا سالساڭ دا ەرى اۋىتقىمايتىن قايراتتىلىعىن, سەنىمدىلىگىن ايتتىم. مۇقيات تىڭداپ:
– ءبارى جاقسى, بىراق الماتىنى بىلمەيدى عوي, – دەدى.
– زاماش, سەن ەكەۋمىز دە وسى الماتىعا اۋىلدان, ەلدەن كەلدىك ەمەس پە؟..
ءبىراز ۇنسىزدىكتەن كەيىن ءوزىنىڭ مىنەزىنە ءتان باتىل شەشىمدىگىمەن: «مەن كەزدەسەيىن», – دەپ كەسىپ ايتتى.
...سول كۇنى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن الماتى قالاسىنىڭ ەڭ ۇلكەن بوستاندىق اۋدانىنىڭ اكىمى بولىپ قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى كوشەرباەۆ تاعايىندالدى.
قىرىمبەك سول قىزمەتكە كەلگەندە جان-جاعىنا قارايلاپ, الدى-ارتىن ولشەپ, ءپىشىپ, ەلمەن تانىسىپ, ۋاقىت وتكىزبەدى. ءدال ءبىر وسى قىزمەت ونى كۇتىپ تۇرعانداي – ءوزى دە وسى بوستاندىق اۋدانىندا تۋىپ-وسكەندەي, ازاماتتارمەن ەجەلدەن تانىس, ءبىلىس ارالاسىپ جۇرگەندەي قۇزىرىنداعى اۋدانىنا جاڭا لەپ, سەرپىن بەرىپ, قالا تۇرمىسىنا كىرىسىپ-اق كەتتى.
ءبىزدىڭ باۋىرىمىز اللانىڭ بەرگەن سىيى – ءومىرىنىڭ ءوسۋ كەزەڭدەرىندە ۋاقىتىن بوسقا وتكىزبەدى. شاشىلمادى. اۋەل باستان اتا تاربيەسىنەن ۇيرەنگەن شيراقتىعىن شيرىقتىرا تۇسۋدەن اينىمادى.
جاستىق شاقتىڭ جارق-جۇرق ەتكەن قىزىققا تولى جىلدارىنىڭ شاقىرۋلارىنا الدانبادى, تۇرمىسىنىڭ قامسىزدىعىنا ماستانبادى. شاتاسپاي, جاڭىلماي جولىن تابا ءبىلدى. مەكتەپتەن باستاپ, بارلىق جوعارى, ءىرى وقۋلارىن ۇزدىك ءجۇرىپ ءتامامدادى. وقۋىن, ىزدەنۋىن جىل وتكەن سايىن ورىستەتىپ, ونىڭ ەڭ بيىك دارەجەلەرىن يگەردى. ديسسەرتاتسيالارىن ماسكەۋدەگى ەڭ مىقتى, ەڭ الدىڭعى قاتارلى, تالابى بيىك عىلىمي كەڭەستەردە قورعادى.
وقۋ بىلىمىمەن قاتار قوعامدىق جۇمىستاردىڭ دا بەلسەندىسى بولدى. سپورتپەن شۇعىلدانىپ, جارىستارعا قاتىناسىپ, سپورت شەبەرى دارەجەسىنە دە جەتتى.
كوشەرباي اتاسىنىڭ قاسىندا ءجۇرىپ ەڭبەكتىڭ بەينەتى مەن زەينەتى بولاتىنىن بالا كەزىندە سانالى تۇردە تۇسىنە قويماعانىمەن, تەك ەڭبەكپەن ماقساتىنا جەتەتىنىنە سەنىمدى بولدى. بىلىكتى مامان بولعانىنان باستاپ, جۇمىستىڭ, قىزمەتتىڭ, ۇلكەن-كىشى لاۋازىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنىپ, ءتۇيسىنىپ ءوستى. قانداي قىزمەت ىستەسە دە, تىڭعىلىقتى, تياناقتى بولىپ, ناتيجەگە قول جەتكىزىپ جۇرۋگە ۇمتىلدى. ۇيرەتە ءجۇرىپ, ۇيرەنە بەرۋدى ەسىنەن شىعارمادى.
ءوز ءداۋىرىنىڭ ادام تانۋ, قوعام تانۋ, ادامدارمەن جۇمىس ىستەۋ مەكتەبى بولعان جاستار وداعى – كومسومول مەكتەبىنىڭ جاقسى جاقتارىن بويىنا ءسىڭىردى.
مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزگە قول جەتكىزگەن العاشقى جىلداردان مەملەكەتشىل جاس جىگىت قىرىمبەك كوشەرباەۆ قوعامنىڭ قايشىلىقتى جاعدايلارىنىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردى.
بۇرىنعى باسقارۋشى كومپارتيا, سوتسياليستىك دوگماتيكالىق ەكونوميكا جۇيەسىنەن باس تارتىپ, جاڭا باسقارۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ, بۇكىل ومىرىمىزگە رەفورما جۇرگىزۋ مىندەتى تۇرعاندا, سول رەفورمالاردى باستاعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ارىپتەستەرىنىڭ قاتارىندا بولىپ, تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جۇرگىزىپ, ەل تۇرمىسىن جاقسارتۋعا بىلەك سىبانىپ, بەل بۋىپ قاجىماي, تالماي ناتيجەلى ەڭبەك ەتتى.
ەڭ سىندارلى جىلداردا بىرىككەن ءبىلىم, مادەنيەت, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىن, باتىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ, سىر ءوڭىرى – قىزىلوردا وبلىستارىن حالىق تالابىنا ساي باسقارىپ, ەل تۇرمىسىنىڭ ساپاسىن كوتەرىپ, ۇلگىلى, ونەگەلى ەڭبەك ەتتى. اكىم قىزمەتىنىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ, بەدەلىن كوتەردى.
قىرىمبەك ەلەۋ ۇلىنىڭ باستاماشىلدىعىمەن ەلدى مەكەندەرگە گاز وتىن جۇرگىزۋ, جولدار, كوپىرلەر, اۋرۋحانا, مەكتەپتەر, مادەنيەت, تەاتر عيماراتتارىن سالدىرۋ, تاريحي ەسكەرتكىشتەردى, اسىرەسە جاڭگىر حان مەن داۋلەتكەرەيدىڭ كەسەنەلەرىن تۇرعىزۋ, بوكەي ورداسىنىڭ كەشەنىن قالپىنا كەلتىرۋ سياقتى ەڭبەكتەرىنىڭ ارقايسىسى ءبىر-ءبىر بايانعا ارقاۋ بولاتىن قۇندى دۇنيەلەردى كۇردەلى جوندەۋلەردەن وتكىزىپ, حالىق يگىلىگىنە جاراتقانىن, سونداي جۇمىستارعا سول كەزدە دە, بۇگىن دە ەلدىڭ, قوعامنىڭ ريزاشىلىعىن ايتۋىمىز دا ورىندى بولار ەدى.
مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەرەكشە ءرامىزى, ايشىقتى كورسەتكىشى سانالاتىن كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن شەكارالىق كەلىسىمدەر تۋرالى ءسوز كوتەرگەندە, سولتۇستىكتەگى كورشىمىز – رەسەيمەن شەكارالىق كەلىسىمدەردىڭ اسا جوعارى ماڭىزدىلىعىن تۇسىنبەيتىن ادام جوق شىعار. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلىن رەسەيگە قازاقتىڭ ەلشىسى دەپ جىبەرگەندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسى جۇمىستى كوشەرباەۆتىڭ ەلدەگى تاجىريبەسى, شەتەل لاۋازىمدى تۇلعالارىمەن قارىم-قاتىناسى, تەڭ دارەجەدە سويلەسە الاتىن ءبىلىمى, قابىلەتى, وتكىرلىگى, وتىمدىلىگى, تاپقىرلىعى ەسكەرىلگەنىنەن دە حابارىمىز بار. وعان قوسا ەرتەدەن ماسكەۋلىك دوستارى دا از بولمادى.
مەملەكەت تاراپىنان قىرىمبەك ەلەۋ ۇلىنا جۇكتەلگەن قازاقستاننىڭ رەسەيمەن 7562 شاقىرىم شەكارالىق كەلىسىمىنە بىرنەشە جىل بويى كوپتەگەن كەلىسسوز جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە 2004 جىلى ن.نازارباەۆ پەن ۆ.پۋتين قول قويدى. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن ءبىر جاعداي – بۇرىن كەڭەس وداعى كەزىندە رەسەيمەن اراداعى شەكارا ءبىر مەملەكەتتىڭ ىشىندەگى رەسپۋبليكالار اراسىنداعى اكىمشىلىك شەكارا بولعان. ەندى ەكى مەملەكەت اراسىنداعى تەڭ قۇقىقتىق شەكارا مارتەبەسىنە يە بولدى.
سونداي-اق قىرىمبەكتىڭ باستاماسىمەن ماسكەۋدە ابايعا, الياعا, مانشۇككە, ومبىدا شوقان ۋاليحانوۆقا, پەتەربوردا جامبىلعا, ۆولوكولومسكىدە باۋىرجان مومىش ۇلىنا, تومدا قانىش ساتباەۆقا ەسكەرتكىش قويىلدى.
جوعارىدا ايتقان سوزدەرىمنىڭ ەش ماداعى, ماقتاۋى جوق. ول – لاۋازىمدى مەملەكەتتىك قىزمەتكەر رەتىندە ەل العىسىنا يە بولعان كادىمگى قاراپايىم جان. بىراق ونداي مەملەكەتتىك ەڭبەك اركىمنىڭ ۇلەسىنە تيە بەرمەيتىنى دە بار. تيگەن كۇننىڭ وزىندە ابىرويعا يە بولۋى دا وڭاي شارۋا ەمەس. قىرىمبەك ءوز تۇسىندا ايانباي ەڭبەك ەتكەنى دە, ەل العىسىنا يە بولعانى دا اقيقات.
قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى تالاي قايشىلىقتار مەن ساتسىزدىكتەردى دە باسىنان وتكىزدى. ونىڭ سەبەپتەرىن تالداپ جاتۋدىڭ بۇگىن قاجەتى جوق. سىناقسىز قىزمەت بولمايدى. «سۇرىنبەيتىن تۇلپار جوق». ماسەلە – سول سىناقتاردان وتۋدە.
ءبىزدىڭ قىرىمبەك سول سىناقتاردان ازاماتتىق ارىن ساقتاپ ءوتىپ, ۇلتىنا قىزمەت ەتۋىن ابىرويمەن جالعاستىرىپ كەلەدى.
قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى قىزمەتىندە بولعان جىلدارى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن ساياسي رەپرەسسيالاردىڭ قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇمىسىن جۇرگىزدى.
لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەر اتقاراتىن تالاي قيىن جۇمىس بار. بىراق حالقىمىزدىڭ باسىنا تۇسكەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن, اشارشىلىق تاعى باسقا ناۋبەتتەر تاريحىمىزدىڭ ەڭ اۋىر جولدارىن اشۋ دا, انىقتاۋ دا قيىننىڭ قيىنى.
پرەزيدەنت تاپسىرعان وسى قيىن جۇمىستى دا قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى ابىرويمەن اتقارىپ شىعىپ, ونىڭ قىر-سىرلارىنا ارنالعان «زۇلمات» دەگەن كىتاپ شىعاردى. كىتاپ تولىعىمەن بۇرىن اشىلماعان قۇپيا دەرەكتەر. جان تۇرشىگەرلىك وقيعالار. «زۇلماتتى» جايباراقات وقۋ مۇمكىن ەمەس. جازىقسىز قۇرباندارعا تاعزىم. ۇرپاققا ساباق.
ۇرپاعىنىڭ ءوسىپ-ءونۋىن ءوز ومىرىنەن ارتىق قويىپ, ونىڭ بولاشاعى ءۇشىن باسىن تىگىپ, جانكەشتىلىكتەن تارتىنباعان بابالارىمىز قانشالىقتى قاتاڭدىقپەن بولسا دا, سانا ساپاسىن بۇگىندىك بارشىلىقتان جوعارى كورىپ, «تەكتىدەن تەكتى تۋادى, تەكتىلىك تۇقىم قۋادى», نەمەسە ء«بىر ۇل بار – اكەسىنە جەتە تۋعان, ءبىر ۇل بار اكەسىنەن وتە تۋعان, ءبىر ۇل بار – كەرى ءجۇرىپ, كەتە تۋعان», دەگەن ءسوزدى ەرتە زاماندا-اق ايتىپ قويعان.
بۇل اتالى ءسوزدىڭ بارلىعى دا ۇرپاقتان ۇرپاق مىقتىراق بولىپ كەلىپ, ۇلتتىڭ ساپاسى كوتەرىلسىن دەگەن نيەتتەن تۋىنداعان تىلەك ەكەنى دە بەلگىلى.
ەلدىك تاريحىمىزدا ءوز داۋىرىندە ۇلتتىڭ مارتەبەسىن بەرىكتەپ, نامىس تۋىن كوتەرگەن اۋلەتتەر, وتباسىلار, جەكە باتىرلار جەتكىلىكتى. بىراق كوپتىك قىلمايدى.
سونداي ۇلتقا, كەلەشەك ۇرپاققا ۇلگى- ونەگە بولا الاتىن قازاقتىڭ ءبىر اۋلەتى كوشەرباي ۇرپاعى دەر ەدىم.
قۋانىش سۇلتانوۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
