ماماندىق پەن مانداتقا ادالدىق

عالىمجانمەن ءوزى 15 جىل قىزمەت ەتكەن «جاس الاش» گازەتىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى كەزىندە تانىس­تىم. مەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ بىرنەشە شاقىرىلىمىنداعى دەپۋتا­تىمىن. سول كەزدە عالەكەڭ «جاس الاشتىڭ» ءتىلشىسى رە­تىندە سەسسياعا, تۇراقتى كوميس­سيالاردىڭ جيىندارىنا قا­تىسىپ, وتكىر ماتەريالدار جازاتىن. ءيا, ونىڭ سىن ماقالالارىن جۇرت ىزدەپ ءجۇرىپ وقيتىن. بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي اقيقاتتى ءتىلىپ ايتىپ, وزەكتى ماسەلەلەردى وتكىر كوتەرەتىن. «جاس الاشتا» ىستەي ءجۇرىپ توعىز-ون جىلداي «قازاق ادەبيەتى», ءبىر-ەكى جىل «انا ءتىلى» گازەتتەرىنىڭ وڭتۇستىك وڭىردەگى وكىلى قىزمەتىن قوسا اتقاردى. العاشقى ەڭبەك جولى اۋداندىق «تولەبي تۋى» باسىلىمىنان باستالىپ, ودان قالالىق «شىمكەنت كەلبەتى», وبلىستىق «وڭتۇستىك قازاقستان» گازەتتەرىندە جالعاسىپ, ناعىز شىڭدالۋدان ءوتتى. ياعني رەس­پۋب­ليكالىق باسىلىمدارعا دەيىن ءباسپاسوز سالاسىنداعى بارلىق باسپالداقتان بىر­تىندەپ ءوتىپ, تاجىريبەسى تولىس­قان, ناعىز كاسىبي مامانعا اينالدى. قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قا­را شاڭىراعى, كوشباسشى باسىلىم «ەگەمەندە» ەلدىڭ ءسوزىن ايتىپ جۇرگەنىنە دە سەگىز جىل سىرعىپ ءوتىپتى. جالپى, جۋرناليستيكا سالاسىندا تەر توككەن 32 جىلدىق ەڭبەك ءوتىلى باعالانىپ, عالىمجان قامىتبەك ۇلى وڭتۇستىك وڭىردە «جىل ءجۋرناليسى», «ال­تىن قاۋىرسىن», «جاڭاشىل جۋرناليست» سياقتى كوپتەگەن اتالىم­نىڭ بىرنەشە دۇر­كىن يەگەرى اتاندى. وڭىردە قىز­مەت ەتىپ ءجۇرىپ رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەي­دە مىقتىلىعىن مويىنداتۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ەنشىسىنە بۇيىرا بەرمەيتىنى بەلگىلى. ءۇش جىل بۇرىن رەسپۋبليكالىق بايگەدە باق سىناپ ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى سىيلىقتى يەلەندى. 2021 جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن بەرىلەتىن «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. ال «اقپارات سالاسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىن تاققانىنا ءبىر مۇشەل تولىپتى.

مىنە, ءبىر كەزدەرى ءماسليحات جيى­نىنا قاتىسىپ, وزەكتى ماسەلەلەر قوزعاعان وتكىر ماقا­لالار جازىپ جۇرگەن عالىمجان ەندى ءوزى دە حالىق قالاۋلىسى اتانىپ, ەلدىڭ ءسوزىن سويلەپ, سايلاۋشىلارىنا بارىنشا ادال قىزمەت ەتۋدە. ەلدىڭ ءسوزىن سويلەۋمەن بىرگە ءاردايىم قالامگەر ارىپتەستەرىنىڭ دە ابىرويىن اسقاقتاتۋعا, ولار­دىڭ دا ەڭبەكتەرى ەلەنىپ, لا­يىقتى قۇرمەتكە بولەنۋىنە بار كۇش-جىگەرىن سالىپ جۇرگەن ازامات. قازاق ادەبيەتىنىڭ الىبى ءابىش كەكىلباي ايتقانداي, قازاق رۋحىنىڭ قاعباسى اتانعان ورداباسى اۋدانىنىڭ ازاماتى, قازاق ادەبيەتى الەمىندە دارالىعى داۋسىز دالەلدەنگەن تالانتتى اقىن نارماحان بەگاليەۆتىڭ «تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتانۋىنا ۇسىنىس بەرىپ, بۇل ءىستى اياعىنا دەيىن تاباندىلىقپەن جەتكىزدى. بۇعان دەيىن نار-اعاڭدى باسقا تىلەۋلەستەرى وسى قۇرمەتكە ەكى رەت ۇسىنىپ, وتكىزە الماعان ەكەن.

عالىمجاننىڭ اعا بۋىندى ارداق تۇتىپ, قۇرمەت كورسەتىپ جۇرەتىنىن جۋرناليستەر ودا­عىنىڭ تۇركىستان وبلىسىنداعى فيليالىن باسقارعان كەزدەگى تىرلىكتەرىنەن كوپ بايقادىق. اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ مەرەكەسىنە ارنالعان القالى جيىن­داردا, بايراقتى باسەكە­لەر­دە ومىردەن ءوتىپ كەتكەن ارىپ­تەس­تەرىنىڭ اتى وشپەسىن دەپ ءسادىل كادەەۆ, ەرتاي بەكقۇلوۆ, قالىبەك اتجان, سابىرجان يۋسۋپاليەۆ, انار اسپان, تالعات ورمان, الماس اقىل­بەك, كەڭەس يسمايلوۆ, وراز­حان جارقىنبەك سياقتى تاعى باسقا دا الدىڭعى بۋىن اعالارى اتىنان جۇلدەلەر تاعايىنداپ, ناسيحاتتاپ ءجۇرۋدى داستۇرگە اينالدىردى.

بيىل «مارحابات بايعۇتتىڭ 80 جىلدىعى» جوباسىنىڭ جەتەك­شىسى ءارى «مەدياكراتيا» قو­عام­دىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى عالىمجان ەلشىباي «مارحابات» اتتى جۋر­نالدىڭ اقپارات ايدىنىندا جەلكەنىن كەرۋىنە دە مۇرىندىق بولدى. جۋرنال بۇگىندە ون وبلىسقا 2 مىڭنان اسا تارالىممەن تاراپ جاتىر. مارحابات بايعۇتتىڭ 75 جاسقا تولعان مەرەيتويىندا تۇركىتىلدەس بەس مەملەكەتتەن زيالى قاۋىم, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, پار­لامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن حالىقارالىق جيىندا مو­دەراتورلىق جاساعان وسى عالىم­جان. باستىسى, وبلىس اكىمىنىڭ قولداۋىمەن «تۇركىلەر ءتورى – تۇركىستان» كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلگەن وسىناۋ جيىننىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە دە ۇيىتقى بولا ءبىلدى. جازۋشىنىڭ «مارحاباتتىڭ مۋزاسى» اتتى كىتابىنىڭ جارىق كورۋىنە دە قارجىلىق دەمەۋشىلىك جاساعانىن ايتپاي كەتۋگە بولماس.

ال وتكەن جىلى قاسيەتتى ورازادا داستارقان جايىپ, 200-دەن اسا ادامعا اۋىزاشار بەردى. ء«ولى ريزا بولماي, ءتىرى بايىمايدى» دەگەن عوي, سول اۋىزاشاردا اسەت تىلەۋكەەۆ, امىرسەيىت اليەۆ, جۇمامۇرات تۇياقباەۆ سياقتى مارقۇم بولعان 40 شاقتى ءجۋرناليستىڭ اتى اتالىپ, ارنايى قۇرانعا قوسىلدى. ادەتتە مۇنداي ءىس-شارالاردى اكىمدىك نەمەسە وبلىستىق سالالىق باسقارمالار ۇيىمداستىرىپ جاتاتىن. ومىر­دەن وتكەن قالامداستاردىڭ جۇ­باي­لارى, پەرزەنتتەرى, تۋىستارى دا قاتىسىپ, ريزاشى­لىعىن بىلدىرگەن وسىناۋ ءىس-شا­رانى ءوز وتباسىنىڭ اتىنان ۇيىم­داس­تىر­عان عالىمجاننىڭ ىسكەر­لىگىنە ءتانتى بولدىم.

ءيا, عالىمجاننىڭ قاسىندا جاستار ۇيىرسەكتەپ كوپ جۇرەدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن «تاۋەلسىزدىك قار­لىعاشتارى» اتتى جيناقتىڭ جا­رىق كورۋىنە دە تىكەلەي تۇرت­كى بولدى. پروزا, پوەزيا, پۋبليتسيستيكا جانرىنداعى جاستار­دىڭ جازعاندارى جيناققا ەنىپ, جۇلدەگەرلەرگە ارنايى سىي­لىق­تار بەرىلگەندە, جاس تول­قىن­نىڭ قاتتى قۋانعانى كوڭىل تول­قىتتى, جۇرەكتى ەلجىرەتتى. ول جەكەلەگەن جاستارعا دا قارجىلاي دەمەۋشى بولىپ ءجۇر. تۇركىستان وبلىسىنىڭ «جىل جازۋشىسى» اتالىمىنىڭ يەگەرى اتانعان جاس تالانت ابىلايحان ەسىمبايدىڭ «كەدەي قىزى» اتتى جيناعىن ءوز قارجىسىنا شىعارىپ بەردى. جاقىندا تاعى ءبىر تالانتتى جاستىڭ كىتابىن شىعارۋعا قولداۋ جاساعالى جاتقانىن ەستىپ, قۋانىپ قالدىق.

عالىمجان ەلشىباي – وبلىس­تىق ماسليحاتتاعى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ, مەملەكەتتىك قۇقىق, جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جانە دەپۋتاتتىق ەتيكا جونىندەگى تۇ­راقتى كوميسسيا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە بەلسەندى دەپۋتات بولۋمەن قاتار, «اmanat» پارتياسى تۇركىستان وبلىستىق فيليالى جانىنداعى وتباسى جانە الەۋمەتتىك قولداۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ توراعاسى. بۇعان دەيىن ءبىلىم جانە دەنساۋلىق جونىندەگى قوعامدىق كەڭەستى باسقاردى. سونداي-اق «كەدەرگىسىز كەلەشەك» پارتيالىق جوباسىنىڭ تۇركىستان وبلىسى بويىنشا امباس­­سادورى بولىپ بەكىتىلگەن. وبلىستاعى مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى ادامدار, الەۋمەتتىك سالا مەن الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتار وسى سەبەپتەن دە عالىمجاندى ءجيى ىزدەيدى. ويتكەنى ول جۇكتەلگەن جاۋاپكەرشىلىكتى جۇرەگىمەن سە­زىنگەندىكتەن, وبلىستاعى مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ جانايقايىن جەتكىزىپ, ماسەلە­لەرىنىڭ شەشىلۋىنە قولۇشىن سوزىپ ءجۇر. ساۋران اۋدانىنداعى «سامعاۋ» ساۋىقتىرۋ ورتالى­عى ۋاقتىلى پايدالانۋعا بەرىلمەي, سوزبالاڭعا سالىنعاندا وسى ماسەلەنى سەسسيادا كوتەرىپ, وڭى­نان شەشىلۋىنە اتسالىستى. «Amanat» پارتياسى رەسپۋب­ليكالىق دەڭگەيدە قولعا العان بىرەگەي جوبا – ساۋ بالالار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى ءبىر-ءبىرىن سۇيەپ, دەمەۋگە شا­قىراتىن «تەڭ مۇمكىندىك» اتتى ينكليۋزيالىق سپورت فەستيۆالىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا ۇيىتقى بو­لىپ, جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە سالالىق باسقارمالاردى جۇمىل­دىردى.

ارىپتەسىمىز مۇگەدەك جان­داردىڭ مۇڭىن تىڭداپ, ماسە­لە­سىنىڭ وڭ شەشىلۋىنە اتسالىسىپ قانا قويماي, ولارعا ءوزى دە دەمەۋشىلىك كورسەتىپ كەلەدى. تولەبي اۋدانىنداعى ءبىرىنشى جانە ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەك جاندار, ولاردىڭ كۇتۋشىلەرى مەن الەۋمەتتىك سالا ماماندارىن قوسقاندا 20 شاقتى ادامنىڭ تۇركىستاندى ارالاۋىنا, تەلەديداردان تاماشالاپ, گازەتتەن عانا وقىپ جۇرگەن كيەلى شاھاردى كوزىمەن كورىپ, ادەمى اسەرگە بو­لەنىپ قايتۋىنا دەمەۋشى بولدى.

ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى ەسكەرىلگەن عالىمجاننىڭ ءوزى دە «تولەبي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتانىپ, مەرەيى وسكەنىنە ءبىراز جىل بولدى. كىندىك قانى تامعان جوعارعى قاسقاسۋ اۋىلىندا ورتا مەكتەپ سالىنۋىنا, مەشىت تۇرعىزىلۋىنا, جول جوندەلىپ, كوشە جارىقتاندىرىلۋىنا, ينتەرنەتپەن قامتىلۋىنا, تازا اۋىزسۋ مەن تابيعي گازعا قول جەتكىزۋگە تىكەلەي باستاماشى بولعانى قانداي قۇرمەتكە دە لايىق ازامات ەكەندىگىنىڭ ايقىن دالەلى ەمەس پە؟

اۋىلدىڭ اۋىزبىرلىگىن, بىرلىگى بەكەمدىگىن ءبىلدىرىپ ورتادان جينالعان قارجىعا سالىنعان مەشىتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىستىق. ال الاتاۋدىڭ ءدال باۋرايىنداعى, سىرت كوز «قازاقستاننىڭ شۆەيتسارياسى» دەپ سۇيسىنەتىن تابيعاتى تاڭداي قاقتىرارلىق قاسقاسۋدىڭ شات­قالىنان اقشالى الپاۋىتتار شاحتا اشامىز دەپ ارەكەت جا­­ساعاندا ەلدىڭ ازاماتى رە­تىندە دە, جۋرناليست رەتىندە دە جانكەشتىلىكپەن ولارعا قارسى تۇرعانداردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى عالىمجان ەلشىباي بولدى. اش­كوزدەردەن اراشالاپ الىپ قالعان كوركەمدىگىنە كوز تويماس سول اۋىلدا بۇگىندە ەل اۋزىندا «ەكىنشى مەدەۋ» اتالىپ كەتكەن حالىقارالىق تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتىق كەشەنى سالىنىپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىنان, ءتىپتى شەتەلدەردەن دە قوناقتار ءجيى باراتىن قاسقاسۋعا قاربالاس شارۋادان شارشاعان شاقتا سەرگىپ, سەرپىلىپ, تىنىعىپ قايتۋعا اسىعامىز.

مىنە, ءار ادام تۋعان جەرىنە وسىنداي جاناشىرلىق تانىتسا, شىن جۇرەگىمەن سۇيسە, پەرزەنتتىك پارىزىن وتەۋگە ايانباي كىرىسسە, ءار اۋىل گۇلدەنەر ەدى. عالىمجان ارىپتەسىم تۋعان جەرى تولەبي اۋدانىنىڭ عانا ەمەس, كەز كەلگەن اۋدان, قالانىڭ ماسەلەسىن بولە-جارماي كوتەرىپ كەلەدى. سەسسيادا تۇركىستان فۋتبولىنىڭ ماسەلەسىن كوتەرىپ, بيۋدجەت قارجىسىن بوسقا ىسىراپ ەتپەۋدى باتىل ايتىپ, وسى ماسەلەگە بايلانىستى القالى جيىننىڭ وتۋىنە ۇيىتقى بولىپ, ءوزى بايانداما جاسادى. تاعى بىردە تۇلكىباستا مۇگەدەك بالالارعا ارنالعان ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن سالۋعا قارجى بولۋگە بايلانىستى شىرىلداسا, تاياۋدا عانا وتكەن سەسسيادا قازىعۇرتتاعى ارحيۆتەر عيماراتى اپاتتى جاعدايدا ەكەنىن جەتكىزىپ, تاريحي قۇجاتتار توپىراقتىڭ استىندا قالۋ قاۋپى بار ەكەنىن ايتىپ, دابىل قاقتى.

جاقىندا مەملەكەت باسشىسى تۇركىستاننىڭ ارنايى مارتەبەسى تۋرالى زاڭ­عا قول قويدى. ءوز الدىنا وتاۋ تىككەن التى جىلدان بەرى كيەلى تۇر­كىستاننىڭ ەكونوميكاسىمەن بىرگە اقپاراتتىق كەڭىستىگى دە قارقىندى دامىپ كەلەدى. تۇركىستاندا ءجيى ۇيىم­داس­تىرىلاتىن حالىق­ارا­لىق, رەسپۋبليكالىق, وبلىس­تىق مە­ديا­فورۋمداردىڭ باسى-قا­سىن­دا ۇنەمى عالىمجان ەل­شىباي جۇرەدى. وتكەن جىلى «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭ قابىل­دانار كەزدە دە سوعان بايلانىس­تى جيىندار وتكىزىپ, ۇسىنىس-پىكىر­لەر ءبىلدىرۋى دە تۇركىستاندىق جۋرنا­ليستەر بەلسەندىلىگىنىڭ جوعارى ەكەنىن بىلدىرسە كەرەك. قالاي ايتساق تا عالىمجان ەل­شىباي ءوڭىر جۋر­ناليستەرىنىڭ كوش­باسشىسى رە­تىندە ىنتىماق-بىرلىگىن ارتتىرىپ, ورتاق ىسكە جۇ­دى­رىق­تاي جۇ­مىلدىرىپ جۇر­گەن ىسكەر ازامات.

نۇرالى ابىشەۆ,

تۇركىستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى