رۋحاني بايلىعىمىزعا, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا ۇقىپتىلىقپەن قاراپ, ونەرىمىزدىڭ وركەندەۋىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسقان جانداردىڭ ءبىرى – جارما جەرىندەگى مادەنيەت سالاسىنىڭ مايتالمان مامانى امانجول تولەۋبەك ۇلى ءداۋىتوۆ. سانالى عۇمىرىن ءتول ونەرىمىزدىڭ ساقتالۋى مەن دامۋىنا ارناپ, ءداستۇرلى مۇرامىزدى دارىپتەپ جۇرگەن قايراتكەر ازاماتتىڭ دارا جولى كوپكە ۇلگى.
ەڭبەك جولىن كومسومول كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولىپ باستاعان ول قىزمەتىمەن قاتار العاش «ارمانداستار», «كوكبەل» ءانسامبلىن قۇرىپ, تۇرالاپ قالعان اۋىلدىڭ مادەنيەت سالاسىن اياققا قايتا تۇرعىزدى. ونىڭ باستاماسىمەن ۇيىمداستىرىلعان اۋقىمدى مادەني ءىس-شارالار ءدايىم جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. ول «كاۋسار» ۇلت اسپاپتارى وركەسترىنىڭ, «سۇلۋىم» ەسترادا توبىنىڭ, «ايقاراكوز» ءانسامبلىنىڭ, ارداگەرلەر حورىنىڭ, «عاسىرلار ءۇنى» ەتنوتوبىنىڭ نەگىزىن قالادى. سونداي-اق ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنەن قۇرالعان «لوجكارەي», «سەمستا» ونەر ۇجىمدارى, قوبىزشىلار ءانسامبلى دە اۋدان ونەرىنىڭ قورجىنىن قوماقتى تابىسىمەن تولتىردى. ءبىر بويىنان قازاقى كەڭدىك, دارقاندىق تابىلاتىن باي مىنەز يەسى وسىلايشا ۇلتتاردى ۇيىتىپ, بىرلىگى مەن بەرەكەسىن جاراستىرىپ, ورتاق ماقسات جولىنا جۇمىلدىرا ءبىلدى. ول قۇرعان انسامبلدەر مەن وركەسترلەر ەل ساحناسىنان كورىنىپ قانا قويماي, ۇلتتىق ونەردى رەسەي, قىتاي ەلدەرىندە دە پاش ەتتى. امانجول تولەۋبەك ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق توبى 19 اۋدان مەن قالا قاتىسقان وبلىستىق كوركەمونەرپازدار بايقاۋىندا 9 مارتە باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلاعان.
امانجول تولەۋبەك ۇلى 1993 جىلدان بەرى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ «جارما اۋداندىق مادەنيەت جانە تىلدەردى دامىتۋ» مەملەكەتتىك مەكەمەسىن باسقاردى. ءوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعى, تاباندىلىعى, تالاپشىلدىعى ءارى ادىلدىگىنىڭ ارقاسىندا ارىپتەستەرىنە ابىرويلى, سىيلى باسشى بولا ءبىلدى. اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋعا, زاماناۋي جابدىقتاردىڭ, تەحنولوگيالاردىڭ جانە ينفراقۇرىلىمنىڭ ويداعىداي بولۋىنا باسا نازار اۋداردى. ول قىزمەتكەرلەرىنىڭ جەمىستى جۇمىس ىستەۋىنە بارىنشا قولايلى جاعداي جاسادى. اتالعان مادەنيەت ءۇيىنىڭ وزىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 12 مادەنيەت قايراتكەرى جانە وبلىس اكىمى سىيلىعىنىڭ 3 لاۋرەاتى قىزمەت ەتكەن. مۇنىڭ ءبارى – امانجول تولەۋبەك ۇلىنىڭ ونەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى مەن جاناشىرلىعىنىڭ, قاس تالانتتى جازباي تانيتىن قاسيەتىنىڭ, ادالدىقتى العا ۇستاعان ازاماتتىعىنىڭ ارقاسى.
امانجول تولەۋبەك ۇلىنىڭ توككەن تەرى, ەتكەن ەڭبەگى ەش كەتپەدى. ول «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايراتكەرى», «جارما اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاقتارىمەن قاتار, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىمەن ماراپاتتالدى. اۋداندىق «جىلدىڭ ۇزدىك باسشىسى جانە ۇيىمداستىرۋشىسى» اتالىمىنىڭ بىرنەشە دۇركىن جەڭىمپازى اتاعىن يەلەندى. امانجول تولەۋبەك ۇلىنىڭ ەسىمى جانە ەڭبەك جولى «تابىستى جاندار» ەنتسيكلوپەدياسىنا ەندى.
اعامىزدىڭ ەڭبەگى ونەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. اۋىلدا, اۋداندا اتقارىلاتىن يگى ءىستىڭ تالايىندا امانجول تولەۋبەك ۇلىنىڭ ىزگى ءىزى جاتادى. ءبىر ءوزى قان مايداندا 397 ءفاشيستىڭ كوزىن جويعان (كەشەگى سوعىستا كەڭەس اسكەرلەرى قاتارىندا مۇنداي كورسەتكىشكە بىردە-ءبىر مەرگەن جەتە الماعان) اتاقتى مەرگەن تولەۋبەك ابدىبەكوۆتىڭ جاقىن تۋىسى بولىپ كەلەتىن ول كىسى جاۋىنگەر اتىن ارداقتاۋعا دا بەلسەنە ارالاستى. «تولەۋعالي ابدىبەكوۆتىڭ ەرلىگى تۋرالى ءبىراز مالىمەت تۇركىستان وبلىسىنداعى اقكەنت اۋىلىنداعى مۋزەيدەن تابىلدى. مۇندا جاۋىنگەردىڭ مايدان دالاسىنان دوسىنا جازعان حاتى مەن ماقتاۋ قاعازدارى جانە بىرنەشە فوتوسۋرەتى ساقتاۋلى. ەرلىگى اڭىز بولعان سۇر مەرگەن سوعىس كەزىندە ءۇش مارتە «كەڭەس وداعىنىڭ باتىرىنا» ۇسىنىلعان. الايدا ءوزىنىڭ ءومىربايانىندا اعاسىنىڭ قۋعىن-سۇرگىن كورگەنىن جاسىرماي جازعاندىعى وعان باتىر اتاعىن بەرۋدە كەدەرگى بولعان», دەيدى امانجول تولەۋبەك ۇلى. ادىلەتتىلىك ەل ۇرانى بولىپ تۇرعان مىنا زاماندا پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن ت.ابدىبەكوۆكە 2022 جىلى «حالىق قاھارمانى» اتاعى بەرىلۋىنە دە امانجول اعا سىندى ەل ازاماتتارى كوتەرگەن باستاما قوزعاۋ سالعان ەدى. الماتى – ومبى كۇرە جولىنىڭ بويىنا تولەۋبەك ابدىبەكوۆكە كورنەكتى قۇلپىتاس قويىلۋىنا دا, باتىر تۋعان بۇرىنعى «قىزىل جۇلدىز» اۋىلىنىڭ اتىن قاس مەرگەننىڭ اتىنا وزگەرتۋگە دە امانجول تولەۋبەك ۇلى باستاعان بەلسەندى توپتىڭ قوسقان ۇلەسى ۇلكەن. بۇل ىسكە سەرىكقازى قوراباەۆ, ايگۇل كەمەلباەۆا سياقتى جەرلەس ادەبيەتشىلەرىمىزدىڭ ەتكەن ەڭبەگىنە دە رازىلىعىمىزدى ايتا كەتۋدى پارىز سانايمىز.
جارما اۋدانىنىڭ مادەنيەت سالاسىن 30 جىلعا جۋىق جوعارى دەڭگەيدە باسقارعان, ەلدىڭ ىستىق ىقىلاسى مەن قۇرمەتىنە يە بولىپ, القالى جۇرتتان العىس ارقالاعان امانجول تولەۋبەك ۇلى بۇگىندە جەتپىس جاستىڭ جوتاسىنا شىعىپ وتىر. جان جارى ۇكىجان اپاي ەكەۋى التىن اسىقتاي بەيبىت ەسىمدى ۇل, باقىت پەن بالجان دەگەن كۇمىس قاسىقتاي قىزدار تاربيەلەپ-ءوسىرىپ, ساليقالى ۇرپاعىنىڭ مەيىرىمى مەن قامقورلىعىنا بولەنىپ كەلەدى. ونەگەلى ءومىرى ونەرمەن ورىلگەن تۇلعانىڭ تاعىلىمدى تاعدىرى تالايعا ۇلگى بولارى انىق.
گاۋھار كەلدەنوۆا,
ب.مومىش ۇلى اتىنداعى مەكتەپ-ليتسەيدىڭ مۇعالىمى,
ى.التىنسارين مەدالىنىڭ يەگەرى
الماتى
