اقىندىق تەگىمنەن دارىعان
– جادىرا اپاي, ءار ادامنىڭ ونەرگە كەلۋ جولى ءارتۇرلى. بىرەۋلەر ونەر اكە-شەشەمنەن قوندى دەسە, ەندى بىرەۋى وعان بالا كۇنىمنەن ىنتىق بولدىم دەپ ايتادى. ال ءسىز ونەرگە قالاي جاقىن بولدىڭىز. اڭگىمەنىڭ القيسساسىن سودان وربىتسەك؟
– مەن ناعاشى اتام مەن اجەمنىڭ باۋىرىندا ءوستىم. ناعاشى اتام قۇتجان قانجىعالين تورعاي ولكەسىنە بەلگىلى اقىن, ءانشى, كۇيشى, سازگەر. ايتىسقا دا تۇسكەن. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارى قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى نۇرحان احمەتبەكوۆ قۇرعان تورعاي وڭىرىندەگى العاشقى اۋدانارالىق تەاتر قۇرامىندا بولعان. ەل ارالاپ, ونەر كورسەتكەن. سونداي-اق ءوز اكەم ساكەن مۇحانبەتجانوۆ تا ونەردەن قارا جاياۋ ەمەس. اۋىلدا ۇزاق جىل بويى قاراپايىم شوپىر بولىپ ەڭبەك ەتسە دە, جاسىنان ولەڭ مەن ساتيرانى سەرىك ەتتى. وسى ەكى جانرعا بىردەي قالام تەربەدى. ءبىراز شىعارماسى اۋداندىق, وبلىستىق باسىلىمدا جارىق كوردى. ال انام – تولەۋتاي ۇزاق جىلدار مەديتسينا سالاسىندا قىزمەت ىستەگەن. اۋداندىق, وبلىستىق ايتىستارعا قاتىسىپ, اقىندىعىمەن تانىلعان. قوس وردەندى انا. قازىر امانگەلدى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. مىنە, وسىنداي ونەر قونعان وتباسىندا ءوستىم. مەنىڭشە, اقىندىق ماعان تەگىمنەن دارىعان. بالعىن شاعىمنان ونەرگە جاقىن بولدىم. اتامنان جاعالاسىپ دومبىرا ۇيرەندىم. ول كىسى ماعان ۇيدەگى «قىز جىبەك», «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ», «ەڭلىك-كەبەك», «مۇڭلىق-زارلىق» سەكىلدى ليرو-ەپوستىق جىرلار جازىلعان تاسپانى كوپ تىڭداتاتىن. سونىڭ اسەرى مە, بالا كەزىمنەن ۇيقاستىرىپ سويلەگەندى جاقسى كوردىم. ءبىر جاعىنان, بۇعان اتامنىڭ ىقپالى ءتيدى. ول كىسى اقىن عانا ەمەس, كەرەمەت جىرشى ەدى. كونە جىرلارمەن بىرگە, ءوز شىعارمالارىن تاماشا ورىندايتىن. ءبىزدىڭ ۇيگە اكەمنىڭ داۋسىن ەستۋگە الىس-جاقىننان قوناقتار كوپ كەلەتىن. سولاردىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ ءوستىم. وسىنىڭ ءبارى ماعان اسەر ەتتى. اتاما ەلىكتەپ, بەس-التى جاسىمنان ولەڭ شىعاردىم. اتام مەن اجەم مەنى ەر بالا سەكىلدى ەركىن ءوسىردى. ەكەۋى مەنىڭ بالالىق قىلىعىما ءماز بولىپ وتىراتىن. اتامنىڭ سونداي كەيىپىمە ارناعان ءبىر ولەڭى بار.
«قوي قۋادى بۇلتىڭداپ
كوزىنىڭ وتى جىلتىڭداپ.
اسپانداتىپ ءان سالادى,
اققۋ-قازداي سۇڭقىلداپ.
بۇزاۋ ايداپ كەلەدى,
توبەسى عانا قىلتىڭداپ»,
دەپ باستالاتىن.
– قۇتجان اقىننىڭ شىعارماشىلىعىن تورعاي جۇرتى جاقسى بىلەدى. بىراق جالپاق ەلگە ونشا ءمالىم ەمەس. سوندىقتان اتاڭىزدىڭ ءومىر جولىن قىسقاشا ايتاسىز با؟
– 1903 جىلى ۇلى جىلانشىق وزەنى بويىنداعى وگىزكوك دەگەن جەردە تۋعان. جەتى جاسىنان دومبىرا تارتىپ, جىر ايتقان. ونى جاسىنان ونەرگە باۋلىعان تورعاي ولكەسىنە اتاعى كەڭ جايىلعان اقىن ەسەنجول جانۇزاق ۇلى. بۇل كىسى دە سان قىرلى تالانت يەسى. ونىڭ «ون ەكى ۇيرەك» اتتى ءانى ايگىلى مۋزىكاتانۋشى ا.زاتاەۆيچتىڭ «قازاقتىڭ 1000 ءانى» جيناعىنا ەنگەن. اتامنىڭ تۋىسى باياحمەت وسى ءاندى ورىنداعاندا كومەيى بۇلكىلدەپ تۇرادى ەكەن. بۇل وتە كۇردەلى تۋىندى. ونى ەكىنىڭ ءبىرى ايتا المايدى. قۇتجان اتام ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىندايتىن.
سونداي-اق حالىق اقىنى نۇرحان احمەتبەكوۆ, شەجىرەشى, اقىن, دومبىراشى احمەتقان ابىقاەۆپەن جاقىن سىيلاستى. سوعىس جىلدارى نۇرحان ەكەۋى اۋدانارالىق تەاتردا بىرگە ونەر كورسەتكەن. نۇرحان احمەتبەكوۆ قۇتجاننىڭ تالانتىنا ءتانتى بولىپ, وعان ء«تورت اياعى تەڭ جورعا» دەپ باعالاعان. اتامنىڭ شىعارماشىلىعى سان الۋان. تاريحي وقيعالار جەلىسىمەن داستان جازعان. شاعىن ولەڭ-جىرعا دا قالام تەربەگەن. ءان شىعارىپ, كۇي تارتقان. ورىنداۋشىلىق شەبەرلىگى دە ەرەكشە. ەلدەگى ءسات ەسەنباەۆ, ومىربەك جانداۋلەتوۆ سەكىلدى اقىندارمەن ايتىسقا تۇسكەن. ۇلىتاۋداعى بولمان اقىنمەن حات جازىسىپ ايتىسقان. بەينەلەپ ايتقاندا, سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى. ءبىراز جىل امانگەلدى اۋداندىق مادەنيەت بولىمىندە اۆتوكلۋب مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەدى. زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن تۋعان اۋىلىنا كوشىپ كەلدى. 1975 جىلى 72 جاسىندا دۇنيەدەن وزدى. مەن ول كەزدە ون ءبىر جاستامىن. ول كىسىنى ەل ەرەكشە سىيلايتىن. مىنەزى دە جايلى ەدى. ادەپسىز ءسوز ايتپايتىن. بىلتىر شىعارمالارىن جيناپ «ىنجۋدەي اسىل ءسوزدى جىرمەن توكتىم» اتتى كىتابىن شىعاردىق. بۇعان داستاندارى, تولعاۋلارى, ايتىستارى توپتاستىرىلدى. بىرقاتار ءانى مەن «اققايىڭ» دەگەن كۇيىن نوتاعا تۇسىردىك. شىنىمدى ايتسام, ناعاشى اتام مەن اجەمە وتە ريزامىن. ولارعا قارىزبىن دەسەم بولادى. مەنى بەتىمنەن قاقپاي, ەركەلەتتى.
دۇبىرگە قىزعان جۇيرىكتەي توسەلدىم
– العاش ايتىسقا قاشان شىقتىڭىز؟
– 1982 جىلى ورتا مەكتەپتى ءبىتىرىپ, ارقالىقتاعى مۋزىكالىق ۋچيليششەگە ءتۇستىم. وسىندا 3-كۋرستا وقىپ جۇرگەندە وبلىستىق ايتىس وتەتىن بولدى. ونى قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى قونىسباي ءابىل ۇيىمداستىردى. قونىسباي اعا الدىمەن وعان قاتىساتىنداردى ىرىكتەدى. مەن ودان سۇرىنبەي ءوتتىم. ءسويتىپ, بەلگىلى اقىن بۇركىت بەكەتوۆپەن ايتىستىم. مارقۇم بۇركىت اعا سىپايى ازامات ەدى. تۇرقى ءىرى بولعانىمەن, جانى قىلداي نازىك بولاتىن. ەكەۋمىز اعالى-قارىنداس بولىپ, وتە جاقسى ايتىستىق. تىڭدارمان جىلى قابىلدادى. ساحناعا العاش شىقسام دا ونشا قوبالجىعان جوقپىن. شىندىعىندا, بۇل العاشقى ايتىس ماعان كوپ نارسە ۇيرەتتى. ساحنا مادەنيەتىن مەڭگەردىم. بۇركىت اعادان دا ءبىراز ءتالىم الدىم. سوندىقتان ول كىسىنى ۇستازىمنىڭ ءبىرى رەتىندە كورەمىن. وسى وبلىستىق ايتىستا باس جۇلدە الدىم. ودان كەيىن سول جىلى تورعاي مەن كوكشەتاۋ وبلىسى اراسىندا كوماندالىق ايتىس بولدى. سوعان ءبىزدىڭ وبلىستان قونىسباي اعا باستاعان التى اقىن باردىق. ىشىندە جالعىز قىز مەن عانا. ايتىستا كوكشەتاۋلىق يران يلياشوۆپەن شىعىپ, ودان باسىم ءتۇستىم. ەكەۋمىز قىز بەن جىگىتتىڭ جاراسىمدى ايتىسىن جاسادىق. ءبىز سول جولى كوكشەتاۋلىقتاردى جەڭىپ, ەلگە ابىرويمەن ورالدىق. 1987 جىلى رەسپۋبليكالىق راديوايتىس ۇيىمداستىرىلىپ, مەن سوندا سەرىك قاليەۆپەن ءسوز قاعىستىردىم. وسى جىلى قاراعاندىدا جەزقازعان وبلىسى اقىندارىمەن ايتىستىق. سونداي-اق 1987 جىلى قىزىلورداداعى جاستارارالىق رەسپۋبليكالىق ايتىستا اسقار توقماعامبەتوۆ اتىنداعى باس جۇلدەنى يەلەندىم. وندا ەرىك اسقاروۆ, ازىمبەك جانقۇليەۆپەن ايتىستىم. سول جىلى قاراعاندىدا حالىق قاھارمانى, تۇڭعىش عارىشكەر توقتار اۋباكىروۆتىڭ عارىشقا ۇشقانىنا ءبىر جىل تولۋىنا ارنالعان رەسپۋبليكالىق ايتىستا ءبىرىنشى ورىن بەردى. سونىمەن قاتار 1998 جىلى استاناداعى «شابىت» فەستيۆالى اياسىندا وتكەن ايتىستا «سۋىرىپسالما اقىن» اتالىمىن جەڭىپ الدىم. بۇل كەزدەرى مەن جاس ەدىم. ەشكىمنەن ىعا قويمايمىن. ايتىسقا دۇبىرگە قىزعان جۇيرىكتەي ابدەن توسەلدىم. تابان استى جاۋاپ بەرۋگە ماشىقتاندىم. بۇعان مەنى قابدەن بايقاسىنوۆ, قابدەن قارىمساقوۆ اكەلەرىمنەن باستاپ, قونىسباي ءابىل, بۇركىت بەكەتوۆ, يگىلىك بەيسەنباەۆ, وتار نۇرمانعاليەۆ سەكىلدى اعالارىم باۋلىدى. وسى اقىنداردان كوپ ۇيرەندىم.
– ارا-تۇرا عالامتوردان بۇرىنعى ايتىستاردى كورەمىن. سوندا اقىندار ءار جانردا ايتىسقان. قازىرگى ايتىستان مۇنى بايقامايمىن. وسى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ايتىس – قازاقتىڭ ءتول ونەرى. سوندىقتان باي اۋىز ادەبيەتىمىزدە ايتىستىڭ كوپتەگەن ءتۇرى بار. بۇل جانرلار 80-جىلداردىڭ ورتاسىندا اجەپتاۋىر دامىدى. اسىرەسە وبلىس اراسىنداعى سايىستاردا اقىندار «سۇرە», «جۇمباق», «قايىم», «وتىرىك» جانە «قىز بەن جىگىت» تۇرلەرىمەن جەكە ايتىستى. بىراق بۇعان الدىن-الا دايىندالدى. ءبىر جاعىنان, قىزىقتى. تىڭدارماندى جالىقتىرمايدى. ماسەلەن, ءوز باسىم ۇنەمى قىز بەن جىگىت ايتىسىنا شىقتىم. بۇگىندە بۇل ايتىس تۇرلەرىن دامىتۋعا بولادى. حالىق جىلى قابىلدايدى دەپ ويلايمىن.
شىن مانىندە, ايتىس – سۋىرىپسالمالىق ونەر. مىسالى, حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق ايتىستارعا بارعاندا قارسىلاسىم كىم بولاتىنىن بىلگەن جوقپىز. ويتكەنى العاشقى كەزەكتە ساحناعا جەرەبەمەن شىعاسىڭ. ارينە, تابان استىندا سۋىرىپ ايتقاننان سوڭ كەدىر-بۇدىر كەزدەسەدى. بىراق كەيدە اۋزىڭىزعا ويلانىپ وتىرعاندا كەلمەيتىن شۋماقتار تۇسەدى. 1989 جىلى الماتىداعى رەسپۋبليكا سارايىندا حالىقارالىق ايتىس ءوتتى. سوندا مەن سوڭعى مارەدە قابدىجالەل ساحاريامەن ايتىستىم. وسىندا تولىق سۋىرىپسالىپ ايتتىم.
– بۇل ايتىس ءسىزدىڭ ەسىمىڭىزدى قالىڭ قازاققا ءبىر كۇندە تانىتتى. وسىعان كەڭىرەك توقتالاسىز با؟
– بۇل جىلدارى ەلىمىز ءالى تاۋەلسىزدىگىن العان جوق. بىراق زامانا جەلى وڭىنان سوعىپ, الاش ارداقتىلارى اقتالدى. قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرىلدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلت ويانىپ, رۋحى كوتەرىلدى. ايتىستىڭ دا جاڭارۋ ءداۋىرى وسى جىلداردان باستالعان سەكىلدى. رەسپۋبليكا سارايىنا حالىق لىق تولعان. ينە شانشار ورىن جوق. قازىلار القاسى دا مىقتى. تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, راحمانقۇل بەردىباي, تۇرسىنحان ءابدىراحمانوۆا سەكىلدى اعا-اپالارىمىز تورەلىك ەتتى. ولاردىڭ الدىندا ولەڭ ايتپاق تۇگىلى, جاتتاپ كەلگەنىڭدى ۇمىتىپ قالاسىڭ عوي. ونەر بايگەسىنە ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن ايتىسكەرلەر قاتىستى. ءبارى دە اۋىزدىعىمەن الىسقان جۇيرىكتەر. بىرىنەن-ءبىرى وتەدى. الدىمەن مەن جەتىسۋلىق اقىن نۇرلان ابدىبەكپەن ايتىستىم. ەكەۋمىز جاقسى ونەر كورسەتتىك. ودان كەيىن بەلگىلى اقىن سەرىك قۇسانباەۆپەن شىقتىم. بۇعان دەيىن تالاي ايتىسقا قاتىسىپ, ابدەن شىڭدالعان سەرىك اعامەن ايتىسىم وزىمە وڭاي بولمادى. بىراق نامىستى قولدان بەرمەدىم. بار كۇشىمدى سالدىم. اقىرى فينالعا جولداما الدىم. سوڭعى اينالىمدا قابدجىجالەل ساحاريامەن ايتىستىم. شىنىمدى ايتسام, قابدىجالەل اعا مەنى ءبىراز ساستىردى. كادىمگىدەي مىسى باستى. جاسىم جيىرما ۇشتە. ءاپ دەگەندە ساحناعا شىعىپ بارا جاتقاندا ىشىمنەن سارى قوشقار بابامنىڭ ارۋاعىنا سىيىندىم. بۇل بابامىزدى تورعاي جۇرتى اۋليە دەپ دارىپتەيدى. كەنەسارى حاننىڭ سەنىمدى باتىرلارىنىڭ ءبىرى بولعان. قابدىجەكەڭ ازىلگە شەبەر. قالجىڭعا ۇستا. كەز كەلگەن جەردەن قارماقتاي ءىلىپ اكەتەدى. كەيدە سوعان جاۋاپ بەرەمىن دەپ, دومبىرامدى تارتىپ, ويلانىپ قالامىن. مۇندايدا قارسىلاسىم: «ويپىرماي, جادىراجان نە بولىپ قالدى, مەن سەنى 20 مينۋت توسايىن با؟» دەپ ودان سايىن تىقسىرا تۇسەدى. كەيدە تىپىرشىپ, ورنىنان تۇرىپ كەتەدى. جالپى, ومىردە قۇدىرەتتى تىلسىم كۇشتىڭ بارىنا سوندا سەندىم. ءسويتىپ, وتىرعاندا توپ ادامنىڭ اراسىنان ءبىر ۇلكەن كىسى: «جادىرا, تارت-تارت, توقتاما, قورىقپا», دەپ, دەم بەرگەندەي بولدى. الدە ماعان سولاي كورىندى مە, بىلمەدىم. وسى كەزدە اۋزىما «حالىققا ءبىر كورىندىڭ تامشىداي بولىپ, كوزىمە ەلەستەيسىڭ اق شىراي بولىپ. اعاتاي, قايتا-قايتا قوزعالماشى, كادىمگى زىكىر سالعان باقسىداي بولىپ», دەگەن شۋماقتار جاڭبىرداي قۇيىلا جونەلدى. شىندىعىندا, قابجەلەل اعا دا ولقى ەمەس. مىقتى اقىن. بۇل ايتىس ەكەۋمىزدىڭ دە ابىرويىمىزدى كوتەردى. ەسىمىم ەلگە تانىلدى. وسىندا العاش رەت ايتىسقا تىگىلگەن اق بوز ات ءمىندىم.
اق بوز اتتى ەرىك اعاعا سىيلادىم
– سول ساتتە قانداي سەزىمدە بولدىڭىز؟
– ونى ايتا المايمىن. ءسوزىم جەتپەيدى. ارينە, ايرىقشا قۋاندىم. عالىم ماردان بايدىلداەۆ اعامىز ساحناعا اق بوز اتتى جەتەكتەپ الىپ شىقتى. مەنى سوعان مىنگىزدى. قاتتى تولقىدىم. بۇعان دەيىنگى ايتىستاردا مۇنداي قوماقتى جۇلدە بولعان ەمەس. اق بوز ات العاش بەرىلىپ وتىر. بىراق ەموتسيامدى سىرتقا شىعارمادىم. بۇل – مەنىڭ ومىرىمدەگى ۇمىتىلمايتىن ساتتەرىمنىڭ ءبىرى. باستىسى, مەن ءۇشىن ەڭ باعالى سىيلىق – حالىقتىڭ ىقىلاسى.
– وسى ايتىستاعى اق بوز اتىڭىزدى ارىپتەس اعاڭىزعا سىيلادىڭىز. نەلىكتەن؟
– ءيا. ءوزىم ەرىك اسقاروۆتىڭ اقىندىعىن جوعارى باعالايمىن. وسىندا ەرىك اعا وتە جاقسى ايتىستى. ەلىمىزدىڭ قوردالانىپ قالعان سان ءتۇرلى وزەكتى ماسەلەسىن كوتەرىپ, حالىقتىڭ مۇڭ-زارىن باياندادى. تاۋىپ ايتتى. شەبەر جەتكىزدى. ءسويتىپ, جينالعان قاۋىمنىڭ ايىزىن قاندىردى. سوندىقتان جۇلدەمدى ەرىك اعاعا بەرۋدى لايىق كوردىم. اق بوز اتتىڭ ۇستىندە تۇرىپ, ءبىراۋىز ولەڭ ارناپ, اقىنعا تۇلپارىمدى سىيلادىم. حالقىمىزدىڭ بويىندا استىنداعى اتىن سۋىرىپ بەرەتىن ءداستۇرى بار ەمەس پە؟ بىراق ول كىسى مۇنى كۇتپەدى. ابدىراپ قالدى. الايدا ەرەكشە ريزا بولعانىن بايقادىم. قۋانىپ تۇردى. ەرىك اعانىڭ دا ەل الدىنداعى ابىرويى كوتەرىلدى. مەنىڭ دە مەرەيىم ءوستى.
– ءبىراز جىل ايتىستىڭ ورتاسىندا ءجۇردىڭىز. بىرنەشە اقىنمەن ءسوز قاعىستىردىڭىز. قاي قارسىلاسىڭىزدى مىقتى كوردىڭىز؟
– شىنىندا دا سولاي. كوپ اقىنمەن ايتىستىم. ەشبىرىن وسال دەي المايمىن. ءبارى دە مىقتى. ەشكىمدى ءبىر-بىرىنەن كەم سانامايمىن. ءار اقىننىڭ ءوز جولى بار. وبلىستا جۇرگەندە قابدەن بايقاسىنوۆ, قابدەن قارىمساقوۆ اكەلەرىمنەن باستاپ, يگىلىك, وتار اعالارمەن تالاي رەت ايتىستىم. بۇل كىسىلەر ساحنادا وزدەرىن عانا ەمەس, مەنى دە كوتەرمەلەپ وتىراتىن. وسى ماعان ۇلگى بولدى. مىسالى, ەرىك اسقاروۆپەن ەكى مارتە كەزدەستىم. ايتۋلى اقىن دومبىرا تارتا الماعانىمەن, وتە ءبىلىمدى ەدى. كەز كەلگەن ماسەلەنى تەرەڭنەن قوزعايتىن. وتكىر بولاتىن. باسقا دا اقىندارمەن شىقتىم. جالپى, ايتىستىڭ جاقسى شىعۋى قارسىلاسقا كوپ بايلانىستى. ەگەر قارسىلاسىڭىز ءالسىز بولسا, ايتىس كوڭىلدەن شىقپايدى.
– جاس كەزىڭىزدە الدىڭىزدا ۇلكەن بۋىن بولدى. سولارمەن قالاي ارالاستىڭىز؟
– ءبىزدىڭ كەزىمىزدەگى اقىنداردىڭ اراسىنداعى سىيلاستىق ەرەكشە ەدى. ءبىز جەرگە, ەلگە بولىنگەن جوقپىز. ءبىر وتباسىنىڭ بالالارىنداي بولدىق. ءبىر-بىرىمىزبەن وتە جاقىن ارالاستىق. قازىر تاۋشەن ءابۋوۆا, اسەلحان قالىبەكوۆا اپالارىمدى قاتتى ساعىنامىن. قانداي جۇرەگى كەڭ جاندار ەدى؟ ۇنەمى اقىلىن ايتىپ جۇرەتىن. الماتىعا ايتىسقا بارعاندا ءبىر-بىرىمىزگە قوناق بولىپ, شۇرقىراپ تابىسۋشى ەدىك. سونداي-اق ماناپ كوكەنوۆ, كوكەن شاكەەۆ اكەلەرىم دە ەسىمنەن شىقپايدى. بۇل كىسىلەر مەنى قىزىنداي كوردى. ال قونىسباي ءابىل, ابدىكارىم ماناپوۆ, ەرىك اسقاروۆ اعالارىمنىڭ ادامگەرشىلىگىن جەتكىزە المايمىن. مەنى تۋعان قارىنداسىنداي قادىرلەدى. بۇگىندە ءاسيا بەركەنوۆا, ءالپيا ورمانشينا اپالارىمەن ارالاسىپ تۇرامىن. ءاسيا اپايىمنىڭ ءتۇسى سۋىق بولعانىمەن, جانى جۇمساق. وسى اقىنداردىڭ بارلىعى ايتىستىڭ تۋىن اسقاقتاتتى, بيىككە كوتەردى.
ايتىستان دەر كەزىندە كەتىپ قالدىم
– بۇگىندە ايتىس ونەرى ەرەكشە دامىدى. ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيگە جەتتى. جاس اقىندارعا كوڭىلىڭىز تولا ما؟
– تولعاندا قانداي! ءبارى دە ءبىلىمدى. ينتەللەكتۋال. كوزدەرى وتتاي جانىپ تۇر. بۇگىندە ايتىستىڭ اۋقىمى كەڭەيگەن. كورەرمەندەردىڭ تالعامى دا جوعارى. ءبىر جاعىنان, بۇگىنگى جاس اقىنداردى بىزبەن سالىستىرا المايسىڭ. ولاردىڭ ومىرگە كوزقاراسى وزگەشە. ونەرگە دە باسقاشا قارايدى. الىمدى. سوزدەن داۋىل تۇرعىزىپ, قۇيىن ويناتادى. اسىرەسە ايبەك قاليەۆ, مۇحتار نيازوۆ, ديدار قاميەۆ, ماقسات اقانوۆ, سارا توقتامىسوۆا, جانسايا مۋسينا, جانداربەك بۇلعاقوۆ سەكىلدى اقىنداردىڭ شابىسىنا ءتانتىمىن. شىنىندا دا, قازىر ايتىس كۇشتى دامىعان.
ارينە, ونەر سايىسى بولعاننان كەيىن ءتۇرلى جاعداي كەزدەسەدى. كەيدە اقىندار قارسىلاسىن جەڭەمىن دەپ, ونىڭ جەكە ءمىنىن تەرمەلەپ كەتەدى. مۇنى مەن دۇرىس كورمەيمىن. حالىق الدىندا اقىننىڭ مەسەلىن تۇسىرەدى. وسىدان جاستار ساق بولسا دەيمىن.
شىن مانىندە, قازاق ايتىسىنىڭ دامۋىنا كورنەكتى اقىن ءجۇرسىن ەرمان قوماقتى ۇلەس قوستى. قايتا جاڭعىرتتى. جاڭا زامانعا بەيىمدەدى. مەن دە سول كىسىنىڭ تاربيەسىن الدىم. ايتىستى ۇيىمداستىرۋ وڭاي ەمەس. قانشاما كۇش كەرەك. قارجىنى تالاپ ەتەدى. سونىڭ بارلىعىن جالعىز ءوزى اتقاردى. دەمەۋشىلەر تاپتى. اقىندارعا كولىك مىنگىزدى. سوندىقتان «ايتىستىڭ اتاسى» اتانعان ءجۇرسىن اعامىز امان بولسىن!
– جاستاردىڭ دەنى ءبىر ماقاممەن ايتىسادى. بۇرىنعى اقىنداردىڭ ارقايسىنىڭ ءوز ماقامى بولدى. سىزدىكى دە وزگەشە ەدى. ونى كىمنەن ۇيرەندىڭىز؟
– قۇتجان اتامنىڭ ماقامىن الدىم. ونى انامنان ەستىدىم. بۇل اۋەن وزىمە سونداي ىستىق. راسىندا دا, ءسىز ايتىپ وتىرعان كەمشىلىكتى مەن دە بايقايمىن. نەگىزى ءار اقىننىڭ ءوز ءۇنى, ماقامى بولعانعا دا نە جەتسىن؟
– ءبىراز جىلدان بەرى ءسىزدى ساحنادان كورمەيمىز. ايتىسپەن ەرتە قوشتاسقان جوقسىز با؟
– شىنىمدى ايتسام, 1985 جىلدان باستاپ, ون جىلدان اسا ايتىسقا بەلسەندى قاتىستىم. ءبىراز بايگەنى الدىم. الايدا مۋزىكالىق ۋچيليششەنى بىتىرگەننەن كەيىن تۋعان اۋىلىما بارىپ, مەكتەپتە مۇعالىم بولدىم. ودان كەيىن ى.التىنسارين اتىنداعى ارقالىق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن ءتامامداپ, وسى وقۋ ورنىندا قىزمەت ەتتىم. تۇرمىسقا شىقتىم. ءسابي ءسۇيدىم. انا اتاندىم. سوعان قاراماستان وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق ايتىسقا شىقتىم. بىراق بۇگىنگى جاس اقىنداردىڭ تەگەۋرىندى ەكپىنىن كورىپ, ءوزىمدى توقتاتتىم. ءبىر جاستان ارتىق ءسوز ەستىپ, جۇرت الدىندا ابىروي-
سىزدىققا قالعىم كەلمەدى. سوندىقتان اۋزىمنىڭ دۋاسى مەن قادىرىم باردا كەتكەندى ءجون كوردىم. مەنىڭشە, ايتىستان دەر كەزىندە كەتىپ قالدىم.
– قازىر قايداسىز, كورىنبەيسىز؟
– 1999 جىلى وتباسىممەن ەلورداعا قونىس اۋداردىم. سودان بەرى وسىندا تۇرامىن. ءبىراز جىلدان بەرى «استانا وپەرا» تەاترىندا ەڭبەك ەتەمىن. ولەڭدى تاستاعان جوقپىن. ءان ماتىندەرىن جازامىن. كومپوزيتور سەرىك بايدىلداەۆپەن تىعىز بايلانىستامىن. ونىڭ «جارالى جۇرەك», «سەزىم شىڭى», «وكىنىش» سەكىلدى ونعا جۋىق انىنە ءسوز جازدىم. مۇنى «عاسىر», «ۇلار» اتتى توپتار ورىنداپ ءجۇر. بىراق ايتىستان الىستادىم دەي المايمىن. ارا-تۇرا شاقىرعاندا بارامىن. جۇرتشىلىق مەنى ايتىس اقىنى رەتىندە بىلەدى. سوندىقتان ماعان بابامىزدىڭ ءتول ونەرى ىستىق.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ازامات ەسەنجول,
«Egemen Qazaqstan»
