تانىم • 20 اقپان, 2025

كيە

100 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاق «كيە» دەگەن سوزگە ايرىقشا ءمان بەرگەن. مارقۇم اجەم دە كيەلى ۇعىمدار تۋرالى ءجيى ايتۋشى ەدى. اسىرەسە تورعاي جۇرتى اۋليە دەپ دارىپتەيتىن سارى قوشقار بابامىزدىڭ كيەلى ادام بولعانى جايىندا كوپ اڭگىمەلەيتىن. سونداي-اق ءاربىر جانۋار مەن قۇستىڭ دا كيەسى بار. ماسەلەن, «اققۋدى نەگە كيەلى» دەيمىز؟ ويتكەنى حالقىمىز ونى قۇستىڭ تورەسى ساناپ, وعان ەشقاشان وق اتپاعان. شىنىمدى ايتسام, جاس كۇنىمدە بۇل ۇعىمعا ونشا ءمان بەرگەن جوقپىن. بىراق ەسەيگەندە ونىڭ بەكەر ەمەس ەكەنىن ءتۇسىندىم. وعان ءبىر وقيعا سەبەپ بولدى.

كيە

كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»

ءبىزدىڭ بالالىق شاعى­مىزدا اۋىل قىزىق ەدى. كوڭىلدى بولاتىن. بىراق 90-جىلدارداعى ەكونوميكالىق قيىنشىلىق اۋىلعا قاتتى سوققى بولىپ ءتيدى. قاتتى كۇيرەتىپ كەتتى. ۇجىمدىق شارۋاشىلىق جابىلعاننان كەيىن جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الدى. جۇرت «ەكى قولعا – ءبىر كۇرەك» ىزدەپ, باسقا جاققا كوشە باس­تادى. كوپشىلىگى قالاعا قونىس اۋداردى. ءسويتىپ, اۋىل­دا ءبىراز ۇيلەر بوس قالدى. ستۋ­دەنت­پىن. ءبىرىنشى كۋرستى اياقتاپ, جاز­عى دەمالىسقا كەلگەن ەدىم. اۋىل­دىڭ ورتاسىندا نۋ ورمان سەكىلدى ۇلكەن ساياباق بار-تۇعىن. اۋماعى دا اتشاپتىرىم. جازدا جاستار كەشقۇرىم سوعان جينالادى. ساياباقتىڭ قاسىندا مادەنيەت ءۇيى ورنالاسقان. مەن دە اسىعىپ وسى جەرگە كەلدىم. كوپتەن كور­مەگەن قۇرداستارىممەن كەز­دەسىپ, مارە-سارەمىن. ءبىر كەزدە كلۋبقا قاراسام, ورنىندا جوق. تىپ-تيپىل. تومپەشىك بولىپ جاتىر. شوشىپ كەتتىم.

بۇل مادەنيەت ءۇيى سوناۋ 60-جىلدارى بوي كوتەرگەن. اۋىلعا ايرىقشا كورىك بەرگەن ساۋلەتتى عيمارات بولاتىن. ونىڭ ساحناسىندا كىم­دەر ءان سالمادى دەرسىز؟ اقجول مەيىربەكوۆ, قۇدايبەرگەن بەكىش, روزا رىمباەۆا, ماقپال ءجۇنىسوۆا, ناعيما ەسقاليەۆا سەكىلدى مادەنيەت مايتالماندارى ونەر كورسەتتى. بۇرىنعى تورعاي وبلىسىنىڭ اتاعى كەڭ جا­يىلعان «شەرتەر» فولك­لور­­لىق-

ەتنوگرافيالىق ءان­سام­بلى­نىڭ ونەرپازدارى دا ءجيى كەلەتىن. ونىڭ ۇستىنە اۋىل­عا قو­ناققا كەلگەن قانشاما اقىن-جازۋشى, ەل اعالارىمەن وسىندا تالاي مارتە كەزدەسۋ ءوتتى. مادەنيەت ءۇيىنىڭ ءبىر جاعىندا اۋىلدىڭ ورتالىق كىتاپحاناسى ورنالاسقان ەدى. ونىڭ كىتاپ قورى وتە باي بولاتىن. سونداي-اق بالا كۇنىمىزدە كلۋبتا كۇندە كينو كورسەتەتىن. سونىمەن قاتار سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى جاس­تار بي كەشىن وتكىزەتىن. مىنە, وسىنداي تاريحى بار عيمارات كەڭشار تاراعاننان كەيىن قاراۋ­سىز قالدى. جىلۋ جۇيەسى ىستەن شىقتى. تونالدى. اقىرى, يەسىز قالعان دۇنيەنى ءبىر كۇنى اۋىل ادامدارى بۇزىپ, ماتەريا­لىن تۋ-تالاقاي ءبولىپ العان.

بىردە انامنان شاي ۇستىندە وسى وقيعانىڭ ءمان-جايىن سۇرادىم. مەنىڭ سۇراعىما اپام ۇزاق ويلانىپ بارىپ, جاۋاپ قاتتى. ء«بىزدىڭ جاستىق شاعىمىزدىڭ كوزى ەدى سول كلۋب. ءبىر كۇندە بۇزىپ تاستادى. ونىڭ ءبىر-ەكى زاتى قاي جىرتىققا جاماۋ بولارىن بىلمەيمىن. ءبىر جاعىنان, قازىرگى پەندەلەردىڭ پەيىلى وزگەردى مە دەپ ويلايمىن. كلۋبتىڭ ساحناسىندا ەل سىيلاعان قانشاما جان ونەر كورسەتتى. ءسوز سويلەدى. مۇندا وسى ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن اتا-اجەلەرىمىزدىڭ دە تابانىنىڭ ءىزى قالدى. ولاردىڭ اراسىندا كيەلى ادامدار بولدى. سولاردىڭ كيەسى ۇرار دەپ ەشكىم ويلاعان جوق. مەن سودان قورىقتىم», دەپ كۇرسىنگەن ەدى.

اۋىلعا بارعان سايىن باياعى كلۋبتىڭ تومپەشىك بولىپ قالعان ورنىن كورەمىن. سوندا مارقۇم انامنىڭ كيە تۋرالى ايتقانى ويىما تۇسەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار