قىرعىز اتاۋىن «قازاق» دەپ وزگەرتۋ تۋرالى V-سەزد قاۋلىسى. اقمەشىت, 19.04.1925
وسى ورايدا, پرەزيدەنت اتاپ وتكەن ماسەلە 1940 جىلى قازاق باسپاسوزىندە كوتەرىلگەن ەكەن. مىسالى, جۋىقتا حالەل ادىلگەرەەۆتىڭ (1906–1974) «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ 1941 جىلعى 18 مامىر كۇنگى سانىندا جازىلعان «قازاق حالقىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى» اتتى ماقالاسى قولىمىزعا ءتۇستى. وقىپ كوردىك. مۇندا ءبىز سياقتى قاتارداعى جۋرنالشىنى بىلاي قويىپ, تاريحشى ماماندار بىلە بەرمەيتىن پايىمدار بار ەكەن.
بۇل تۇلعا – قازاقتان شىققان تۇڭعىش تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بولۋىمەن قاتار, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قان كەشىپ شايقاسقان باتىر. وفيتسەرلىك شەنى – مايور. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى كەنەسارى قاسىموۆ باستاعان ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى جونىندە ەڭبەك جازعان عالىم ەرمۇحان بەكماحانوۆتى قولداعانى ءۇشىن اۆتورمەن بىرگە قۋعىنعا ۇشىراعان.
تاريحشى جوعارىداعى ماقالاسىندا «قازاق» اتاۋىنا توقتالىپ, بۇل تەرمين العاش پارسى جازۋشىسى ءفيردوۋسيدىڭ (935–1020) «شاھناما» شىعارماسىندا كەزدەسەتىنى تۋرالى بايانداپ, ودان كەيىن ورىس وقىمىستىسى لەۆشيننىڭ «قىرعىز-قايساق وردالارى مەن دالالارىنىڭ سيپاتتاماسى» (پەتەربۋرگ, 1882) اتتى تۋىندىسىندا بار ەكەنىنە توقتالىپتى. سونىمەن قاتار بابىردىڭ شاعاتاي تىلىندەگى جازبالارىندا «قازاق» – كەزبەلىك, «قازاقلاماق» – كەزۋشىلىك دەگەن ماعىناعا يە دەيدى.
ال بۇگىنگى زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن قاجەت دەرەك: «ورىس كنيازدارىنىڭ حV عاسىردا قىرىم, قازان جانە التىن وردا حاندارىمەن جازىسقان حاتتارىندا «قازاق» دەگەن ءسوز بار» دەيدى تاريحشى. وعان دالەل رەتىندە «1474 جىلى قىرىم حانى ءىىى مەندىكەرەي پاتشاعا جازعان گراموتاسىندا «سەنىڭ جەرىڭدى شاپپايمىن, مەنىڭ ۇعلانلارىم دا, مىرزالارىم دا, قازاقتارىم دا (اسكەرلەرىم) شاپپايدى» دەگەن جازباسىن كولدەنەڭ تارتادى. ياعني حV عاسىردا قاراپايىم اسكەردى «قازاق» دەپ اتاعان. مىسالى, شورا باتىر اڭگىمەسىندە: «شورا قىرىمدا قالعىسى كەلمەي, قازاق بولىپ قازانعا بارعىسى كەلدى», دەلىنگەن.
قىسقاسى, التىن وردا تاراعاننان كەيىن, قازاق حالقى ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن جانە ءۇش ءجۇزدى تۇتاس مەملەكەت ەتىپ بىرىكتىرۋ ءۇشىن كۇرەسكەندە, جوعارى تاپتان شىققان ۇعلاندار مەن مىرزالاردان باسقا, قاراپايىم حالىقتىڭ قالىڭ ورتاسىنان شىققان اسكەردى «قازاق» دەپ اتاعان دەگەن توقتام جاساپتى. ءسويتىپ, حV عاسىردا التىن وردا قۇلاعاننان كەيىن دالا تۇرعىندارى اسكەري-جاۋىنگەرلىك بەلگى «قازاق» دەگەن اتپەن تاريح ساحناسىنا شىقتى.
