تورتكۇل دۇنيەدە مەديتسينامەن مۇلدە بايلانىسى بولماسا دا, وسى سالادان پايدا تاباتىنداردىڭ قارا نارىعى جۇمىس ىستەيتىنى – بەسەنەدەن بەلگىلى جايت. الەۋمەتتىك جەلىلەردەن سۇلۋلىق جولىنداعى ءساتسىز, قايعىلى وقيعا تۋرالى ءجيى ايتىلادى. وكىنىشكە قاراي, ەلىمىزدە دە قارا نارىقتىڭ قۇرباندارى جەتەرلىك. ايتالىق, وتكەن جىلدىڭ اقپان ايىندا جامبىل وبلىسىنىڭ بىرنەشە تۇرعىنى كوسمەتولوگيالىق وپەراتسيا جاساعانى ءۇشىن سوتتالدى. وبلىستىق سوت ايىپتالۋشىلار 2021–2022 جىلدارى تاراز قالاسىنداعى سۇلۋلىق سالونىندا زاڭسىز مەديتسينالىق قىزمەتپەن اينالىسقانىن ناقتى ايعاقتارمەن دالەلدەگەن.
رەسمي مالىمدەمەدە: «سوتتالۋشىلار سەرتيفيكاتسىز, ليتسەنزياسىز, مەديتسينالىق ءبىلىمسىز پلاستيكالىق وپەراتسيا جاساعان. ولاردىڭ قىلمىستىق ارەكەتىنەن اۋىر جانە ورتا دارەجەدە توعىز ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلگەن. سوتتالۋشىلاردىڭ كىناسى جابىرلەنۋشىلەردىڭ ايعاقتارىمەن, كۋاگەرلەرمەن, بەينەجازبالارمەن, زاتتاي دالەلدەمەلەرمەن راستالدى», دەپ ايىپتالۋشىلاردى بەلگىلى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۋرالى ۇكىم شىعاردى.
سونداي-اق 2021 جىلعى شىمكەنت قالاسىنداعى «بوتوكس تراگەدياسىن» الايىق. 20 جاستاعى قىز ۇيىندە ينەكتسيا جاساتىپ, ارتىنشا انافيلاكتيكالىق شوكتان قايتىس بولدى. تەرگەۋ بارىسى «كوسمەتولوگتىڭ» ورتا ءبىلىمدى, مەديتسيناعا ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىنىن انىقتاپ بەردى.
2023 جىلى الماتىدا 8 ادامعا ءبىر شپريتسپەن قىزمەت كورسەتكەن «مامان» ۇستالىپ, ەكى كليەنتكە C گەپاتيتىن جۇقتىرعانى انىقتالدى. بۇل وقيعاعا قاتىستى دا قىلمىستىق كودەكستىڭ 317-بابى («مەديتسينا قىزمەتكەرىنىڭ كاسىبي مىندەتتەرىن تيىسىنشە ورىنداماۋى») بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
وسكەمەن قالاسىندا 2023 جىلى بلەفاروپلاستيكا پروتسەدۋراسى كەزىندە ايەل ادام انافيلاكتيكالىق شوكتان كوز جۇمعان. ونى جاساعان قىتاي ازاماتىنىڭ ارناۋلى ليتسەنزياسى مەن سەرتيفيكاتى بولماعانى انىقتالدى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, جەرلەستەرىمىزدىڭ سۇلۋلىق يندۋسترياسىنا شىعىندايتىن قاراجاتى 2017 جىلى – 8,4 ميلليارد, 2022 جىلى – 28,4 ميلليارد, 2023 جىلى 25,3 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ تۇسكەن. وزگە دەرەك كوزدەرى شاش قيۋ, بوياۋ, تىرناق ەگەۋ-بوياۋ, بەت تازالاۋ, ليپوساكتسيا سياقتى تولىپ جاتقان كوسمەتولوگيالىق قىزمەتكە ادامدار شامامەن جىلىنا 90 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن قارجى شىعاراتىنىن العا تارتادى.
مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, ەلىمىزدە تەك زاڭدى تىركەلگەن سۇلۋلىق سالوندارىنىڭ جىلدىق تابىسى 484 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. سۇلۋلىق سالوندارىنان شىقپايتىنداردى ايتپاعاننىڭ وزىندە, سىلانا بەرۋگە مۇلدە ۋاقىتى جوق ادامنىڭ ءوزى ايىنا ورتا ەسەپپەن 8–15 مىڭ تەڭگە جۇمسايتىن كورىنەدى. ءتىپتى بولماعاندا شاشىن قيدىرادى, بوياتادى.
كوسمەتولوگيانىڭ قارا نارىعىنان جوعارىداعىداي كەلەڭسىز وقيعانى سان مىڭداپ تابۋعا بولادى. قاسىنا تاتۋاج جاساتامىن دەپ ۇسقىنسىز بولىپ قالعان, كوزىنىڭ اينالاسىنان جان كەتىپ, بەتى قيسايعان, ۇيىقتاعاندا كوزى جۇمىلماي قالعان كليەنتتەر بار. قىسقاسى, جاسىرىن جەرتولە, جەكەمەنشىك ۇيلەردە جاسالىنىپ جاتقان پلاستيكالىق وپەراتسيالاردىڭ ءبارى بىردەي ءساتتى مە, وسىنداي جاعدايدا سۇلۋلىق يندۋسترياسىنىڭ كليەنتتەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كىمدەر كەپىل, سالدارى قانداي بولادى دەگەن سىندى ساۋالدارعا قۇزىرلى مەكەمەلەردىڭ جاۋابى بار ما؟ كوسمەتولوگيانىڭ قارا نارىعىنداعى «جاسارتاتىن», «اعارتاتىن», «ارىقتاتاتىن» پرەپاراتتار مەن بەتمايلاردىڭ ءتۇر-ءتۇرىنىڭ ساپاسىن, حيميالىق قۇرامىن كىم تەكسەرىپ جاتىر؟
ءدال وسى ماسەلەگە كەلگەندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتى بۇعان كەدەرگى كەلتىرەتىن, شۇعىل رەتتەۋدى تالاپ ەتەتىن تۇيتكىل بار ەكەنىن مويىندايدى. الايدا مينيسترلىك وسى ماسەلەدە وزدەرىندە پارمەن مەن قۇزىرەت, تەگەۋرىندى تەتىكتەر جوقتىعىمەن اقتالادى. ساراپشىلار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە بۇعان دەيىن دە قاداعالاۋ قىزمەتى بولماعاندىعىن العا تارتادى.
ساپاسىز مەديتسينالىق قىزمەت پەن كوسمەتولوگيانىڭ قارا نارىعىن باقىلاۋ تەتىكتەرى ءتيىمسىز بولىپ تۇرعانى ۇكىمەت وتىرىسىندا دا كوتەرىلدى. جالپى, قۇزىرلى مەكەمە تەكسەرۋشىلەرىنىڭ ءسان سالوندارىنا ەش ەسكەرتۋسىز, توسىننان ساۋ ەتە قالۋىنا زاڭمەن تىيىم سالىنعان. بۇل دا بولسا, ۇكىمەتتىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قورعاۋ مەن قولداۋ باعىتىندا جاساپ وتىرعان ءبىر امالى. سول سەبەپتى جوسپاردان تىس تەكسەرىس جۇرگىزۋ ءۇشىن مۇددەلى تاراپ الدىمەن تەكسەرۋ نىسانىنا الدىن الا ەسكەرتۋ جولداۋعا مىندەتتى. وندا قاي كۇنى تەكسەرىسپەن كەلەتىنىن كورسەتەدى. ءدال سول كۇنى قىزمەتى كۇدىكتى سالون جۇمىس ىستەمەي قالادى, نە بولماسا اساي-مۇسەيىن ارقالاپ, كوشىپ ۇلگەرەدى.
«بيزنەس سۋبەكتىلەرىنىڭ مەديتسينالىق قىزمەتتەردى جارنامالاعانىنا قولدانىلاتىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلمەگەن. دامىعان ەلدەردە ەگەر مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىم جارنامادا ليتسەنزياسىن كورسەتپەسە, كاسىپكەر رەتىندە تىركەلمەسە, قىزمەت كورسەتەتىن ماماننىڭ مەديتسينالىق ءبىلىمى بولماسا, سونىڭ ارقايسىسى ءۇشىن بولەك-بولەك جازالانادى. جازا تاعايىنداۋ كەزىندە بيزنەس نىساندارى كىناسىنىڭ ءتۇرى مەن قوعامدىق قاۋىپتىلىك سيپاتى ەسكەرىلەدى. ءبىزدىڭ ەلدە بۇل جوق», دەپ مالىمدەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى.
وسى ارادا اتتاپ وتۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر ماسەلە, بۇگىندە ءبىر كاسىپ باستاعىسى كەلگەن, قانداي جولمەن بولسا دا اقشا تابۋدى كوزدەگەن ادامدارعا الەۋمەتتىك جەلىلەردەن ارتىق جاردەمشى جوق. ونلاين-پلاتفورمالار دا وتىرىك-شىنى ارالاس جارنامالار ءۇشىن ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك ارقالامايدى.
كوپ جاعدايدا تۇتىنۋشى قارا نارىققا سانالى تۇردە ەمەس, ارزان باعا مەن جارنامانىڭ جەتەگىندە جەم بولادى. «ۇيدە جاسايمىن», «بوتوكس بار بولعانى – 10 000 تەڭگە», «فيللەرگە – 50% جەڭىلدىك» دەگەن جازبالار سۇلۋلانا ءتۇسۋدى ارمانداعانداردى ارباماي قويمايدى. بىراق فوتوشوپپەن وڭدەلگەن «دەيىن-كەيىنگى» سۋرەتتەر كليەنتتەردىڭ سىندارلى بولۋعا سەپتەسپەسە بەرمەيتىنى وكىنىشتى. ەسەسىنە جەكە پاراقشالارداعى «ماماننىڭ» ءبىلىمى, تاجىريبەسى تۋرالى ناقتى اقپارات جوق ەكەندىگى ەشكىمنىڭ قاپەرىنە كىرمەيدى. قىزمەت كورسەتەتىن مەكەنجاي – جاي ءبىر پاتەر, جالدامالى كەڭسە, ياكي «ۇيدە قابىلداۋ». پروتسەدۋرالار مەديتسينالىق ليتسەنزياسىز, قۇرالدار زالالسىزداندىرىلماعان. ءبىر رەتتىك قۇرالدار قولدانىلمايدى نەمەسە قايتا قولدانىلادى. انەستەزيالىق, كوسمەتولوگيالىق پرەپاراتتار – كونتراباندالىق نەمەسە قولدان جاسالعان. مۇنىڭ سالدارىنا ءۇڭىلۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. جاۋاپكەرشىلىك ارقالاماعان كاسىبي مامان جۇرمەگەن جەردەن ستافيلوكوكك, ايتۆ, گەپاتيت B/C سىندى ءالى شيپاسى تابىلماعان اۋىر دەرتتى جۇقتىرىپ الۋ قاۋپى جوعارى ەكەندىگى سان رەت دالەلدەنگەن. ينفەكتسيالىق كەسەلدەردى ايتپاعاننىڭ وزىندە دۇرىس جاسالماعان كوسمەتولوگيالىق پروتسەدۋرالاردان كەيىن بەتتىڭ ءىسىنىپ, قابىنۋى, تەرىنىڭ زاقىمدانۋى, تىرتىق قالۋى زاڭدىلىق. دۇرىس سالىنباعان بوتوكس كوزدىڭ تارتىلۋىنا, ۇيىقتاساڭ جۇمىلماي, سويلەۋ, ياكي شايناۋ قىزمەتى بۇزىلۋىنا الىپ كەلۋى ابدەن مۇمكىن. سول سياقتى مۇرىنعا نەمەسە ماڭدايعا دۇرىس سالىنباعان فيللەر قان تامىرلارىن بىتەپ, كوزگە قان بارۋىن توقتاتاتىندىقتان, سوقىر قىلۋى عاجاپ ەمەس. جۇيكەگە تۇسەتىن سالماق ودان دا اۋىر.
كوپ جاعدايدا قارا كوسمەتولوگيانىڭ قۇرباندارى جۇرتتىڭ كوزىنە كورىنۋدەن قالادى, شاعىمدانا دا المايدى. سەبەبى مۇنداي وپەراتسيالار كەلىسىمشارتسىز, تۇبىرتەكسىز جۇرگىزىلەدى. وسىنىڭ سالدارىنان كوسمەتولوگيا سالاسىنداعى زاڭسىز قىزمەتكە قاتىستى شاعىمدار سانى ايتارلىقتاي وسكەن. 2022 جىلى 37 شاعىم تىركەلسە, 2023 جىلى بۇل كورسەتكىش 68-گە جەتىپ, 1,8 ەسەگە ارتقان. شاعىمداردىڭ باسىم بولىگى مەزوتەراپيا, ديسپورت, بوتوكس, كونتۋرلىق پلاستيكا, سماس-ليفتينگ, مامموپلاستيكا, ليپوساكتسيا, بلەفاروپلاستيكا, رينوپلاستيكا, وتوپلاستيكا سياقتى پروتسەدۋرالارعا قاتىستى بولىپ كەلەدى.
ادامدار وسىنداي وقيعالاردان حاباردار بولا تۇرا, نەگە قاتەرلى قادامدارعا بارادى دەگەن سۇراق تۋادى. بىرىنشىدەن, كوسمەتولوگيانىڭ زاڭسىز قارا نارىعى ارزاندىعىمەن اربايدى, قاراجات ۇنەمدەپ, جاس كورىنگىسى كەلەتىندەردىڭ باسىم بولىگى قولجەتىمدى قىزمەتتى ىزدەيدى. ەكىنشىدەن, وسى ماسەلەدەگى دۇرىس باعىت بەرەتىن اقپاراتتىڭ ازدىعىنان – جۇرت زاڭدى نەمەسە زاڭسىز كوسمەتولوگيانى اجىراتا المايدى. ۇشىنشىدەن, باقىلاۋدىڭ السىزدىگى – ياعني, ءتيىستى ورگاندار تاراپىنان تەكسەرىس جەتكىلىكسىز.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, قازىر ەلىمىزدە «پلاستيكالىق حيرۋرگيا» ماماندىعى بويىنشا تەك 260 دەنساۋلىق ساقتاۋ سۋبەكتىسىنىڭ عانا ليتسەنزياسى بار, پلاستيكالىق حيرۋرگيالىق سەرتيفيكاتقا 422 مامان عانا يە. ەڭ قىزىعى, وسىعان قاراماستان ەلىمىزدە 9 مىڭ سۇلۋلىق سالونى تىركەلگەن, تىركەلمەگەنى ودان دا كوپ بولۋى عاجاپ ەمەس. ارينە, وسى سالونداردىڭ بارىندە كۇردەلى كوسمەتولوگيالىق, پلاستيكالىق وپەراتسيالار جاسالىپ جاتپاسا دا, سۇلۋلىق سالوندارىنىڭ ءبارى دەرلىك ادام دەنساۋلىعىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن پروتسەدۋرالارمەن اينالىسادى. تەك تىرناق ەگەۋدىڭ ءوزىن دۇرىس جاساماساڭ, زارارسىزداندىرىلماعان قۇرالمەن جۇقپالى اۋرۋلارعا دۋشار بولۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى.
اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىندە ليتسەنزياسىز, سەرتيفيكاتسىز مەديتسينالىق قىزمەت ءۇشىن ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قانا قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, جەكە تۇلعالارعا – 5-تەن 15 اەك-كە (2025 جىلى 58 980 تەڭگەگە) دەيىن, زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن – 20-دان 70 اەك-كە (275 240 تەڭگەگە) دەيىن ايىپپۇل سالىنادى. ال زاڭسىز مەديتسينالىق قىزمەت سالدارىنان ازاماتتىڭ دەنساۋلىعىنا اۋىرلىعى ورتاشا, اۋىر نە اسا اۋىر زيان كەلتىرىلسە, قىلمىستىق كودەكستىڭ 322-بابىندا 3 جىلدان 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قاراستىرىلعان, دەگەنمەن ءدال وسى ارەكەتى ءۇشىن جازالانعاندار سانى ساۋساقپەن سانارلىق قانا.
جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ازدىعى, باقىلاۋدىڭ السىزدىگى, جازانىڭ جەڭىلدىگى تەز بايىعىسى كەلەتىندەرگە قول بولىپ تۇر. ءبىر كۋرسقا بارىپ تىرناق ەگەۋدى, ءۇش كۇندىك كۋرسقا بارىپ, تاتۋاج بەن دەنە ۋقالاۋدى شالا مەڭگەرگەندەر ادام دەنساۋلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستى تىرلىكتى وڭاي كورەتىنى سونشالىقتى, بىردەن سۇلۋلىق سالونىن اشىپ, اقشانى كۇرەپ تابۋعا بولاتىن كوسمەتولوگيالىق پروتسەدۋرا جاساۋعا قايمىقپاي باراتىنى بەلگىلى. البەتتە, سۇلۋ بولعان جاقسى, دەگەنمەن «سۇلۋلىق قۇرباندىقتى تالاپ ەتەدى» دەگەن سيقىرلى ءسوز دەنساۋلىقتان جوعارى تۇرماۋعا ءتيىس.
الماتى
