كوللاجداردى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
وڭىرلىك ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ الدىن الۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ايگۇل قۇدامانوۆانىڭ مالىمەتىنشە, سودان بەرى 617 ادامنان ايتۆ ينفەكتسياسى انىقتالىپتى. قازىر ورتالىقتىڭ ديسپانسەرلىك ەسەبىندە 430 ادام تۇر. وتكەن جىلى بۇل دەرتتى جۇقتىرعان 75 ادام تىركەۋگە الىنعان. ونىڭ ىشىندە 15–19 جاسقا دەيىنگى 1 ادام (1,3% ), 20–29 جاستاعى 12 ادام (16,0%), 30–39 جاستاعى 39 (52,0%) بار. سونداي-اق 17 ادامنىڭ (22,7%) جاسى 40–49-دىڭ ارالىعىن قۇراپ وتىر. بۇل دەرتتى 50–59 جاستاعى بۋىننان 6 ادام (8,0%) جۇقتىرىپ العان. ايتۆ جۇقتىرعان 6 جۇكتى ايەل بولعان. ونىڭ تورتەۋى بوسانىپ, ەكى ايەل جۇكتىلىكتى ءۇزىپتى. پەريناتالدىق بايلانىستاعى 11 بالا دارىگەرلەردىڭ باقىلاۋىنا الىنعان.
«بۇل ينفەكتسيا الەمنىڭ بارلىق دەرلىك ەلىندە تىركەلگەن. سول سەبەپتەن, اتالعان دەرت بارشا ادامزاتتى تولعاندىرىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ينفەكتسيامەن كۇرەستىڭ بۇكىلالەمدىك كۇنى بەلگىلەنگەن. بىراق بۇل – جەتىستىكتەردى عانا اتاپ وتەتىن ەمەس, قوعامدى وسى دەرتپەن كۇرەستى جەتىلدىرۋگە شاقىراتىن كۇن. ورتالىقتىڭ دارىگەرلەرى اتاۋلى كۇنى عانا ەمەس, جىل بويى ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ زاردابىن, ونى جۇقتىرۋدىڭ جولدارى, جالپى ساقتىق شارالارى تۋرالى ۇدايى ايتىپ كەلەدى», دەيدى ا.قۇدامانوۆا.
وتكەن جىلى اتىراۋ قالاسىنداعى بىرنەشە وقۋ ورنىندا كەزدەسۋلەر, ادام كوپ باراتىن ويىن-ساۋىق كەشەندەرىندە اكتسيالار وتكىزىلدى. ساۋدا-ويىن-ساۋىق كەشەنىندەگى كەڭ كولەمدى اكتسياعا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم وكىلدەرى, جاستار, ستۋدەنتتەر, وزگە دە تۇرعىندار قاتىستى. مۇنداي ءىس-شارانىڭ ماقساتى – تۇرعىندارعا ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ الدىن الۋ, ءار ادامنىڭ قۇقى مەن قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن جەتكىزۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋدى ناسيحاتتاۋ. اتىراۋلىقتارعا, ونىڭ ىشىندە ستۋدەنتتەر مەن ەرىكتى تۇرعىندارعا ايتۆ ينفەكتسياسىنا تەكسەرىلۋگە تەگىن ەكسپرەسس-تەستىدەن ءوتۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى.
«وسى كەزگە دەيىن اتالعان ينفەكتسيانى جۇقتىرۋدىڭ نەگىزگى ءۇش جولى انىقتالىپ وتىر. بىرىنشىدەن, ايتۆ جىنىستىق جولمەن تارالادى. ەكىنشىدەن, قان ارقىلى جۇعادى. ءۇشىنشىسى – ينفەكتسيامەن اۋىرعان انادان بالاعا بەرىلۋى. سوندىقتان ءالى وڭ-سولىن تانىپ ۇلگەرمەگەن جاستاردى العاشقى ەكى جولدان قورعاۋ ماقساتىندا تۇسىنىك جۇمىستارىن ءجيى جۇرگىزەمىز. ينفەكتسيانى جۇقتىرماۋدىڭ باستى جولى ءار ادام جەكە گيگيەنالىق قۇرالداردى قولدانۋ كەزىندە مۇقيات بولعان ابزال. ماسەلەن, ءتىس ششەتكاسىن, قىرىنۋعا ارنالعان قۇرىلعىلاردى وزگە ادامدارعا پايدالانۋعا بەرمەگەن ءجون. اسىرەسە سۇلۋلىق سالوندارىنا بارعاندا, ماسەلەن, ايەلدەر مانيكيۋر, پەديكيۋر, تاتۋ جاسايتىن قۇرالداردىڭ تازالىعىنا كوز جەتكىزۋى قاجەت. مەملەكەتتىڭ باستى بايلىعى – ادام. دەمەك دەنى ساۋ ادامنىڭ عانا ەل قازىناسى, ۇلت بولاشاعى, قازاقتىڭ گەنوفوندى ەكەنىن ەستە ۇستاۋ كەرەك», دەپ مالىمدەدى ا.قۇدامانوۆا.
ورتالىق ديرەكتورىنىڭ پىكىرىنشە, قازىر اتىراۋ وبلىسىندا ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىندەردى قولداۋعا بارلىق جاعداي جاسالىپ وتىر. بۇل قۇرىلىم 1990 جىلى وبلىستىق قان ورتالىعىنىڭ زەرتحانالىق بولىمشەسى رەتىندە عانا جۇمىسىن باستاعان. 2014 جىلى سالىنعان جاڭا عيماراتتا كەلۋشىلەردىڭ قىزمەتتىڭ بىرنەشە ءتۇرىن الۋىنا تولىق مۇمكىندىك بار. قازىر ورتالىقتا پسيحولوگيالىق-الەۋمەتتىك كەڭەس بەرۋ, دوستىق كابينەتتەرى, قان الۋ بولمەسى, سەنىم بەكەتى, ديگنوستيكالىق زەرتحانا, پروفيلاكتيكالىق, ەپيدەميولوگيالىق, ەمدەۋ-الدىن الۋ بولىمدەرى جۇمىس ىستەيدى.
كەيىنگى جىلدارى پسيحولوگيالىق-الەۋمەتتىك كەڭەس كابينەتىندە ەلەكتروندى كەزەك جۇيەسى ەنگىزىلگەن. ايتۆ ينفەكتسياسىن جۇقتىرعاندار ارۆ پرەپاراتىمەن تولىق قامتىلعان. ورتالىقتا تۋبەركۋلەزدىڭ, وپپورتۋنيستيكالىق اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ ەمدەرى جۇرگىزىلەدى. ينفەكتسيونيست, فتيزياتر, پەدياتر, گينەكولوگ, دەرماتوۆەنەرولوگ, ناركولوگ, پسيحولوگ, پروۆيزور ماماندارى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتەدى.
ينفەكتسيانى انىقتاۋ, ەمدەۋ جۇمىسىن جۇرگىزەتىن ورتالىق دارىگەرلەرىنىڭ پىكىرىنشە, ايتۆ-نىڭ تارالۋ قاۋپىن توقتاتۋدىڭ ءتۇرلى جولى بار. سونىڭ ءبىرى – بايلانىسقا دەيىنگى الدىن الۋ. قازىردە ورتالىقتا تۇرعىنداردى ايتۆ-عا تەكسەرۋ, ەمدەۋ, ديسپانسەرلىك-ديناميكالىق باقىلاۋ, ينفەكتسيا جۇقتىرعاندار مەن تاۋەكەل ساناتىنداعى توپتارعا قاجەتتى زەرتحانالىق تالداۋلار تولىعىمەن تەگىن جۇرگىزىلەدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى ورتالىقتىڭ زاماناۋي زەرتحاناسىندا 116 513 ادامنىڭ قانىنا تەگىن ساراپتاما جاسالىپتى.
«الەم دارىگەرلەرىنىڭ الدىندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ 95-95-95 ستراتەگياسى بويىنشا ايتۆ ىندەتىنىڭ تارالۋىن 2030 جىلعا دەيىن توقتاتۋ ماقساتى تۇر. بۇل – بىرىنشىدەن, ۆيرۋس جۇقتىرعانداردىڭ 95 پايىزىن تابۋ. ەكىنشىدەن, جۇقتىرۋشىلاردىڭ 95 پايىزىنا ەم جۇرگىزۋ, ۇشىنشىدەن, ناۋقاستاردىڭ 95 پايىزىندا ۆيرۋس مولشەرىن ازايتۋ قاجەت. اتىراۋ وبلىسىندا بۇل كورسەتكىشتەر سايكەسىنشە 71%, 96%, 91% . ءوڭىر بۇل كورسەتكىشتەردى ورىنداۋ جونىنەن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە الدىڭعى قاتاردا», دەدى ورتالىق ديرەكتورى.
حح عاسىردا ايتۆ ينفەكتسياسى ەمدەلمەگەن جاعدايدا جيتس ساتىسىنا ۇلاسىپ, دۇنيە جۇزىندە كوپتەگەن جانعا قاسىرەت اكەلگەنى بەلگىلى. كەيىنگى جىلدارى زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرىلعىلار دەرتتى ۋاقىتىندا انىقتاۋعا جول اشىپ وتىر. ۇزدىكسىز ەم الۋ ناۋقاستىڭ ومىرىنە تونگەن قاۋىپتى سەيىلتەدى. سول سەبەپتەن, بىلىكتى دارىگەرلەر بەلگىلەگەن ەمدى ۇدايى قابىلداۋ قاجەت. بۇل – ناۋقاستاردىڭ ساپالى ءارى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋىنىڭ كەپىلى.
«ەڭ باستىسى – ايتۆ ينفەكتسياسىمەن ءومىر سۇرەتىن ادامدارعا تولەرانتتى كوزقاراس قالىپتاستىرۋ. ينفەكتسيانى جۇقتىرماۋ ءۇشىن سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋدى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزى زور. جالپى, ايتۆ ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋى ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقىنا تىكەلەي بايلانىستى ءوربيدى. ءار ادام جەكە قورعانىس قۇرالدارىن پايدالانۋى كەرەك. «ەسىرتكىگە جول جوق» دەگەن كوزقاراستى ۇستانۋى قاجەت. بولاشاقتا ايتۆ ينفەكتسياسىن جۇقتىرعان ادامدارمەن كەزدەسۋىمىز مۇمكىن. ولار – تۋعان باۋىرلارىڭ, دوس-جاراندارىڭ بولۋى عاجاپ ەمەس. بەتىن ءارى قىلسىن, سونداي كەزدە ولاردى شەتتەتپەي, قولداۋعا ءتيىسپىز. ال ستيگما مەن كەمسىتۋشىلىك – ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ ومىرىنە قاۋىپ ءتوندىرۋ, ادام قۇقىعىنا قول سۇعۋ», دەدى ا.قۇدامانوۆا.
ايتۆ – الدىن الۋدى, العاشقى ساتىسىندا-اق قارقىندى ەمدەلۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى قاجەت ەتەتىن ينفەكتسيا. ونىمەن اۋىراتىن ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ەم الۋدىڭ ناتيجەسىندە تولىققاندى ءومىر ءسۇرىپ, دۇنيەگە دەنى ساۋ ۇرپاق اكەلۋىنە مۇمكىندىگى بار. سوندىقتان ورتالىق ماماندارىنىڭ ماقساتى – ايتۆ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ, ناۋقاستاردى ۋاقتىلى انىقتاپ, ءارى قاراي قوعامنان شەتتەتىلمەي ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ.
اتىراۋ وبلىسى
