سۋرەتتى تۇسىرگەن – قاسيەت مۇحتاروۆ
سايىن مۇراتبەكوۆ, قاليحان ىسقاق, رامازان توقتاروۆ, قابدەش ءجۇمادىلوۆ, اكىم تارازي – زامانىندا «بەس تاپال» اتالعان قازاق ادەبيەتىنىڭ ءىرى وكىلدەرى. ەرتىس بويىندا تۋىپ-وسكەن رامازان توقتاروۆتىڭ قالامىنان «باقىت», «ەرتىس مۇحيتقا قۇيادى», «تۇلپاردىڭ سىنى», «جەردىڭ ۇلگىسى», «عاسىر نانى», «سۋسامىر», «تاڭبالى جارعاقتىڭ قۇپياسى», «جەندەت», «باقىتتى قۇلدىقتىڭ اقىرى», «ابايدىڭ جۇمباعى» سەكىلدى روماندار تۋعان. «ابايدىڭ جۇمباعى» ءۇشىن مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولدى. وقىرمانعا كەسەك دۇنيەلەر ۇسىنعان جازۋشىنىڭ تۋعانىنا بيىل 90 جىل تولدى.
قازاقتىڭ قابىرعالى جازۋشىسىنىڭ قۇرمەتىنە وراي بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «ەرتىس پەرزەنتى» اتتى ادەبي-تانىمدىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. يگى ءىس-شاراعا جەرگىلىكتى ادەبيەتشى عالىمدار, قالامگەردىڭ قارىنداسى جاڭىل توقتاروۆا مەن ونىڭ كۇيەۋى قاھارمان زاعىت, وزگە دە تۋىستارى قاتىسىپ, قازاق ادەبيەتىندە ۇركەردەي جارق ەتكەن ايگىلى جەرلەسىمىز تۋرالى ەستەلىكتەر ايتتى.
«رامازان توقتاروۆ شەت ءتىلىن بىلگەندىكتەن, شەتەل ادەبيەتىن سول كەزدەگى اقىن-جازۋشىلاردان ەرتەرەك مەڭگەرىپ, شەتەلدىك مادەنيەتتى كەڭىنەن سەزىنە العانىن مويىنداۋ كەرەك. وڭىرلىك «قىزىل تۋ» گازەتىندە ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ, الماتىعا بارىپ «لەنينشىل جاسقا» جۇمىسقا تۇردى. سول ۋاقىتتان باستاپ ونىڭ ادەبي ورتاعا تانىلۋى, قازاق ادەبيەتىنە كەسەك دۇنيەلەر قوسا باستاعانى اڭعارىلادى. شىعارمالارى جاڭاشىلدىق سيپاتىمەن ەرەكشەلەنىپ تۇراتىن. «ابايدىڭ جۇمباعىن» جازۋعا ۇلكەن دايىندىقپەن كەلدى. بۇل شىعارمانى جازۋدا ۇلكەن مəن بار. كىتاپتى وقي وتىرىپ, «اباي جولىندا» جازىلماي قالعان كەيبىر دۇنيەلەردى بايقادىق» دەيدى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەيفيتدەن ءسۇتجانوۆ.
رامازاننىڭ اكەسى ايىپ ءۇش اعايىندى, اعاسى شۇعايىپ پەن ءىنىسى – تولەش. اكەسى ايىپ دۇنيەدەن وزعان سوڭ تۋىستارى اناسىن امەڭگەرلىك جولمەن تولەشكە قوسادى. ءسويتىپ, رامازان تولەشتىڭ وتباسىنا كەلەدى. تولەشتەن تۋعان جاڭىلدى ەرەكشە جاقسى كورىپ, ولە-ولگەنشە سىيلاسقان.
«رامازان مەن جاڭىل ەكەۋىنىڭ انالارى ءبىر عوي. ال جاڭىل وتباسىندا قىزدان جالعىز بولا-تۇعىن. قارىنداسىن ەرەكشە جاقسى كوردى. مىنەزى جىبەكتەي, قاراپايىم, ۇلكەنمەن دە, كىشىمەن دە ءتىل تابىسىپ كەتەتىن ابزال جان بولدى. وكىنىشكە قاراي, تاعدىر ارامىزدان ەرتە الىپ كەتەتىنىن كىم بىلگەن», دەيدى ەڭبەك ارداگەرى, جازۋشىنىڭ كۇيەۋ بالاسى قاھارمان زاعىت.
جاڭىل توقتاروۆا اعاسىنىڭ باۋىرمالدىعىن ەسىنە الدى. ايتۋىنشا, «ابايدىڭ جۇمباعىن» سوناۋ 50-جىلدارى ويعا العان قالامگەر ۇزاق جىل ۇلى اقىن تۋرالى دەرەكتەردى ىزدەۋمەن وتكەن.
«اتا-انامنىڭ تۇرمىسى ءتاۋىر بولدى. رامازان اعام قالاعا كەلگەن سايىن ءبىزدىڭ ۇيگە قونا جاتادى. اتا-انامنىڭ ءوزى رامازان اعا اس الماي تاباققا قول سوزبايتىن. كىشكەنتاي كەزىمنەن تاعى ءبىر ەستە قالعانى – پاۆلوداردا اباي اتىنداعى قازاق مەكتەبىندە ءبىلىم الدى. ادامدارمەن قارىم-قاتىناسقا ەرەكشە ءمان بەرەتىن, سىيلاستىققا بەرىك ەدى. ءالى كۇنگە «ابايدىڭ جۇمباعىن» تولىقتاي شەشە الماي كەتكەندەي كورىنىپ تۇرادى», دەپ تولعاندى قارىنداسى.
كونفەرەنتسيادا بۇكىل سانالى عۇمىرىن قازاق ادەبيەتىنە, اسىرەسە, پروزا جانرىنىڭ دامۋىنا ارناعان جازۋشى رامازان ايىپ ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىنا بايلانىستى ءتۇرلى تاقىرىپتا باياندامالار جاسالدى. بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيى مەن س.تورايعىروۆ اتىنداعى وبلىستىق كىتاپحانا جازۋشىنىڭ جەكە زاتتارى مەن كىتاپتارىنان ارنايى كورمە-ەكسپوزيتسياسىن ۇسىندى.
پاۆلودار وبلىسى
