باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى ەلىمىزدە ينتەرنەت-الاياقتىق فاكتىلەرى جونىندە 22,9 مىڭ قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن. ولاردىڭ 81,8%-ىنىڭ قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامنىڭ انىقتالماۋىنا بايلانىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ مەرزىمدەرى ۇزىلگەن. مۇنداي ءۇردىس بىرنەشە جىل قاتارىنان (2019 جىلدان باستاپ وسىنداي تۇجىرىممەن جابىلعان قىلمىستىق ىستەردىڭ ۇلەسى – جىل سايىن 71%-دان 79%-عا دەيىن) بايقالىپ وتىر.
ينتەرنەت-الاياقتىقتىڭ ەڭ كوپ تاراعان فاكتىلەرى (26%) – ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرىنە زاڭسىز قول جەتكىزۋ. وتكەن جىلى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى وسىنداي قۇقىق بۇزۋشىلىققا قاتىستى 6,5 مىڭ قىلمىستىق ءىس قوزعادى. سونداي-اق قىزمەتتەردى (5,5 مىڭ), تاۋارلاردى (5,2 مىڭ) ونلاين-ساتىپ الۋ بارىسىندا الداۋ بەلەڭ العان. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا ءجيى جۇگىنەتىندەر (3,9 مىڭ) قاتارىن ونلاين-قارىز الماق بولىپ الدانعاندار قۇرايدى.
ءسويتىپ, بىلتىر زارداپ شەگۋشىلەر ونلاين-الاياقتارعا 11,4 ملرد تەڭگە ۇستاتقان. بۇل الدىڭعى جىلعا قاراعاندا 2,8 ەسە كوپ. الداپ-سوققانداردىڭ قۇرباندارىنىڭ باسىم بولىگىن جەكە تۇلعالار قۇرادى, ولار ءتارتىپ بۇزۋشىلارعا 11 ملرد تەڭگە اۋداردى. زارداپ شەككەندەر اراسىندا زاڭدى تۇلعالار (385 ملن تەڭگە), ءتىپتى مەملەكەتتىك ۇيىمدار دا (8,4 ملن تەڭگە) بار ەكەن. زالالدى وتەۋ سالىستىرمالى تۇردە از – بار بولعانى 36,6%. ياعني قاراجات كولەمىنىڭ ۇشتەن ەكى بولىگى نەمەسە 7 ملرد تەڭگەدەن استامى يەلەرىنە قايتپاعان.
ارينە, الاياقتىق ارەكەتىنىڭ تىزبەگى اياقتالعاننان كەيىن, ياعني ءىس ءبىتىپ, ءىزى سۋىعان سوڭ قىلمىسكەردى تاۋىپ, زالالدى ءوندىرىپ الۋ مۇمكىندىگى ازايادى. وسى ەسەپتەن بىلتىر ەلىمىزدە ۇلتتىق بانك ىسكە قوسقان الاياقتىق ترانزاكتسيالار تۋرالى دەرەكتەرمەن الماسۋ جونىندەگى جاڭا انتيفرود-ورتالىقتىڭ جۇمىسى الاياقتىق ارەكەتتەر بايقالعاندا قاراجاتتى اۋدارۋعا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان. ورتالىق – وعان قوسىلعان بارلىق قاتىسۋشىعا ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە حابار الماسۋعا, كۇدىكتى وپەراتسيالاردى تەز بۇعاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تسيفرلىق پلاتفورما. ول ارنايى تاڭبامەن بەلگىلەنىپ, جونەلتۋشى بانكتەردىڭ دە, الۋشى بانكتەردىڭ دە قاداعالاۋىنا الىنادى. سوندىقتان زارداپ شەگۋشىنىڭ شوتىنان اقشا ەسەپتەن شىعارىلعان بولسا دا سوما وقشاۋلانىپ, الۋشىعا تولەنبەۋى مۇمكىن.
عالامتور الاياقتىعىنان كەلگەن وراسان زالال ازىرگە انتيفرود ورتالىعى جارتى جىلدا توسقاۋىل قويعان قاراجاتپەن سالىستىرۋعا كەلمەس. دەگەنمەن جيىلەپ كەتكەن جالعان ترانزاكتسيالارعا, ءتۇرلى سحەمالارعا جەدەل ارەكەت ەتۋ كوپتەگەن وتانداسىمىزدىڭ ءوز اقشاسىن جوعالتۋدان قورىقپاي, قارجىلىق قىزمەتتەردى سەنىمدى پايدالانۋىنا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. ءوز جۇمىسىنىڭ العاشقى جارتى جىلىندا انتيفرود-ورتالىق جەرلەستەرىمىزدىڭ 967 ملن تەڭگە مولشەرىندەگى جيناقتارىن ساقتاۋعا كومەكتەسكەن.
ۇلتتىق بانكتىڭ اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اسان احمەتجاننىڭ Finprom.kz سۇراۋىنا جاۋاپ رەتىندە بەرگەن مالىمەتى بويىنشا, ورتالىقتىڭ جۇمىسى اياسىندا 11,7 مىڭ الاياقتىق وقيعا تىركەلدى. ولاردىڭ باسىم بولىگى – 65,5%-ى نەمەسە 7,7 مىڭى – قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ اقپاراتىنىڭ ارقاسىندا بەلگىلى بولدى. ورتالىققا قالعان كۇدىكتى اۋدارىمدار تۋرالى قارجى نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارى – تولەم ۇيىمدارى, بانكتەر, ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى حابارلاعان. تىيىم سالىنعان قاراجاتتىڭ باسىم بولىگى – 760,9 ملن تەڭگە نەمەسە 78,7%-ى – جونەلتۋشى بانك جاعىندا كۇدىكتى اۋدارىمدار دەپ تانىلسا, الۋشى بانكتەر 206,1 ملن تەڭگە تولەمىنە جول بەرمەدى.
انتيفرود-ورتالىق جۇمىسىنىڭ العاشقى ناتيجەسى تىركەلگەن وقيعالاردىڭ اراسىندا كوبىنە تەلەفون ارقىلى سويلەسۋ كەزىندە (25,5%) الاياقتىق ارەكەتتەر بولعانىن كورسەتەدى. الداپ, سان سوقتىرۋدىڭ ەڭ كوپ تاراعان تاعى ءبىر ءتاسىلى – جالعان ينۆەستيتسيالاۋ (18,9%). سونداي-اق تەحنولوگيالىق پلاتفورما نىساناسىنا الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەردەگى الاياقتىق جاعدايلارى (17,6%) ىلىكتى.
قىلمىسكەرلەر الداپ اقشا الۋ نەمەسە شوت يەلەرىنىڭ مالىمەتتەرىن قولدى ەتۋ جولىندا ءتۇرلى تاسىلدەردى قولدانادى. ءتىپتى انتيفرود ورتالىعىنىڭ پايدا بولۋىمەن الاياقتار وزدەرىن وسى ۇيىمنىڭ قىزمەتكەرلەرى رەتىندە تانىستىرىپ ادامداردى كۇدىكتى وپەراتسيالاردان قورعاۋ ءۇشىن جەكە دەرەكتەرىن بەرۋدى نەمەسە فيشينگتىك سايتقا سىلتەمە ارقىلى ءوتۋدى سۇرايدى. بۇل رەتتە ۇلتتىق بانك انتيفرود ورتالىعىنىڭ ماماندارى ەشقاشان جەكە تۇلعالارعا قوڭىراۋ شالمايتىنىن, ولار تەك بانكتەرمەن, قارجى مەكەمەلەرىمەن, ءتۇرلى IT-كومپانيالارمەن عانا جۇمىس ىستەيتىنىن ەسكەرتەدى.
