ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
كولىك سالاسىندا 22,4%-دىق ءوسىم تىركەلدى. بۇل كورسەتكىش تەمىرجول مەن قۇبىر ارقىلى جۇك تاسىمالىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى. ايماقتار بويىنشا ەڭ جوعارى ءوسىم تۇركىستان وبلىسىندا (21,8%), جامبىل وبلىسىندا (11,2%) جانە اباي وبلىسىندا (14,9%) بايقالدى. بۇل ايماقتارداعى لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى جانە جۇك تاسىمالى كولەمىنىڭ ارتۋى وسىمگە ىقپال ەتتى. قۇرىلىس سالاسى 16,2%-دىق ءوسىم كورسەتتى. بۇل تۇرعىن ءۇي جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ ارتۋىمەن, سونىمەن قاتار قۇرىلىس نىساندارىن ۋاقتىلى اياقتاۋ شارالارىمەن بايلانىستى. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە قۇرىلىس جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋ جانە باعالاردى باقىلاۋدا ۇستاۋ تاپسىرىلدى.
– ساۋدا سالاسى ءبىرىنشى توقسانداعى 6,3%-عا قاراعاندا 7% تۇراقتى ءوسۋدى كورسەتتى. كوتەرمە ساۋدا كورسەتكىشى 7,4%-عا, بولشەك ساۋدا كورسەتكىشى 6,1%-عا دەيىن ءوستى. بىرقاتار ءوڭىر: تۇركىستان وبلىسى جەمىس, كوكونىس, فارماتسەۆتيكالىق تاۋار ساتاتىن كاسىپورىندار ەسەبىنەن 60,4%; اقمولا وبلىسى استىق, تۇقىم جانە مال ازىعىن ساتاتىن كاسىپورىنداردىڭ ارقاسىندا 44%; شىمكەنت ديزەل وتىنىن, فارماتسەۆتيكالىق تاۋار, قارا جانە ءتۇستى مەتالل سىنىقتارى مەن قالدىقتاردى ساتاتىن كاسىپورىندار ەسەبىنەن 19,8%-عا جوعارى ءوسىمدى كورسەتتى, – دەپ جازىلعان حابارلامادا.
ونەركاسىپ سالاسىندا جالپى ءوندىرىس يندەكسى 6,4%-عا جەتتى. تاۋ-كەن وندىرىسىندە ءوسىم 7,1%-دى قۇرادى, بۇل كومىر ءوندىرۋدىڭ 11,2%-عا ارتۋىنا بايلانىستى. وڭدەۋ ونەركاسىبى دە 7,2%-دىق ءوسىم كورسەتتى. مۇندا تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ 12%-عا, تەمەكى ونىمدەرى 26,3%-عا, حيميالىق ونىمدەر 11,2%-عا, ماشينا جاساۋ 11,2%-عا ءوستى. اۋىل شارۋاشىلىعىندا جالپى ءونىم يندەكسى 3,9%-دى قۇرادى. بۇل سالاداعى ءوسىم نەگىزىنەن وسىمدىك جانە مال شارۋاشىلىعىنداعى ونىمدىلىكتىڭ ارتۋىمەن بايلانىستى. اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى كەيبىر ايماقتارداعى ءوسىمدى شەكتەگەنىمەن, جالپى ناتيجە وڭ بولىپ وتىر.
ەكونوميست ساپارباي جۇباەۆتىڭ پىكىرىنشە, ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. ۇلكەن قالالارداعى جاڭا عيماراتتار, زاۋىتتار مەن جولدار – ءوسىمنىڭ ايقىن كورىنىسى. دەسە دە, تەك قۇرىلىسپەن شەكتەلىپ قالۋعا بولمايدى.
– كەڭەس ءداۋىرى كەزىندە ءىرى ماشينا جاساۋ زاۋىتتارى بولعان. ءبىز سول دارەجەگە قايتا كەلۋ ءۇشىن ءبىراز ارەكەت جاساپ جاتىرمىز. 10 پايىزدىق ءوسىم بىزگە از. ەكونوميكانىڭ نەگىزگى تىرەگىنىڭ ءبىرى ساۋدا سالاسىندا دا جەتىستىك بار. بىردەن 7 پايىزعا ارتقان. ناقتىراق, كوتەرمە 7%, بولشەك ساۋدا 6%-عا دەيىن ءوستى. تۇركىستان وبلىسى جەمىس, كوكونىس, فارماتسەۆتيكالىق تاۋاردى ساتۋ بويىنشا كوش باستاسا, اقمولا وبلىسى استىق, تۇقىم جانە مال ازىعىن ساتاتىن كاسىپورىنداردىڭ ارقاسىندا ءبىراز ناتيجەگە قول جەتكىزدى. ال شىمكەنت ديزەل, قارا جانە ءتۇستى مەتالل سىنىقتارى مەن قالدىقتارىن ساتۋدان كوش باستاپ تۇر, – دەيدى ساراپشى.
ال ەكونوميست راسۋل رىسمامبەتوۆ ساننان ساپاعا كوشۋ قاجەت دەيدى. ەكونوميكاداعى ءوسىم تەك پايىزدىق كورسەتكىشتەرمەن شەكتەلمەۋى كەرەك. قازىر باستى ماقسات – 6% ءوسىمدى ساقتاپ قالۋ. ەكونوميست سونداي-اق حالىقتىڭ ناقتى تابىسىنىڭ ارتۋىن قاداعالاۋدى ۇسىنادى. ءىجو ءوسىمى حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنە تىكەلەي اسەر ەتۋى كەرەك. ەگەر حالىق ءوسىمدى تەك ستاتيستيكادان كورىپ, بىراق كۇندەلىكتى ومىردە سەزىنبەسە, بۇل ساپالى دامۋدىڭ بەلگىسى ەمەس.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى پاۆەل كازانتسەۆ اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى قيىندىقتاردى ەستەن شىعارماۋ كەرەگىن ايتتى. كازانتسەۆتىڭ پىكىرىنشە, اۋىل شارۋاشىلىعى – تۇراقسىز كليماتتىق جاعدايلارعا تاۋەلدى سالا. سوندىقتان بۇل سەكتوردا تۇراقتى ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, يرريگاتسيا جۇيەلەرىن جەتىلدىرۋ جانە اگرارلىق عىلىمدى دامىتۋ قاجەت.
– كەيىنگى ەكى جىلدا ءتۇرلى جاعدايدى باستاپ كەشتىك. الدىمەن قۇرعاقشىلىق قىسپاققا الدى. وتكەن جىلعى سۋ تاسقىنى ەسەڭگىرەتىپ تاستادى. سوعان قاراماستان جەتىستىك بايقالىپ وتىر. ءبىز وسىنداي جاعدايدا دا ارەكەت ەتۋگە ۇيرەندىك. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ ءار سوزىندە ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋ كەرەك دەپ شەگەلەيدى. مينيسترلىكتىڭ بەرگەن بۇل مالىمەتى – كەيىنگى ءتورت ايداعى كورسەتكىش. الدا ونى ءارى قاراي دامىتۋ دەگەن ۇلكەن ءىس تۇر, – دەيدى پ.كازانتسەۆ.
قازىرگى باستى سۇراق – «ەكونوميكالىق ءوسىمدى 6% دەڭگەيىندە ساقتاۋ ءۇشىن قانداي ۇزاقمەرزىمدى شارالار قابىلدانادى؟ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءالسىز وڭىرلەردەگى جاعدايدى قالاي جاقسارتۋعا بولادى؟ بۇعان «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى تالعات سماعۇلوۆ جاۋاپ بەردى.
ونىڭ ايتۋىنشا, تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى ساقتاۋ ءۇشىن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى (شوب) قولداۋ ماڭىزدى.
– وسى ماقساتتا ەلدە بىرنەشە ۇزاقمەرزىمدى ءىس-شارالار جوسپارلانعان. بىرىنشىدەن, كەپىلدىك قورلارىن دامىتۋ قاراستىرىلعان. كەپىلدىك قورى – كاسىپكەرلەرگە نەسيە الۋ كەزىندە كەپىلدىك قامتاماسىزدىعى جەتكىلىكسىز بولعان جاعدايدا, مەملەكەت نەمەسە «دامۋ» قورى بەرەتىن كەپىلدىك. بۇل كاسىپكەرلەرگە بانكتەردەن نەسيە الۋدى جەڭىلدەتەدى. ماسەلەن, ءبىرىنشى كەپىلدىك قورى كاسىپكەرلەرگە 7 ملرد تەڭگەگە دەيىنگى جوبالارعا قارجىلاندىرۋ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. نەسيە سوماسىنىڭ 85%-نا دەيىنگى كەپىلدىك بەرىلەدى. بۇل شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە, اسىرەسە جاڭا جوبالارعا نەمەسە كەپىلدىگى جوق كاسىپكەرلەرگە ءتيىمدى. ال ەكىنشى كەپىلدىك قورى ءىرى جوبالارعا ارنالعان (7 ملرد تەڭگەدەن جوعارى). ءار جوبادا ونىڭ ەرەكشەلىكتەرى ەسكەرىلەدى. بۇل كەپىلدىكتەر كاسىپكەرلەردىڭ نەسيە الۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرىپ, قارجىلىق تاۋەكەلدەردى ازايتادى. بانكتەر ءۇشىن مۇنداي كەپىلدىك سەنىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى, – دەيدى ت.سماعۇلوۆ.
ودان كەيىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋ باعدارلامالارىنىڭ دا ماڭىزى زور. «دامۋ» قورى 2025 جىلى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جىلدىق 12,6% مولشەرلەمەمەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. باعدارلاما ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرمەن ارىپتەستىك نەگىزىندە جۇزەگە اسادى, 40% – قوردىڭ قارجىسى, 60% – بانكتەردىڭ قارجىسى. نەگىزگى سالالار: وڭدەۋ ونەركاسىبى ء(وندىرىس), اۋىل شارۋاشىلىعىن وڭدەۋ (ونىمدەردى قايتا وڭدەۋ), كولىك جانە لوگيستيكا, مەديتسينا, ءبىلىم بەرۋ جانە تۋريزم.
– سۋبسيديالاۋدى دا ۇمىتپاۋ كەرەك. جاقىندا ونىڭ مەحانيزمى ىسكە قوسىلادى. سۋبسيديالاۋ – كاسىپكەرلەردىڭ العان نەسيەلەرى بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ ءبىر بولىگىن مەملەكەت وتەيدى. بۇل كاسىپكەرلەر ءۇشىن قارجىلىق جۇكتەمەنى ازايتادى. شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ءۇشىن نەسيە سوماسى 200 ملن تەڭگەگە دەيىن سۋبسيديالانادى. بۇل شارا كاسىپكەرلەرگە قارجىلىق شىعىنداردى ازايتىپ, پايدا تابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اسىرەسە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءالسىز وڭىرلەردە بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋ ماڭىزدى. وسى شارالار شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن نىعايتىپ, ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا ىقپال ەتەدى. ناتيجەسىندە, ەلىمىزدە تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىم قامتاماسىز ەتىلەدى, – دەيدى ت.سماعۇلوۆ.
