سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – دوسجان بالابەك
ءفوتوتىلشى ماماندىعى باسپاسوزگە ەندى-ەندى ەنىپ جاتقاندا تۇڭعىش قولىنا فوتواپپارات العانداردىڭ ءبىرى قاليعۇمار قابدەش ۇلى ەدى. العاشىندا مارقاكول اۋداندىق «شامشىراق» گازەتىندە ەڭبەك ەتكەن. كەيىننەن ونەردىڭ ورتاسى الماتىعا ات باسىن بۇرعان. ول جاقتا اقپارات سالاسىندا عانا ەمەس, تەاتردا دا باعىن سىناعان. سوناۋ سەرالى قوجامقۇلوۆ سىندى تەاتردىڭ تارلاندارىنا دەيىن سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, تاريحتا قالدىرعان. ارداگەر ءفوتوتىلشىنىڭ مۇراعاتىندا دىنمۇحامەد قوناەۆ زامانىنانان باستاپ, بۇگىنگى كۇنگە دەيىنگى ەلەۋلى وقيعالار ساقتالعان. كەشەگى «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ باسى-قاسىندا بولىپ, تاسپادان تاريح جاساعان دا قاليعۇمار قابدەش.
سالتاناتتى ءىس-شارادا ەڭ اۋەلى ارداگەردىڭ ءىزباسار ىنىلەرى ىزگى تىلەكتەرىن ايتىپ, اننەن شاشۋ شاشقان. سودان كەيىن قازاقستان جۋرناليستەر اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ساعىمباي قوزىباەۆ, «نەۆادا-سەمەي» حالىقارالىق انتييادرولىق قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ۆالەري جانداۋلەتوۆ, اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت, ارداگەر ءفوتوتىلشى نۇرمامبەت قيزاتوۆ كورمەنىڭ كوك لەنتاسىن قيدى. بۇگىنگى سۋرەت, ەرتەڭى تاريح دەگەن ءسوز ءدوپ ايتىلعان. كورمە سونىڭ دالەلىندەي ەدى. جارتى عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن تاسپاعا تارتىلعان فوتوسۋرەتتەر كورمەدە تۇر. ونى كورەرمەندەر قىزىقتاپ, كەشەگى كۇننەن ەستەلىك ايتىسىپ جاتتى. قاليعۇمار قابدەشەۆ ءتىپتى اسكەر قاتارىندا ءجۇرىپ, نەبىر فوتوسۋرەتتەر تۇسىرگەن. ەڭ العاش وڭتۇستىك پوليۋسكە بارىپ, فوتوسۋرەت تۇسىرگەن قازاق كىم دەسە, قاليعۇمار اقساقال دەڭىز. سوناۋ 1965 جىلدارى انتاركتيدادان تۇسىرىلگەن سول سۋرەتتەرى دە كورمەنىڭ تورىنەن تابىلدى.
– اسكەر قاتارىندا ءجۇرىپ, وڭتۇستىك پوليۋسكە بارىپ, سول جاقتى فوتوسۋرەتكە تۇسىرگەن تۇڭعىش قازاق قاليعۇمار قابدەشەۆ ەدى. سول زاماننان باستاپ, بەرتىنگە دەيىنگى فوتوسۋرەتتەرى كورمەگە قويىلىپ, كىتاپقا ەندى. سونىمەن قاتار دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ءىسساپارلارىن دا تاريحقا تاڭبالادى, – دەيدى كىتاپتىڭ قۇراستىرۋشىسى داۋرەن ماقسۇتحان ۇلى.
كەلگەن قوناقتاردىڭ كەيبىرەۋى كورمەدەن وزدەرىن تانىپ, ءماز-مەيرام بولىستى. ولار وتكەننەن ەستەلىك ايتىسىپ, ءىس-شارانىڭ ەكىنشى بولىمىندەگى دوڭگەلەك ۇستەلدە باس قوستى. ءىس-شارا تىزگىنىن ۇستاعان ءفوتوتىلشى, ۇستاز اسىلحان ءابدىرايىم مەرەيتوي يەسىنىڭ ءومىر جولى تۋرالى ازدى-كوپ اقپارات بەرە كەلە ءسوز كەزەگىن اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەتكە بەرگەن.
– قاليعۇمار قابدەش ۇلىنىڭ اۋىلىمەن مەنىڭ اۋىلىمنىڭ اراسى ءجۇز شاقىرىمداي عانا. جەرلەستىگىمىز ءوز الدىنا, بۇل كىسىنىڭ ونەرىن قاتتى سىيلايمىن. كورمە زالىنا ەنگەن بەتتە وتكەن كۇندەرمەن قاۋىشتىق. ءار سالانىڭ مىقتىلارى بار. ال فوتوونەردىڭ مىقتىسى, ابىزى – قاليعۇمار اقساقال, – دەدى ول.
ءىس-شارادا شىعىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتى وقىلىپ, مارقاكول اكىمدىگى اتىنان اقساقالعا شاپان جابىلدى. ءىزىن باسىپ كەلە جاتقان ارىپتەس باۋىرلارى دا قولپاشتاپ, قۇرمەت كورسەتتى. ەسكە سالساق, بۇعان دەيىن قاليعۇمار قابدەش ۇلىنىڭ ءاسانالى ءاشىموۆ, دوسحان جولجاقسىنوۆتارعا ارنالعان فوتوالبومى دا جارىق كورگەن.
– مەنىڭ ءومىرىمدى, ونەرىمدى ەتەنە جاقسى بىلەتىن بىرەۋ بولسا, ول – قاليعۇمار قابدەش ۇلى. ءجۇرىپ وتكەن جولىمدى تاسپالادى, البوم ەتىپ قاتتادى. ەندى ەلگە بارىپ, كورمە قويسام دەيدى, ساتىمەن بولسا ەكەن, – دەپ اق تىلەگىن جولدادى ايگىلى اكتەر ءاسانالى ءاشىموۆ.
ءيا, ارداگەر ءفوتوتىلشىنىڭ ەندىگى جوسپارى – تۋعان جەرى مارقاكول وڭىرىندە جەكە كورمەسىن وتكىزۋ.
