بايقاۋ • 04 ناۋرىز, 2025

تايجان اندەرى اۋەلەدى

50 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

داۋىرىندە قولىنداعى سىرنايىن ساق-ساق كۇلدىرىپ, دومبىراسىن بەبەۋلەتىپ, توپقا تۇسسە شاشاسىنا شاڭ جۇقپاعان اقىن, سازگەر, ءانشى تايجان قالماعامبەت ۇلى ەسىمى ۇلىتاۋ وڭىرىنە عانا ەمەس, ەلىمىزگە تانىمال. ون ەكى جاسىندا ءان ايتىپ, ون بەس جاسىندا ۇكىلى ىبىرايدان باتا الىپ, ۇلىتاۋ, كوكشە, سىر بويى جۇرتىن ونەرىمەن ءتانتى ەتكەن تايجان مۇراسى – ۇلت ونەرىنىڭ قازىناسى.

تايجان اندەرى اۋەلەدى

ەكى كۇن بويى ساتباەۆ قا­لاسىن­داعى شىنبولات دىلدەباەۆ اتىنداعى كەن­شى­لەر سارايىندا IV رەس­پۋبلي­كالىق « ۇلىتاۋدان قا­نات قاققان اقىن تايجان» اتتى ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋى ءوتتى. ساتباەۆ قالاسى اكىمىنىڭ قول­داۋى­­مەن ۇيىمداستىرىلعان ونەر دوداسىنا ەلىمىزدىڭ ون وبلىسىنان 18–35 جاس ارالىعىندا 18 ءانشى قاتىستى. بايقاۋعا قا­تى­سۋشىلاردى سات­باەۆ قا­لاسىنىڭ اكىمى مۇرات بورى­باەۆ قۇتتىقتاپ, وسىنداي ونەر باي­قاۋلارى جىل سايىن وتەتىنىن جانە قولداۋ كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.

قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى – تايجانتانۋشى, ءانشى عالىم مۇحامەدين اقىننىڭ تاعدىرى مەن سوڭىندا قالعان مۇراسى جونىندە ماعلۇمات بەردى.

بايقاۋ الدىندا تايجان قال­ما­عام­بەت ۇلى اتىندا­عى ۇلى­تاۋ وبلىستىق فيلارمو­نياسىنىڭ ايتۋلى انشىلەرى شىعىپ, اۋەلەتە سالعان انىمەن قاتىسۋشىلاردىڭ دەلەبەسىن قوزدىرىپ, شابىتتاندىردى. العاشقى كۇنى بايقاۋعا قاتىسۋشى ءاربىر ۇمىتكەر تايجان, نارتاي, ۇكىلى ىبىرايدىڭ اندە­رىنەن بارلىعى ءۇش ءان ورىندادى.

دومبىرا, سىرنايمەن شىق­قان دارىندى جاستاردىڭ وزا شاپ­قانى دا, بابى كەلىسپەگەنى دە بول­دى. باتىس قازاقستان وبلى­سى, بايتەرەك اۋدانىنىڭ مادە­ني-ساۋىق ورتالىعىنا قاراستى «شىڭ» دراما-مۋزىكا تەاترىنان كەل­گەن كەنەسارى بۇلعانباەۆ – ەڭ جاس قاتىسۋشى. ول تايجاننىڭ ءانى «ساق-ساق», ۇكىلى ىبىرايدىڭ ءانى «قالدىرعان» جانە نارتاي­دىڭ تەرمەسىن ورىندادى. العاشقى انى­نەن-اق جاس دارىننىڭ ونەر الە­­مىندە ءوز قولتاڭباسى بارى بايقالدى.

تۇركىستاندىق ارۋجان ۇكىلى ىبى­رايدىڭ «گاككۋ» ءانىن ءوزى­نىڭ تاقياسىنا تاققان ۇكىسىندەي قۇل­پىرتىپ جىبەردى. قاراعاندىلىق اليانا بەرعازىقىزىنىڭ ورىن­داۋىنداعى تايجاننىڭ «شول­پانعا» ءانى دە كوڭىلدەن شىقتى.

ونەرلى جاستارعا باعا بەرە­تىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن ءارتىسى, ءانشى عالىم مۇحا­­مە­دين باسقارعان قازىلار القا­سى­نىڭ مۇشەلەرى وسال ەمەس. سوناۋ ورال­دان قازاقستان­­نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايرات­كەرى حا­تي­مول­لا بەردىعاليەۆ, قا­را­عان­دى­دان تاتتىمبەت اتىنداعى ونەر كول­لەدجىنىڭ ۇستازى, ءانشى جاقسى­كەل­دى كەمالوۆ, ۇلى­تاۋدان ءانشى, ونەر­تانۋشى سەرىك وسپانوۆ, الما­تىدان قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتوريانىڭ دوتسەن­تى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدى­گى كۇ­زەۋباي امانكەلدى, قىزىل­ور­دا­دان مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇز­دىگى, رەسپۋب­ليكالىق اقىن-جى­راۋ­­لار وداعىنىڭ مۇشەسى ­اق­ما­رال نوعايباەۆا, استانادان قا­زاق­ستاننىڭ ەڭبەك سىڭىر­گەن قاي­رات­كە­رى, جىرشى, تەر­مە­شى قوشان مۇس­تا­فا ۇلى, تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىن­داعى قازاق ۇلت­تىق ونەر اكادە­ميا­سى­نىڭ دو­تسەنتى, مادەنيەت سالا­سى­نىڭ ۇز­دىگى شولپان دارجان, ءداس­تۇر­لى ءانشى دارىگۇل الداجانوۆا بار.

تايجان قالماعامبەت ۇلى­­نىڭ نەمەرە كەلىنى گۇلدارى وسپا­نو­ۆا:­ «جارىم, اقىن اتامىز­­دىڭ نەمە­رە­سى ابدىكارىم شۋباي­ ۇلى 2006 جىلى قايتىس بولدى. اقىن اتامىز ناعاشىسى ۇكىلى ىبى­راي­دان باتا العان. كەۋدەسى انگە, تولقىن­دى جىرعا تولعان. اتا­مىز كەز كەلگەن جەردە اعاشتان جو­نىپ دوم­بىرا جاساپ الادى ەكەن. ءاندى كوبىنە سىرنايمەن ايتادى. كەنەن ازىرباەۆ­پەن ايتىس­قان, سۋىرىپسالمالىق ونەرى بار. قار­ساق­بايدىڭ مىس زاۋىتى ەندى اشىلىپ جاتقاندا جان-جاق­تان اقىن-جازۋشىلار كەلىپ, اتامەن تانىسادى. «قىزىل كەنىش» گازەتىنىڭ رەداكتورى ءابدىلدا تا­جىباەۆ اقىنمەن جاقىن تانىسىپ, ولەڭدەرىن وسى گازەتكە بەرەدى. اقىن اتامىز قانىش ساتباەۆ­پەن تانىسىپ, اتاقتى گەولوگكە قول­­داۋ كورسەتكەن. 1934–1936 جىلدارى ماسكەۋدە وتكەن قازاق ونەرىنىڭ ونكۇندىگىنە قاتىسقان. سىرنايدى قۇلاشتاپ ءان ايتقاندا داۋسى ەكى كوشتىك جەردەن ەستىلەدى ەكەن», دەپ ءبىراز دەرەك ايتتى.

سونىمەن بايقاۋ مارەگە جەت­تى. باس جۇلدە تۇركىستان قالاسى­نان كەلگەن ارۋجان ساعىندىق­­قا بۇيى­رىپ, 1 500 مىڭ تەڭگە­­نىڭ سەر­تيفيكاتى بەرىلدى. ءبىرىن­شى ورىندى ت.قالماعانبەت­ ۇلى اتىن­داعى ۇلىتاۋ وبلىستىق في­لار­مونياسىنىڭ ءارتىسى ماديار ماق­سۇتوۆ (1 ملن تەڭگە), ەكىن­شى ورىندى الماتىداعى قۇر­مان­عازى اتىنداعى قازاق ۇلت­تىق كونسەرۆاتورياسىنان ما­ديار ومىر­عالى (700 مىڭ تەڭ­گە), ءۇشىنشى ورىن­دى باتىس قا­زاق­ستان بايتەرەك ­اۋدانى­­­نىڭ ما­دە­ني-ساۋىق ورتالىعىنا ­قا­­راس­تى «شىڭ» دراما-سازدى تەاترى­­نان كەنەسارى بۇل­عانباەۆ (500 مىڭ تەڭگە) يەلەندى.

تايجان قالماعامبەت ۇلى اتىن­داعى ارنايى جۇلدە قارا­­عان­دى وبلىسى شەت اۋدانى­نىڭ ورتا­لىعى اقسۋ-ايۋلىدان اقجىگىت داۋلەت­بەككە, جاقسى­گەل­دى سەيى­لوۆ اتىن­داعى ارنايى جۇلدە استاناداعى قازاق ۇلت­تىق ونەر ۋني­ۆەرسيتەتىنەن اقنيەت سەرعازيناعا, شىنبولات دىل­دەباەۆ اتىنداعى ارنايى جۇل­دە قۇر­مانعازى اتىنداعى قا­زاق ۇلت­تىق كونسەرۆاتورياسىنان كەل­گەن ساۋلەت امانعازينگە بۇيىردى.

قوستانايلىق جاسۇلان وتە­­مۇ­راتوۆ پەن قۇرمانعازى اتىن­داعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتو­رياسىنان كەلگەن ابدۋرراح­مان­ ەس­تايۇ­لى ديپلومانت اتاندى.

ساحنا شىمىلدىعى تايجان قال­­ماعانبەت ۇلى اتىن­دا­عى ۇلى­­تاۋ وبلىستىق فيلار­­­مو­نيا­سى­نىڭ ءانشىسى, رەس­پۋب­ليكا­لىق باي­­قاۋلاردىڭ لاۋرەاتى ادىلەت تۇر­­لى­عوجاەۆتىڭ ورىن­داۋىنداعى «اتا­مەكەن» انى­مەن جابىلدى.

مادەنيەت سارايىنداعى زال­دىڭ ءار جەرىندە تارىداي شا­شىلعان ساناۋلى كورەرمەندى كورگەندە كوڭىلىمىز ءتۇسىپ قالعان. ەستى انگە ەمەس, ەسەر انگە ءۇيىر جاستاردىڭ بوي كورسەتپەۋى كوڭىل­گە كىربىڭ ۇيالاتتى. ەسترادا ءانشىسى كەلدى دەسە, زالدا ينە شانشار ورىن بولمايتىنى انىق. بارىنەن بۇرىن ءداستۇرلى ءاندى ناسيحاتتاعان دارىندى جاس­تار­­دىڭ ءانىن ءوز قاتارلاستارى تىڭ­دامايتىنى قابىرعاعا باتادى.

 

ۇلىتاۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار