مۋزەيدىڭ تورىندە تۇرعان باتىر بەينەسى – ەتنوگراف, قارۋتانۋشى, سۋرەتشى قاليوللا احمەتجاننىڭ تۋىندىسى. كوستيۋم مەن قارۋ-جاراق جيناعىنىڭ زاتتىق رەكونسترۋكتسياسى ورتاعاسىرلىق كوشپەلى حالىقتىڭ كيىم ۇلگىسىنە بارىنشا جاقىن جاسالعان. باس كيىم, قۇراما بەلدىك, قىلىش, ساداق, قالقان مەن جەبەلەر, قاپتان, شالبار, ەتىك, دومبىرا – قيماق جاۋىنگەر-مۋزىكانتىنىڭ كەسكىن-كەلبەتىن اشا تۇسكەن.
تارقاتىپ ايتساق, جاۋىنگەر-مۋزىكانت كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ قاراقابا جازىعىندا پروفەسسور زەينوللا ساماشەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىندا تابىلدى. بۇل قورعاندار ەرتە ورتا عاسىرلارعا, دالىرەك ايتقاندا, VIII-IX عاسىرلارداعى قيماق مادەنيەتىنە جاتادى. سونداي-اق ەسكەرتكىشتەر ءوڭىردىڭ ەرتە ورتاعاسىرلىق حالىقتارىنىڭ مادەنيەتىن سيپاتتايدى. ولار ورتا ازيانىڭ كورشى حالىقتارىمەن تىعىز ەتنوستىق جانە مادەني بايلانىستا بولعانىن دالەلدەيدى.
«قيماق جاۋىنگەرىنىڭ بەينەسىن زاماناۋي قالىپقا كەلتىرمەس بۇرىن جەرلەۋدىڭ ەتنوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرى تەرەڭ زەرتتەلدى. ەجەلگى تۇركىلەر ءداۋىرىنىڭ جەرلەۋ راسىمدەرىنە ءتان ەرەكشەلىكتەردىڭ ءبىرى – مارقۇممەن بىرگە جەرلەنگەن اتتى قابىردىڭ كىرەبەرىس تۇبىنە قويعان. ال ابزەلدەرىن مارقۇمنىڭ اياعىنىڭ استىنا, جەرلەۋ شۇڭقىرىنىڭ تومەنگى جاعىنا ورنالاستىرعان», دەيدى مۋزەي قىزمەتكەرى شۇعىلا مەدەلبەك.
قاراقابادا قازىلعان ءتورت جەرلەۋ ورنىنىڭ ۇشەۋىندە ءۇش ءتۇرلى قۇرىلىمداعى مۋزىكالىق اسپاپتار تابىلعان. كاتونقاراعاي وڭىرىنەن تابىلعان مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ تۇرلەرى موڭعوليا التايىندا دا كەزدەسكەن. سونداي-اق ۋكراينا اۋماعىنداعى قىپشاق قورىمدارىنان دا تابىلعان.
جالپى, قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن بەلگىلى بولعان قيماق ەسكەرتكىشتەرى نەگىزىنەن وزەن بويلارىندا ورنالاسقان. ال قاراقابا اڭعارىنداعى قورعاندار تەڭىز دەڭگەيىنەن 1 700–2 000 مەتر بيىكتىكتە ب.ز.د. VIII عاسىردا ءومىر سۇرگەن «تاۋلىق قيماقتار» اتتى جەرگىلىكتى ەتنوگرافيالىق توپتىڭ بولعانىن بولجاۋعا نەگىز بار.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
