قازاق ءتىلىن عىلىم ءتىلى رەتىندە دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن انىقتاۋ, تالقىلاۋ, جاساندى ينتەللەكت جۇيەسىن پايدالانا وتىرىپ, قازاق ءتىلىنىڭ تەرمينولوگياسىن دامىتۋ جولىنداعى زاماناۋي ۇدەرىستەر مەن قولدانىستارىن سارالاۋدى ماقسات ەتكەن سيمپوزيۋمعا تۇركيا مەن وزبەكستان, قىرعىزستان جانە وزگە باۋىرلاس ەلدەردەن ارنايى دەلەگاتسيا, عالىمدار مەن ساراپشىلار, دوكتورانتتار, ماگيسترانتتار جانە ستۋدەنتتەر قاتىستى. سونداي-اق تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋداندارىنان قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى مەن ادىسكەرلەرى ارنايى شاقىرتىلدى.
سيمپوزيۋمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا جيىن مودەراتورى, ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى جانار تەمىربەكوۆا قازاق ءتىلى – مادەنيەت پەن فيلوسوفيانىڭ, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ, ءبىلىم مەن يننوۆاتسيانىڭ ءتىلى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «ونىڭ عىلىمي ءستيلىنىڭ زامان تالابىنا ساي قالىپتاسۋى بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى. جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءرولى, تەرميندەردى بىرىزدەندىرۋ, حالىقارالىق جاڭا عىلىمي ۇعىمداردى قولدانىسقا ەنگىزۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءىس. سيمپوزيۋم وسى ماسەلەلەردى جيناقتاپ, ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنەمىز», دەدى ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى. سەنات دەپۋتاتى, حقتۋ وكىلەتتى كەڭەس مۇشەسى دارحان قىدىرالى, حالىقارالىق «قازاق ءتىلى قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى, «Bilig» جۋرنالىنىڭ رەداكتورى فىرات پۋرشات ءسوز سويلەپ, ماڭىزدى ويلارىن ءبولىستى. سيمپوزيۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى ءتىل ساياساتى كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەربول تىلەشوۆ «عىلىم ءادىسناماسى: وي مەن ءتىل» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى. ول ءوز سوزىندە قازاق ءتىلىنىڭ عىلىم تىلىنە اينالۋىنداعى نەگىزگى العىشارتتارعا توقتالىپ, تەرمينولوگيا سالاسىنداعى جۇيەلەنگەن ءادىسنامانىڭ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى.
سيمپوزيۋمنىڭ ەكىنشى كۇنى «حالىقارالىق عىلىم ديپلوماتياسى» اتتى ءىس-شارامەن جالعاستى. سونداي-اق تىلگە قاتىستى تاقىرىپتاردا «Workshop» ءوتتى. مىسالى, «قازاق تىلىندە تەرمين جاساۋداعى ءبىر ۇستانىم» اتتى «Workshopتا» ءتىل مامانى, فيلولوگ نازگۇل قوجابەك لەكتور رەتىندە تەرمينولوگيا سالاسى مەن قازاق ءتىلى تۋرالى ماڭىزدى مالىمەتتەردى ايتتى. تەرمين جاساۋدا ءتىلدى ءبىلۋدىڭ ماڭىزى, قازاق ءتىلىنىڭ تابيعاتىن ساقتاۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەگەن سياقتى وزگە دە ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى. قازىرگى تاڭدا تەرمينولوگيا سالاسىندا ماسەلەلەر وتە كوپ ەكەنىن ايتتى. كەيبىر سالالاردىڭ قازاقشا تەرمينولوگياسى, ءتىپتى, جاسالماعان. «تەرمينولوگيانىڭ كەزەكتى ۇلكەن ماسەلەسى – كەز كەلگەن ساتتە تەرميندى وزگەرتۋ ءۇشىن بۇگىنگە دەيىن تاسقا قاشالعانداي, قالىپتاسىپ كەتكەن تەرميندەردى وزگەرتۋگە تۋرا كەلەدى. وزگەرتپەيىن دەسەڭ, قاتە, قازاق ءتىلىنىڭ زاڭىنا سايكەس كەلمەيتىن, گرامماتيكالىق ەرەجەلەرىنە باعىنبايتىن تەرميندەردى قولدانىپ جۇرە بەرۋگە ءماجبۇر بولامىز. قازىر قازاق تەرمينولوگياسىندا جالپى قابىلدانعان ۇستانىمداردىڭ بارىنەن بۇرىن تۇرۋعا ءتيىس قاعيدات – «زيان قىلما» بولسا ەكەن. بەكىتىلگەن ءار تەرمين تاسقا باسىلاتىنىن, ءبىلىم قورىنا قوسىلاتىنىن ەسكەرىپ, سونى ۇسىناتىن, بەكىتەتىن ءار ادام ارى مەن وجدانىنا جۇگىنىپ, «وسى ءسوزدىڭ ءارى قارايعى قولدانىسىنا جاۋاپتىمىن عوي» دەگەندى ەسىنەن شىعارماسا ەكەن», دەدى ن.قوجابەك.
سيمپوزيۋمدا عالىمدار قازاق ءتىلىنىڭ عىلىمي قولدانىسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار بەرىپ, تەرمينولوگيانى بىرىزدەندىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى تالقىلادى.
تۇركىستان
