كاسىپ جانە ءناسىپ
الەمنىڭ ءامىرشىسى – ەڭبەك! ەڭبەك – شەشۋشى ۇلتتىق فاكتور! ەڭبەك – الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدىڭ جاھاندىق ترەندى! ەلباسى «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا 20 قادام» ماقالاسىندا وسىلاي اتاپ ءوتتى. ونداعى جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى يدەياسىن ەڭبەك ادامىنا جاسالىپ وتىرعان قامقورلىق, ونىڭ بەدەلىن كوتەرۋگە, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بەلسەندى قورعاۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك ورنىقتى ساياسات رەتىندە قابىل العان سولتۇستىكقازاقستاندىقتار دا جەمىس ەڭبەكپەن عانا كەلەتىنىن, بار قيىندىق ماڭداي تەرمەن عانا ەڭسەرىلەتىنىن, ءار ادام ءوزىنىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋامەن اينالىسقاندا عانا شىنايى شىعارماشىلىق, قوعامدىق بەلسەندىلىككە كەڭ جول اشىلاتىنىن جاقسى تۇسىنەدى. بۇگىنگى كۇنى مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن ءمىندەتتەرگە سايكەس ادال ەڭبەككە ىنتالاندىرۋدىڭ كوزدەرىن تابۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ءوندىرىس سالالارىن اشۋ ارقىلى پايدالى قوعامدىق ەڭبەككە تارتۋ, ەڭ باستىسى, ادامداردى ماسىلدىق, الەۋمەتتىك ينفانتيليزم سەكىلدى توعىشارلىق قاسيەتتەردەن ارىلتا وتىرىپ, وتانعا پايدالى ىسپەن شۇعىلدانۋعا يكەمدەۋدىڭ ءمان-ماڭىزى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ايماق باسشىسى ەرىك سۇلتانوۆ جاڭا جىلداعى العاشقى جۇمىس ساپارىن شالعايداعى اۋدانداردان باستاپ, ۇجىمدارداعى اشىق اڭگىمە وسى تۇرعىدان ءوربىدى.
ع.مۇسىرەپوۆ – وڭىردەگى ەڭ ءىرى استىقتى اۋدانداردىڭ ءبىرى. مۇندا سان الۋان كاسىپ تۇرلەرمەن اينالىسىپ, وتباسىن اسىراۋشىلاردىڭ قاتارى جىل وتكەن سايىن كوبەيىپ كەلەدى. اسىرەسە, مادەنيەت, سپورت سالاسىنداعى قادامدار ءسۇيسىندىرەدى. «باتىر» سپورتتىق-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالۋعا جەكەلەگەن ينۆەستورلار 110 ميلليون تەڭگە قۇيىپ, بىلتىر تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى قارساڭىندا پايدالانۋعا بەردى. ناتيجەسىندە 15 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. قازىر سۋ باسسەينى, ويىن زالدارى, دجاكۋزي, ساۋنا جۇمىس ىستەيدى. كەشەن كۇنىنە 150 ادامدى قابىلداۋعا قاۋقارلى. سۋ جولاعىنىڭ ۇزىندىعى – 25 مەتر. ەكى نۇسقاۋشى 7 ساۋىقتىرۋ توبىن جاتتىقتىرادى. جاقىندا ىسكە قوسىلعان «قۇلاگەر» دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ ورتالىعىن تۇرعىزۋعا 266 ميلليون تەڭگە جۇمسالعان. نىساندا باسكەتبول, ۆولەيبول, شاعىن فۋتبول, ترەناجەر, جەڭىل اتلەتيكا, بوكس, كۇرەس, 160 ادامعا لايىقتالعان كورەرمەندەر زالدارى بار. 25 ادام تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقان. اكىم سالاماتتى ءومىر سالتىن سەرىك ەتكەن سپورتشىلارمەن كەزدەسىپ, جۇگىرۋ جولاعىن تارتۋ ەتتى.
ە. سۇلتانوۆتىڭ رۋزاەۆ اۋىلدىق وكرۋگى تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋىندە جولداۋ قاعيداتتارى, پرەزيدەنت تاپسىرمالارى, الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارى جان-جاقتى ءتۇسىندىرىلدى. وكرۋگ اكىمى يگور كوبيالكو ءوڭىرلەردى دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە كوشەلەردىڭ جارىقتاندىرىلعانىن, «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا اسىل تۇقىمدى مالدار ساتىپ الىنعانىن, «التىن اسىق», «قۇلان» جوبالارىنا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلە جاتقانىن, اۋدان اكىمى ۆلاديمير دۋدوۆ تۇرعىنداردىڭ 91 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىن تۇتىناتىنىن مالىمدەدى. وبلىس اكىمى ءوز سوزىندە رۋزاەۆكا- ايىرتاۋ باعىتىنداعى جولداردى جوندەۋ ودان ءارى جالعاساتىنىن, بۇل ماقسات ءۇشىن 320 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعانىن جەتكىزدى. وڭىردە 25 ەلدى مەكەندە سۋ ماسەلەسى وتە وتكىر تۇر. قازىر جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىندالۋدا. تىزىمدە وسى وكرۋگكە قاراستى چەرنوباەۆكا اۋىلى دا بار. ودان ءارى جەرگىلىكتى بيلىك الدىنا ورتاشا ايلىق جالاقى مولشەرىن كوتەرۋ, ءىرى قارا مالىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋ, بورداقىلاۋ الاڭدارىن قۇرۋ, اسىرەسە, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭىنەن پايدالانۋ سەكىلدى بىرقاتار تالاپتار جۇكتەدى.
اكىم ايىرتاۋ اۋدانىنداعى جۇمىس ساپارىندا الدىمەن قۇس ءوسىرىپ, كول-كوسىر تابىس تاۋىپ وتىرعان «يمانتاۋ» جشس-نە سوقتى. سەرىكتەستىك باعىمىندا 13700 ۇيرەك پەن 8300 قاز بار. بۇدان تىسقارى جۇمىرتقا, قۇستىڭ بالاپاندارىن دا ساتادى. شارۋاشىلىق اسىل تۇقىمدى مارتەبەگە يە. قىستا جۇمىسقا 50 ادام تارتىلسا, جاز ايلارىندا ءتىپتى كوبەيەدى. اۋىلداعى سۋ قۇبىرى 8 شاقىرىمعا ۇزارتىلىپ, 67 ءۇي تازا اۋىز سۋعا قوسىلعان. دەمەۋشىلەردىڭ قولداۋىمەن 20 باعاناعا شام ورناتۋ جوسپارلانعان. اۋدان اكىمى اعزام تاستەمىروۆ بىلتىر 2420 ادامنىڭ جۇمىس تاپقانىن, كۇنكورىسى تومەن 69 وتباسىعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا 470 ادامنىڭ قاتىسىپ, ءبىرىنشى باعىت بويىنشا 5 ينفراقۇرىلىمدىق جوبا ىسكە قوسىلعان. اگروقۇرىلىم جەتەكشىلەرى 2 مىڭعا جۋىق ءىرى قارا مالىن ساتىپ الۋعا ءوتىنىم بەرگەن. بيىل جالپى قۇنى 1 ميلليارد تەڭگەگە جەتەعابىل 2 ەلەۆاتور سالۋ, بۇرىنعى ىرىمشىك زاۋىتىن قالپىنا كەلتىرۋ كوزدەلگەن.
اۆتوموبيل جولدارىنا كەلسەك, بۇل باعىتتا اۋداندا اتقارىلاتىن جۇمىس كوپ. ەلباسى تاپسىرمالارىنىڭ ءبىرى – جول جايىن جاقسارتۋ. بيىل وبلىستا 300 شاقىرىم جولعا جاڭا تەحنولوگيا قولدانىلادى, دەي كەلىپ, ايماق باسشىسى ەلباسىنىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدان تىس ەشقانداي جاڭعىرتۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن سوزدەرىن مىسالعا كەلتىردى.
ە.سۇلتانوۆ وبلىس ورتالىعىنداعى قايتا جاڭعىرتىلىپ, جاڭادان سالىنىپ جاتقان نىسانداردا بولىپ, باسشىلىق نازارىن ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ ءبىراز بولىگىن قۇرايتىن تۇراقتى جۇمىسى جوق, بىراق ەڭبەككە قابىلەتتى ادامدارعا بارلىق جاعداي مەن مۇمكىندىكتى قاراستىرۋعا, جاڭا نىسانداردى تۇرعىندار نەعۇرلىم كوپ شوعىرلانعان جەرلەردە قۇرۋعا اۋداردى. بۇل تۇرعىدان العاندا, «التىن ارمان» بازارىنداعى يگى ىستەر بارشىلىق. ساۋدا الاڭى 6 مىڭ شارشى مەترگە ۇلعايتىلىپ, 360 جاڭا ورىن قوسىلعان. ەكىنشى قابات قالپىنا كەلتىرىلىپ بىتكەننەن كەيىن دالادا ساۋدا جاسالمايتىن بولادى. جايلى بۋتيكتەر قولجەتىمدى باعاعا جالعا بەرىلەدى.
قالا تۇرعىندارىن جۇمىسپەن ءارى ارزان تاۋارلارمەن قامتاماسىز ەتىپ كەلە جاتقان كوتەرمە-ساۋدا ورتالىعىن 12 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن جاڭا جەرگە كوشىرۋ بەلگىلەنگەن. بۇدان تىسقارى «سولتۇستىك» الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك اق جەرگىلىكتى كومپانيانىڭ قارجىلىق قولداۋىمەن تاعى ءبىر كوتەرمە-ساۋدا كەشەنى تۇرعىزىلماق.
وسىلايشا, كاسىبىن دوڭگەلەنتىپ, ءناسىبىن ايىراتىن جاندار ءۇشىن ەل يگىلىگى جولىنداعى ەڭبەك ەستافەتاسى توقتاۋسىز جالعاسا بەرەتىن بولادى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن تالعات تانىباەۆ.
العا باسقان «انيسان»
اۋىلدىق جەرلەردە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋىنا «قازاگرو» حولدينگىنە قاراستى «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اكتسيونەرلىك قوعامى اناعۇرلىم ىقپال ەتۋدە. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ اقتوبە فيليالىنىڭ ديرەكتورى گۇلجانات ەرعازينانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭعا دەيىن وبلىستا اتالعان قور تاراپىنان جالپى سوماسى 1,8 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 752 جوباعا قولداۋ كورسەتىلگەن. بۇگىندە «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق جەتى باعدارلاما بويىنشا جۇمىس جاسايدى. ولاردىڭ ىشىندە «ەگىنجاي» – كوكتەمگى ەگىن ەگۋ جانە ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە اگروونەركاسىپ سۋبەكتىلەرىن نەسيەلەۋ, «ءساتتى» – يسلام دامۋ بانكىمەن بىرلەسە جۇزەگە اسىرىلاتىن نەگىزگى قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋعا ارنالعان, «كاسىپكەر» – اۋىلدىق جەرلەردە اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاتپايتىن بيزنەس تۇرلەرىن, سونىڭ ىشىندە ساۋدانى دا نەسيەلەۋ باعدارلامالارى بار. «اۋىلدىق يپوتەكا» باعدارلاماسى اياسىندا اۋىلدىق جەرگە جۇمىس جاساۋعا بارعان جاس ماماندارعا تۇرعىن ءۇي سالۋ نەمەسە ساتىپ الۋ ماقساتتارىنا جىلدىق مولشەرلەمەسى 0,01 پايىز بيۋدجەتتىك نەسيەلەر بەرىلەدى. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» جانە مونوقالالاردى دامىتۋ باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. وبلىس بويىنشا بۇل باعدارلاماعا حرومتاۋ قالاسى كىرەدى. بولاشاقتا حرومتاۋ مونوقالاسىندا ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
جىل اياعىندا قولعا الىنعان «ىرىس» باعدارلاماسى بويىنشا ءسۇتتى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعىتىندا وتباسىلىق تاۋارلى-ءسۇت فەرمالار جەلىسىن قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ياعني, ازاماتتار ءىرى قارا, تەحنيكا مەن جابدىقتار ساتىپ الۋعا 60 ميلليون تەڭگەگە دەيىن نەسيە الا الادى. ول 7 جىل مەرزىمگە 4 پايىزدىق جىلدىق ستاۆكامەن بەرىلەدى. بۇگىندە اتالعان باعدارلاما بويىنشا ەكى جوبا قولعا الىنعان.
سونىڭ ءبىرى تەمىربولات ءسۇيىنالين باسقاراتىن «انيسان»» شارۋا قوجالىعى. شارۋا قوجالىعى وبلىس ورتالىعىنا تاياۋ بلاگودارنىي سەلولىق وكرۋگى اۋماعىنا ورنالاسقان. بۇل بۇعان دەيىن دە شارۋاسىن دوڭگەلەنتىپ, ىرعاقتى جۇمىس ىستەيتىن شارۋاشىلىق قۇرىلىمى رەتىندە تانىلعان-دى. سوندىقتان دا بولار, ونىڭ نەسيە الۋعا دەگەن تالابى بىردەن قولداۋ تاپتى. ەندى مىنە, كاسىپكەرلىگىن كەڭەيتۋ ءۇشىن «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق-تىڭ ايماقتىق فيليالىنىڭ «ىرىس» باعدارلاماسى اياسىندا نەسيەگە قول جەتكىزىپ وتىر. ءبىز «انيسان» شارۋا قوجالىعىندا بولعاندا شارۋاقورلىقتىڭ قولتاڭباسىن اڭعاردىق. مال جىپ-جىلى, تازا قورالاردا ۇستالۋدا, جەمشوبى جەتكىلىكتى.
شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى تەمىربولات ءسۇيىناليننىڭ مالىمدەۋىنشە, مۇندا و باستا ەسكى, ازىڭقىراپ كەتكەن تۇرعىن ءۇي مەن بۇزاۋ ۇستايتىن قورا عانا بار قىستاق بولعان كورىنەدى. ولاردى ساتىپ العان ول بىرتە-بىرتە قۇرىلىس سالىپ, شارۋاسىن جۇيەلەي تۇسكەن. سونىڭ بارىندە اكەسى تىلەكتەس اقىل ايتىپ, كەڭەس بەرىپ وتىرعانىن دا جاسىرمايدى. تىلەكتەس اعا كەزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتكەن, تاجىريبەسى مول, شارۋانىڭ ۇتىرىن بىلەتىن ازامات. ءسويتىپ شارۋا قوجالىعى قالىپتاسا باستاعان سوڭ وزىمەن نيەتتەس بىرنەشە وتباسىن مالشىلىققا تارتقان. باستاپقىدا شارۋا قوجالىعى ەتتىك باعىتتاعى مال ءوسىرۋدى قولعا العان ەكەن. كەيىن ونى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ قاجەتتىگىن ۋاقىتتىڭ ءوزى العا تارتقان.
– جۇرە-بارا بۇلاي ءبىر باعىتتا جۇمىس ىستەۋ ءتيىمدى بولا بەرمەيتىنىن تۇسىندىك. قالا قاسىمىزدا, سۇرانىس بار, ءوتىمدى ءونىم – ءسۇت وندىرسەك قايتەدى دەگەن ويعا كەلدىك. مۇنداي مۇمكىندىكتى قولدان شىعارىپ المايىق دەپ 2011 جىلى العان نەسيە قارجىمىزعا قوستاناي وبلىسىنان 200 سيىر ساتىپ الدىق. تابىندى ءوز ءتولى ەسەبىنەن تولىقتىرۋ ءۇشىن ورىنبور وبلىسىنان اسىل تۇقىمدى بۇقا ساتىپ الدىق. مالدى ۇستاۋ ءۇشىن قورالار سالدىق, قاجەتتى ينفراقۇرىلىم ءجۇرگىزدىك, جەمشوپ بازاسىن جاسادىق. جۇمىسشىلارعا ەڭبەك ەتۋگە قولايلى جاعداي تۋعىزدىق, – دەيدى تەمىربولات ءىنىمىز بىتكەن ىسكە دەگەن ريزاشىلىعىن جاسىرماي.
اڭگىمە بارىسىندا اڭعارعانىمىز, شارۋا قوجالىعى 2001 جىلى قۇرىلعان. 2006 جىلدان باستاپ مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ جانە سۇرىپتاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. مۇندا العاشقى زووتەحنيكالىق جانە مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ ەسەبى رەتكە كەلتىرىلگەن, مال ۇستاۋعا تولىق جاعداي جاسالعان. قازىر شارۋاشىلىقتا سۇتتىك باعىتتاعى اسىل تۇقىمدى قارا الا سيىر, جىلقى جانە قوي وسىرىلەدى. شارۋا قوجالىعى مۇمكىندىگىنشە ەگىنشىلىكپەن دە اينالىسادى.
كۇنى كەشەگى قاراۋسىز قالعان شوپان قىستاعىن قازىر كورەرگە كوز كەرەك. مۇندا مالشىلار وتباسىلارى تۇراتىن تۇرمىستىق قولايلى جاعدايى بار بەس تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن. ولاردىڭ بارلىعىنا سۋ قۇبىرى جۇرگىزىلگەن. شارۋا قوجالىعىنىڭ ءوزىنىڭ مونشاسى, اسحاناسى, تەحنيكا جوندەيدىن بوكسى بار. وسىنىڭ بارلىعى تەك قاراقان باسىن عانا ەمەس, ارىپتەستەرىن ويلاۋدىڭ ناتيجەسى. مۇنى «ەڭبەك ەت تە, مىندەت ەت» دەگەندى جادىنان شىعارمايتىن شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى تەمىربولاتتىڭ تەمىردەي ۇستاناتىن قاعيداسى دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولا قويماس. سوندىقتان مۇندا جۇمىسشىلار تۇراقتى, جۇمىس تابىستى. مالشىلار جاقسى ەڭبەكاقى الادى, وزدەرى دە مال ۇستايدى دەگەندەي, تۇرمىستارى ءتاۋىر. جۇمىستىڭ ماۋسىمدىلىعىنا قاراي مۇندا 20 ادامعا دەيىن ەڭبەك ەتەدى. شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى تەمىربولات ءسۇيىناليننىڭ ايتۋىنشا, قىستاققا تاياۋ ۋاقىتتا گاز قۇبىرى دا جۇرگىزىلمەك. ەلەكتر قۋاتى بار, ۇيالى بايلانىس ۇستايدى, تەلەديدار كورسەتىپ تۇر. بۇل دەگەنىڭ شارۋا قوجالىعىندا ەڭبەك ەتەتىندەر بارلىق تۇرمىستىق يگىلىكتەردى تولىعىمەن كورە الادى دەگەن ءسوز.
جەڭىلدىكپەن نەسيەلەۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسى شارۋا ادامىن مەملەكەت تاراپىنان قولداۋدىڭ ناقتى كورىنىسى بولدى. ول ەندى بۇرىنعىدان گورى دە كەڭ اۋقىمدا جۇمىس ىستەۋگە تالاپتانۋدا. شارۋا قوجالىعى ءسۇت ءوندىرىسىن كەڭەيتۋگە باعىت ۇستاۋدا, كورشىلەس رەسەيدەن اسىل تۇقىمدى قاشارلار ساتىپ الىپ, ساۋىن تابىندارىن كوبەيتۋدى جوسپارلاۋدا. قازىر قولدا بار مال قورالارى ول مالدى ۇستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ۇستىمىزدەگى جىلى شارۋاقور جىگىت تاعى ءبىر مال قوراسىن سالۋدى كوزدەپ وتىر. وتكەن جىلى قازان ايىندا «انيسان» شارۋا قوجالىعى 50 باس ءىرى قارا جانە تەحنيكا ساتىپ الۋعا 30,5 ميلليون تەڭگە قارىز الدى. ءسويتىپ شارۋا قوجالىعى وعان وسى زامانعى ءسۇت سالقىنداتقىش قوندىرعى ساتىپ الىپ, ورناتتى, تراكتور پاركىن تولىقتىردى. قازىردىڭ وزىندە شارۋا قوجالىعىندا 700 باس ءىرى قارا ۇستالۋدا. سونىڭ تەڭ جارتىسى سۇتتىك باعىتتاعى سيىرلار. مۇندا وندىرىلگەن ءسۇت قالاداعى «مولوچنىە توۆارى» جشس وڭدەۋ ورنىنا تىكەلەي تاپسىرىلادى. بۇل سەرىكتەستىكپەن ەكى ارادا ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس قالىپتاسقان.
قازىر شارۋا قوجالىعىندا مال قىستاتۋ ويداعىداي وتۋدە. قىسقا مال قورالارىن ساقاداي-ساي جوندەپ, شارۋانىڭ ەتەك-جەڭىن جيناپ, جەمشوبىن جەتكىلىكتى دايىنداپ تۇسكەن شارۋا قوجالىعىنىڭ ۇجىمى قىس قاھارىنان قايمىقپاي ەڭبەك ەتۋدە. بۇعان ولاردى ىلگەرى كۇنگە بەلگىلەگەن جوسپارلى جۇمىستارى دا جۇمىلدىرا تۇسەدى. ىنتىماق بار جەردە ىرىستىڭ دا مولايا تۇسەرى ءسوزسىز. بۇل باعىتتا «انيسان» شارۋا قوجالىعىنىڭ وزگەلەرگە ونەگە بولارلىق ىستەرى جەتەرلىك, ارينە. ەڭ باستىسى, ازىق-ت ۇلىك مولشىلىعىن جاساۋعا ۇلەس قوسۋدى مەجەلەگەن شارۋالار ىزدەنىسپەن جۇمىس ىستەۋگە تالاپ قىلۋدا. مۇنىڭ ىلگەرىلەۋگە ءىز اشارىنا سەنىم مول.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
سۋرەتتە: «انيسان» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى تەمىربولات ءسۇيىنالين.
سالەمدەمەڭىزدى ءسات سايىن قاداعالاي الاسىز
جامبىل جەرىندە العاش رەت پوشتا بولىمشەسى 1871 جىلى اشىلعان ەكەن. ول اۋليەاتا ۋەزىنىڭ پوشتا جانە تەلەگراف بايلانىس بولىمشەسى دەپ اتالىپتى. «قاي ۋاقىتتا بولسا دا پوشتا قىزمەتىنىڭ ماڭىزى وتە زور. اراداعى 150 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە جامبىل وبلىسىنداعى پوشتا سالاسى مۇلدەم جاڭاردى. اۋقىمى كەڭەيىپ, قىزمەتى كوبەيدى», دەيدى وسى سالانىڭ ارداگەرى جاقسىلىقباي تاجىباەۆ. شىنىندا, «قازپوشتا» اق جامبىل وبلىستىق فيليالى ۇلكەن ينفراقۇرىلىمدىق كومپانيانىڭ ماڭىزدى تارماقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. 34 قالالىق, 10 اۋداندىق, 156 ستاتسيونارلىق جانە 3 جىلجىمالى اۋىلدىق پوشتا بايلانىس بولىمشەلەرىندە جانە 25 پوشتا بايلانىس پۋنكتتەرىندە 1062 ادام قىزمەت ەتەدى. سونىمەن قاتار, وبلىس پەن اۋدان تۇرعىندارىنا قىزمەت كورسەتۋ شەڭبەرىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا 31 كوممۋنالدىق, سالىق جانە باسقا تولەمدەر قابىلداۋ پۋنكتتەرى قۇرىلعان.
حالىققا پوشتالىق جانە قارجىلىق قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى باستى ماقسات تۇتقان «قازپوشتا» قازىرگى تالاپتارعا ساي قالالىق جانە اۋىلدىق پوشتا بايلانىس بولىمشەلەرىن جاڭادان جابدىقتاپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى رەتىندە «ۇلگىلى قالالىق پوشتا بايلانىس بولىمشەسى» رەتىندە وسى اپتادا تۇساۋى كەسىلگەن №19 پوشتا بولىمشەسىن ايتۋعا بولادى. تاراز قالاسىنىڭ قاق ورتاسىنان ورىن تەپكەن بۇل بولىمشە توڭىرەكتەگى بەس شاعىن اۋداننىڭ حالقىنا قىزمەت ەتەدى. ءبىر ەرەكشەلىگى, پوشتا جونەلتىلىمدەرىن تىركەۋ باعدارلاماسىمەن جابدىقتالعان. بۇل باعدارلاما ارقىلى جونەلتىلىمدەردىڭ باقىلاۋ مەرزىمى مەن جەتكىزىلۋ ۋاقىتىن انىقتاپ, كورىپ-ءبىلىپ وتىرۋعا بولادى. ءتىپتى, كەز كەلگەن تۇتىنۋشى ءوز جونەلتىلىمدەرىن ينتەرنەت ارقىلى قاداعالاپ وتىرۋىنا مۇمكىندىگى بار. ەلەكتروندى تۇردە جىبەرىلەتىن اشىقحاتتار قىسقا مەرزىمدە جەتكىزىلەدى.
«بولىمشەلەردى جاڭعىرتا وتىرىپ, ءبىز تەك قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ جۇمىس ورنىن عانا جاقسارتقان جوقپىز, سونداي-اق, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانە بەسىك-اربامەن جۇرەتىن جاس انالارىمىزدىڭ كىرۋىنە ىڭعايلى بولسىن دەپ پاندۋستار ورناتتىق. جاڭا جۇمساق جيھازدار قويدىق. ەندى كەلۋشىلەرگە كاسسا تەرەزەلەرى الدىندا سارىلىپ تۇرۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى بولىمشە بىرىڭعاي ەلەكتروندى كەزەك جۇيەسىمەن قامتىلعان, ياعني بوگەتسىز قىزمەت كورسەتىلەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, وپەراتسيالىق تەرەزەلەردىڭ كوبەيگەنى. بۇل حالىق اعىنى كوپ كەزىندە قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن ءوز سەپتىگىن تيگىزەدى. ونىڭ ۇستىنە پوشتا بولىمدەرى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن بولادى», دەيدى «قازپوشتا» اق جامبىل وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى بولىسبەك ءپىرالى.
جاڭادان جاسانىپ, وزگەشە كەيىپتە جۇمىسىن باستاعان بۇل پوشتا بولىمشەسى حالىقتىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەپ, جاڭاشا كوڭىل كۇي, شابىت سىيلايتىنى ءسوزسىز.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
كەلىسىمنىڭ كەلەسى كەزەڭى
كوكشەتاۋ جىلۋ ەلەكتر ستانساسى جوق جالعىز وبلىس ورتالىعى. سوندىقتان, ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگى كۇن وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. تۋريستىك-كۋرورتتىق الەۋەتى زور استانالىق وبلىستاعى جاعداي رەسپۋبليكا ۇكىمەتى تاراپىنان ايرىقشا نازارعا الىنىپ, كوپتەن كۇتكەن ماسەلەگە قوزعاۋ سالىنا باستادى. بۇعان شەتەلدىك ينۆەستورلار دا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن ايتۋىمىز قاجەت. وسىعان بايلانىستى ءوڭىر باسشىسى سەرگەي كۋلاگين مەن شەتەلدىك «Peterburg Holding Company», «All Energy Holding LTD» كومپانيالارىنىڭ جانە قازاقستاندىق «ون ولجا» جشس باسشىلارى اراسىنداعى كوكشەتاۋ قالاسىندا جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى قۇرىلىسىن باستاۋ جونىندەگى ءوزارا كەلىسىمنىڭ ەكىنشى راۋندى وتكىزىلدى. وسى رەتتە, قۋاتى 180 مۆت جانە 450 گكال/ساعات جەو سالۋعا نيەت بىلدىرگەن ينۆەستورلارمەن العاشقى كەزدەسۋ وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە وتكىزىلگەنىن ەسكە سالا كەتكىمىز كەلەدى. كەزدەسۋ بارىسىندا وبلىس اكىمى الەۋەتتى ارىپتەستەرمەن جىلىشىرايلى اڭگىمە باستاپ, جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى قۇرىلىسىنا قاتىستى جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاردىڭ دايىندالۋ بارىسىمەن تانىستى. ول, سونداي-اق, ماڭىزدى ىستەگى كەز كەلگەن ىركىلىس پەن دۇدامالدىك, ناقتى قادامداردىڭ ايقىندالماۋى كۇتكەندەگىدەي ناتيجە بەرمەيتىنىنە ەكپىن ءتۇسىردى. ءبىز ىقىلاس تانىتىپ, ارتىقشىلىق بەرىپ وتىرعان يزرايلدىك كومپانيانىڭ قازاقستاندىق كاسىپورىندارمەن, ونىڭ ىشىندە قۋات كوزدەرىنە باي «ون ولجا» سەرىكتەستىگىمەن تۇراقتى بايلانىس ورناتقاندىعى بولاشاق تابىستارىمىزعا كەپىلدىك بەرەدى. بۇعان قوسا, ءوڭىرىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى وزگە سالالاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ وتىرعاندىعى تىلگە تيەك ەتىلدى. «ان Energy Holding» كومپانياسىنىڭ قارجى ديرەكتورى ۆالەري اميەل سەنىم بىلدىرگەنى ءۇشىن وبلىس اكىمىنە راحمەت ايتىپ, جوبانىڭ قازىرگى كەزەڭىندە باستاپقى جۇمىستاردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىنىڭ شەشىلگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستان جاعىنان كاسىبي مامانداردىڭ جۇمىلدىرىلۋى جەو قۇرىلىسىنىڭ تەحنيكالىق جانە ستراتەگيالىق ماسەلەلەرىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتقان يزرايلدىك كومپانيا وكىلى كەلەسى كەزدەسۋدە وبلىس باسشىلىعىنا ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ دايىن نۇسقاسى تانىستىرىلاتىنىن مالىمدەدى. باقبەرگەن امالبەك, «ەگەمەن قازاقستان». اقمولا وبلىسى.كادر دايارلاۋدىڭ قارىمى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» اتتى جولداۋىندا الداعى جىلداردى جان-جاقتى ساراپتاي وتىرىپ, مەملەكەتىمىز ءۇشىن نەگىزگى باعىتتاردى ايقىنداپ, جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتى جاريالادى. پرەزيدەنت جاستارعا ارنالعان نەگىزگى باعىتتاردى كورسەتە وتىرىپ, ءبىرىنشى ءبىلىم ماسەلەسىنە توقتالىپ, بۇل سالاعا قىرۋار قاراجاتتىڭ بولىنەتىنىن, بۇگىنگى ينۆەستيتسيا ەرتەڭگى الەمدىك ساحنادا ەكونوميكاسى جەتىلگەن, تابىستى مەملەكەتتەر قاتارىنان كورىنۋدىڭ كەپىلى ەكەندىگىنە باسا نازار اۋداردى, سونىمەن قاتار, 10 جوعارى وقۋ ورنى الەمدىك ستاندارتقا ساي ەتىپ جاساقتالاتىنىن ءمالىم ەتتى. جولداۋدا ءار قازاقتىڭ التىن بەسىگى سانالاتىن اۋىلدى وركەندەتۋ ەرەكشە ايتىلدى. ال ستۋدەنتتەر قۇرامىنىڭ باسىم بولىگى اۋىل جاستارى بولىپ تابىلاتىن, سونىمەن قاتار, زاماناۋي ۇلت تاربيەشىلەرىن, ۇلت ۇستازدارىن قالا بەردى ۇلت انالارىن دايىندايتىن قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلارى ءۇشىن دە, ستۋدەنت جاستارى ءۇشىن دە «نۇرلى جول» جولداۋىنىڭ كورسەتكەن باعىت-باعدارى اسا ماڭىزدى.
ەلباسى ءبىلىم, عىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە «ينتەللەكتۋالدى ۇرپاق تاربيەلەپ, ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋ» سەكىلدى ابىرويلى دا اۋقىمدى مىندەت جۇكتەدى.
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى بىرنەشە جىل قاتارىنان مەملەكەتىمىزدەگى پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنان تاۋەلسىز ساراپتامالار ناتيجەسىنىڭ كورسەتكىشتەرى بويىنشا كوش باستاۋشىلاردىڭ قاتارىندا كەلەدى. ۋنيۆەرسيتەت بازاسى كۇن ساناپ ءوسىپ, عالىمدارىمىز بەن ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ عىلىم, ءبىلىم, ونەر, سپورت سالالارىنداعى جەتىستىكتەرى مەن جەڭىستەرى كوبەيىپ, بيىك بەلەستەردەن كورىنۋدە.
ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى دينار نوكەتاەۆانىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن از عانا ۋاقىت ىشىندە ۋنيۆەرسيتەت ەكونوميكالىق-قارجىلىق جانە وندىرىستىك سالالاردا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. وقۋ ورنىنىڭ ماڭىزدى ءىس-شارالارىن باسقارا وتىرىپ, بۇل سالاداعى قىرۋار ىستەردىڭ ەل يگىلىگى ءۇشىن ۋاقىتىندا ورىندالعاندىعىن جانە ورىندالىپ جاتقانىن ايتۋعا ءتيىستىمىز.
2014 جىلعى 19 قىركۇيەك كۇنى رەسپۋبليكا سارايىندا الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆتىڭ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسلان ءسارىنجىپوۆتىڭ, ۋنيۆەرسيتەت تۇلەگى, ءماجىلىس دەپۋتاتى ورازگۇل اسانعازىقىزىنىڭ, وزگە دە ۋنيۆەرسيتەت رەكتورلارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 70 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىن ءوتىپ, وقۋ ورنىنىڭ ىرگەلى جەتىستىكتەرى مەن جەڭىستەرىنە جينالعان قاۋىم كۋا بولىپ, جوعارى باعاسىن بەردى. ارينە, ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋ ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتتى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ الەمدىك ستاندارتتارىنا ساي كەلەتىن ءبىلىم مەن عىلىم جانە جوعارى مادەنيەت ورداسىنا اينالدىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل سالادا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنىڭ باسشىلىعىمەن وقۋ ورنىنىڭ مەرەكەسى قارساڭىندا بارلىق وقۋ عيماراتتارى مەن جاتاقحانالارى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلدى, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايتىلدى, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىنداعى سپورت ورتالىقتارىنداعى ماتەريالدىق جانە تەحنيكالىق بازا دامىتىلىپ, سپورتتىق جابدىقتار جاڭالاندى, بارلىق عيماراتتار مەن جاتاقحانالاردا بىرىڭعاي كومپيۋتەرلىك جەلىلەر ورناتىلىپ, زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى تەحنيكالىق جەتىستىكتەر دەڭگەيىنە ساي جانە بۇگىنگى زامان تالابىنا سايكەس كەلەتىن كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالار ورتالىعىنىڭ تەحنيكالىق بازاسى نىعايتىلدى.
ارۋلار وقيتىن وقۋ ورنى سۇلۋلىقتىڭ دا سيمۆولىنا اينالىپ كەلەدى. ستۋدەنتتەر بويىندا ادەمىلىك پەن رۋحاني قۇندىلىقتارعا دەگەن ىنتىزارلىقتى ارتتىرۋ, قىزدارىمىزدىڭ ەستەتيكالىق تالعامىنىڭ جوعارىلاۋى مەن مادەني دامۋى ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ستۋدەنتتەر اللەياسىندا سۋبۇرقاق ورناتىلدى. اق ارۋدى اينالا تاعىلىمدىق, تاربيەلىك ءمانى تەرەڭ, كونە زاماننان باستاپ بۇگىنگى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ۇلاعاتقا تولى قاناتتى سوزدەرى كىتاپ بەينەسىندەگى ءمارمار تاستارعا قاشالىپ جازىلدى. سۋبۇرقاق اۋلاسى گۇلزارمەن بەزەندىرىلىپ, شىرشا ەگىلىپ, پليتا توسەلىنىپ, بارديۋر ورناتىلدى. قالا اكىمى ا.ەسىموۆ پەن ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى دينار نوكەتاەۆا 2014 جىلدىڭ 19 ساۋىرىندە قىزدار قالاشىعىنىڭ ءسانىن كەلتىرگەن «قازاق ارۋى» اتتى سۋبۇرقاقتىڭ سالتاناتتى تۇردە لەنتاسىن قيىپ, اق تىلەكتەرىن ايتىپ, اشىلۋ ءراسىمىن جاسادى.
ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ ءبىلىم الۋ ۇدەرىسىن ءتيىمدى جانە وڭتايلى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا, ءبىلىم كەڭىستىگىندە اشىقتىق پەن جاريالىلىقتى قولعا الۋ ءۇشىن, «ۋنيۆەر» ەلەكتروندى جەلىسى ساتىپ الىنىپ, ورناتىلدى. بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىلىم الۋشىلارى ءۇشىن كوپتەگەن قولايلى جاعداي ورناتىپ, وقىتۋشىلاردىڭ ءدارىس جۇرگىزۋ, جوسپارلاۋ جانە باعالاۋ قىزمەتتەرىن جەتىلدىرىپ, قۇزىرەتتىلىكتەرىن ارتتىردى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرىلىمدىق كابەلدىك جەلىسى جەتىلدىرىلدى. عىلىمي كىتاپحانا عيماراتىنا, №1, 2, 5 جاتاقحانالارىنا جانە وقۋ عيماراتىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى. ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ زامان اعىمىنا وراي اقپاراتتاندىرىلۋى ءۇشىن بارلىق جاتاقحانالاردا ينتەرنەت زالدارى اشىلىپ, جاتاقحانا مەن وقۋ عيماراتتارىندا سىمسىز جەلىلەر (WI-FI) تارتىلدى.
ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ ءبىلىم الۋشىلارىنىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى ءۇشىن عىلىمي كىتاپحانانىڭ كىتاپ قورىن كوبەيتۋ ماقساتىندا, ءار جىلى ون ميلليوننان استام تەڭگە قارجى كولەمىندە عىلىمي كىتاپتار, وقۋلىقتار ساتىپ الىنىپ, زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالۋدا. اتاپ ايتساق, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كىتاپحاناسىنا رەسپۋبليكادا العاشقى بولىپ اۆستريادا قۇرالعان, «كۋدەنس» اتتى اۆتوماتتاندىرىلعان بارلىق فورماتتاعى سكانەر ساتىپ الىندى. بۇل ەرەكشە قۇرىلعىنىڭ جۇمىس ىستەۋ فۋنكتسياسى وتە جوعارى دامىتىلعان, بىرنەشە وپەراتسيانى جىلدام ءارى تەز ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى تاندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كىتاپحانا قورىنا «التىن قورعا» ەنگەن قۇندى راريتەت سانالاتىن 1553 دانا كىتاپ ەنگىزىلدى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى, 2011-2014 جىلدار ىشىندە 836 دانا كومپيۋتەرلەر الىنىپ, اۋديتوريالار مەن ءدارىس زالدارىنا 75 دانا زامان تالابىنا ساي ينتەراكتيۆتى تاقتالار ساتىپ الىندى. بۇل شارالار ۋنيۆەرسيتەت قارجى كولەمىن ۇلعايتىپ, ءتيىستى ماقساتتا ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ناتيجەسىندە جۇزەگە اسىرىلدى. حيميا, فيزيكا كافەدرالارىنىڭ عىلىمي لابوراتوريالارى زەرتتەۋ جۇمىستارىن زاماناۋي تەحنولوگيالار نەگىزىندە دامىتۋ جولىندا ءبىر عانا 2014 جىل كولەمىندە 400 ملن. تەڭگەدەن استام قارجى كولەمىندە زەرتتەۋ قۇرىلعىلارىمەن جابدىقتالدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋشىلىك الەۋەتىن ارتتىرىپ, ستۋدەنتتەرىمىز بەن ماگيسترانتتارىمىزدىڭ, دوكتورانتتارىمىز بەن پروفەسسور-وقىتۋشىلارىمىزدىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىن زاماناۋي الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋگە, مەملەكەتتىك جانە حالىقارالىق گرانتتىق جوبالارعا قاتىسۋىنا نەگىز بولادى دەگەن ويدامىز.
وقۋ ورنىندا قىزدارىمىزدىڭ سۋدا ءجۇزۋ مادەنيەتىن, سۇلۋلىعى مەن كوركەمدىگىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ءجۇزۋ باسسەينىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. سونىمەن قاتار, 450 ورىندىق, ءبىرىنشى قاباتتا جاستارعا قىزمەت كورسەتەتىن مەديتسينالىق پۋنكتى بار ستۋدەنتتەر جاتاقحاناسىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى دا ءوز دەڭگەيىندە ءجۇرىپ جاتىر.
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز, جاڭا باستالعان 2015 جىل دا قارىشتاپ العا باسقان قازاقستانىمىز ءۇشىن دە, ءوزىنىڭ 70 جىلدىق اسۋىنان ابىرويمەن اسقان ۋنيۆەرسيتەتىمىز ءۇشىن دە ايتۋلى جىلعا اينالماق. ەلباسى جولداۋىندا ەكونوميكالىق ماسەلەلەر باستى ماڭىزعا يە بولۋمەن قاتار, پرەزيدەنتىمىز ەلىمىزدىڭ رۋحاني-مادەني ماسەلەلەرىن دە اتاپ ايتىپ, «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ قازاقستاندىقتار ءۇشىن ماڭىزىن تولىعىمەن ءتۇسىندىرىپ وتكەنى بەلگىلى. الداعى 2015 جىلى قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى, باۋىرجانداي باتىردى, ءاليا, مانشۇك, حيۋازداي باتىر قىزدارىمىزدى تاريح تورىنە شىعارعان ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعى اتاپ وتىلمەك. رۋحاني, مادەني, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ بارىسىندا قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى دە كۇن ساناپ العا باسىپ, بيىكتەردەن كورىنە بەرەتىنىنە سەنىمدىمىز.
اسىلبەك بوكەباەۆ,
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكالىق جانە وندىرىستىك ماسەلەلەر جونىندەگى پرورەكتورى.
الماتى.
ناقتى قولداۋ
اۋىل-ايماقتاعى شارۋالار «سىباعادان» ءوز سىباعاسىن العانىن بىلەمىز. دەگەنمەن, بۇل ءىرى قارا مالىن قارجىلاندىراتىن باعدارلاما ەدى. قىرداعى اعايىن بىلە ءجۇرسىن, مەملەكەتتىڭ ۋاق مال وسىرەتىن شارۋاشىلىقتاردى قولدايتىن «التىن اسىق» اتتى دا باعدارلاماسى بار.
قوي شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ارنالعان «التىن اسىق» باعدارلاماسى قىزىلوردا وبلىسىندا جوعارى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىپ جاتىر. وتكەن جىلى 12 شارۋاشىلىق «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق-تىڭ وبلىستىق فيليالى ارقىلى 131,0 ميلليون تەڭگە نەسيە الىپ, 5627 باس قوي, ونىڭ ىشىندە 327 باس اسىل تۇقىمدى قوشقار ساتىپ الدى. سونىمەن قاتار, 5 شارۋاشىلىق ءوز قارجىسى ەسەبىنەن 96,2 ميلليون تەڭگەگە 4470 باس قوي اكەلدى. وسىلايشا, جىل ىشىندە 10 مىڭنان استام اسىل تۇقىمدى قوي الىندى.
جالپى, وتكەن جىلى اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ۇلەس قوسقان 310 شارۋاشىلىق 1524 ميلليون تەڭگە سۋبسيديا الدى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, مال شارۋاشىلىعىن عىلىمي نەگىزدە دامىتۋ ماقساتىندا ىبىراي جاقاەۆ اتىنداعى قازاق كۇرىش عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ بازاسىندا مال شارۋاشىلىعى ءبولىمى اشىلدى.
بۇگىندە ەت باعىتىنداعى قوي تۇقىمىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارلى عىلىمي ورتالىقتارى باتىس قازاقستان وبلىسى جاڭگىر حان اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارىمەن جالاعاش اۋدانىندا ەت باعىتىنداعى «ەدىلباي» قويىنا سەلەكتسيالىق اسىلداندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە.
سونداي-اق, وڭتۇستىك-باتىس ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ عزي-دىڭ ماماندارىمەن الەمدىك نارىقتا جوعارى سۇرانىسقا يە بولىپ وتىرعان قاراكول قويىنىڭ كوك تۇسىمەن ەت باعىتىنداعى اتىراۋ ەتتى-مايلى ەلتىرى قويىن ءوسىرۋ ماقساتىندا عىلىمي جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلىپ, «اقسەڭگىر» جانە «اق جول» شارۋا قوجالىقتارى 1540 باس اتىراۋ ەتتى-مايلى ەلتىرى قويى اكەلىندى. سونىمەن بىرگە, ەلىمىزدىڭ بەلگىلى اكادەميگى ح.ۇكىباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن رەسەيدىڭ استراحان وبلىسى مەن جامبىل وبلىسىنان كوك ءتۇستى قوشقارلار جەتكىزىلىپ, جاڭاقورعان اۋدانى «ىنتىماق» جشس-دە جانە «باقىتجان» قوجالىعىندا سەلەكتسيالىق اسىلداندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
نەسيەدەن – نەسىبە
«بايدىبەك-نەسيە» 7 پايىزبەن قاراجات بەرەدى
وتكەندە ورداباسى اۋدانىنان ءبىر كاسىپكەر حابارلاستى. «ورداباسى» نەسيە سەرىكتەستىگى «اگرونەسيەقارجى» قورىنان العان قارىزىنىڭ ورنىن جابا الماي, نەسيە بەرە الماي جاتىر ەكەن. ءبىر كاسىپكەر كوپ مولشەردە قارجى العان, قايتارۋعا اسىقپايدى. ال شارۋالاردىڭ بيزنەس-جوسپارلارى توقتاپ تۇر. «بايدىبەك-نەسيە» سەرىكتەستىگىن ماقتادى. «ءابدىلدابەك شارداربەكوۆ اقساقال باسقاراتىن مەكەمە وبلىستاعى سەرىكتەستىكتەردىڭ ەڭ مىقتىسى. وبلىستا ەڭ تومەنگى پايىزبەن قاراجات بولەتىن دە سول. ءاي, بىزگە سونداي باسشى كەرەك ەدى», دەپ تامساندى. ابدىلدابەك شارداربەكوۆ اعامىزدى جاقسى بىلەمىز. بۇگىندە 75 جاستىڭ ۇزەڭگىسىنە اياق سالعان اقساقال ەڭبەكپەن كوسەگەسى كوگەرگەن كىسى. «شايان ماشينا-تراكتور» ستانساسىندا جۇرگىزۋشىنىڭ كومەكشىسى بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان جاس جىگىت جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىن پارتكوم حاتشىسى, كەڭشار ديرەكتورى, اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سياقتى لاۋازىمدى قىزمەتتەردە بولعان. وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىندا امەريكاعا بارىپ, ونداعى شارۋالاردىڭ جۇمىسىن كورگەننەن كەيىن, ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, ءبىر جىلدان كەيىن «تاۋەكەل ءتۇبى – جەلقايىق», جەكە بيزنەسكە كەتكەن. 2003 جىلى «بايدىبەك-نەسيە كس» جشس-ءىن قۇرىپ, اكتسيونەرلەردىڭ قولداۋىمەن توراعا بولىپ سايلانعان. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستاعى 20 نەسيە سەرىكتەستىگىنىڭ الدىن بەرمەي تۇرعان مەكەمە باسشىنىڭ ءومىربايانى قىسقا قايىرعاندا وسى. باردىق. اۋداندىق اكىمدىكتىڭ سىرت جاعىنان كەرىسكەدەي ەتىپ ۇلكەن عيمارات سالىپ العان. ستانيسلاۆسكي دەگەن دانىشپان «تەاتر كيىمىلگىشتەن باستالادى» دەپ وتە ورىندى ايتقان. تازا, جارىق, جىپ-جىلى مەكەمەنىڭ تابىسپەن جۇمىس جاساپ جاتقاندىعى بىردەن اڭعارىلىپ تۇرادى. – «بايدىبەك-نەسيە» كس» سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرامىندا 425 مۇشە بار. 3 ملرد. 363 ملن. تەڭگە نەسيە جۇيەسى اشىلعان, – دەيدى ابدىلدابەك اعا. ءبىر نەسيە سەرىكتەستىگىنەن 3 ملرد. تەڭگە اۋىل شارۋاشىلىعىنا جۇمىس جاساپ جاتىر. بايدىبەك اۋدانى وڭتۇستىكتىڭ 250-300 مىڭ حالقى بار اۋدان, قالالارىمەن سالىستىرعاندا شاعىن اۋدان. ءار جاعى ارقامەن قويىنداسقان سوزاق اۋدانىمەن شەكتەسەتىندىكتەن قىسى قاتال ءوڭىر. نەگىزگى كاسىبى – مال شارۋاشىلىعى. «بايدىبەك-نەسيەدەن» قاراجات العانداردىڭ الدى بۇگىندە باياعىدا ايتا بەرەتىندەي, مىڭدى ايداعان بايلاردىڭ قاتارىنا قوسىلىپ ۇلگەرگەن ەكەن. «بىرلىك» اۋىلىنداعى عابيت قاپالباەۆ ءوزى ەسەپشى بولسا دا دۇنيەسىنىڭ ەسەبىن كەلتىرە الماي, ايلىعى شايلىعىنا جەتىڭكىرەمەي جۇيكەسى جۇندەي ءتۇتىلىپ جۇرگەن ءبىر كۇنىندە ابەكەڭنىڭ الدىنا كەلەدى. «كوكە, اقشا بەر, جەكە كاسىپ اشامىن». مۇشەلىك جارناسىن تولەيدى. ازىلگە سۇيەي ايتىپ وتىرعانىمىز عوي, ايتپەسە, بۇگىندە عابيت باۋىرىمىزدىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ تۇر. ەكى وتار قوي, ءبىر تابىن سيىر, ەكى-ءۇش ءۇيىر جىلقى. اسىل تۇقىمدى. ۇكىمەتتەن اسىل تۇقىمدى مالدى وسىرگەنى, ساتقانى ءۇشىن سۋبسيديا الادى. قاپالباەۆتىڭ ومىرگە قاپاسى جوق, «بايدىبەك-نەسيە» كس-دەن العان 30 ملن. تەڭگە بويعا جۇقتى, ۇيگە ىرىس بولىپ كىردى. وسى سەرىكتەستىكتەن 10 ملن. تەڭگە العان تاشىمباەۆ وتەباي دەگەن جىگىت اعاسى دا «مىڭبۇلاق» اۋىلىندا كەلە-كەلە تۇيە ۇستاپ وتىر. تۇيە جارىقتىق كۇي تالعامايتىن, ۇساق مال, ءىرى قارا جەي قويمايتىن ۋلى, اششى شوپتەردى دە قورەك ەتە بەرەدى. سول سەبەپتى ءسۇتى مىڭ ءتۇرلى اۋرۋعا ەم. بۇگىندە ءتاۋىر شۇباتتى قوسارعا قوس ات الىپ ءجۇرىپ ىزدەپ ىشەتىندەر كوبەيىپ كەلەدى. «بايدىبەك-نەسيەدەن» قاراجات الىپ, تىرلىگىن وڭداعانداردى ايتار بولساق ۇزاپ كەتە بەرەمىز.وبلىستاعى 20 سەرىكتەستىكتەردىڭ ىشىندە «بايدىبەك-نەسيە» كس» ءبىرىنشى ورىندا نەگە ەكەنىن ءوزىمىز دە ىشتەي جوبالاپ تۇرساق تا ابىلدابەك اعادان سۇراعانبىز. «قازاگروقارجى» كورپوراتسياسى العان اقشاڭدى مەزگىلىندە قايتارا الماساڭ سەرىكتەستىككە قارجى بەرمەيدى. شارداربەكوۆ, وسى اۋداننىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىققان, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن بىلەتىن كاسىبي مامان مۇشە بولادى ەكەن دەپ كولدەنەڭ كوك اتتىعا قاراجات بەرە بەرمەيدى. قۇداي جەتكىزەر دەپ نەسيەگە توي, كولىك الاتىندارعا ەمەس, ناقتى قولىنان ءىس كەلەتىن ازاماتتارعا بەرەدى. قايتارا الماعانداردىڭ مال-مۇلكىن, ءۇي جايىن اۋكتسيونعا قويدىرادى. وسىلايشا, مەملەكەتتىڭ قارجىسىن تۇگەندەيدى. ال كوپتەگەن سەرىكتەستىك نەسيەگە بەرگەن قارجىسىن قايتارا الماي, جۇزدەگەن شارۋالاردىڭ قولىن بايلاپ ءجۇر. – جاقسىلىقتاردىڭ باستاۋىندا ەلباسىمىز تۇر عوي, – دەيدى ابدىلدابەك اعامىز. – مەملەكەتتەن بەرىلىپ جاتقان كومەكتە ەسەپ جوق. «سىباعا» باعدارلاماسىنان بولەك, «قۇلان», «التىن اسىق» جارعىلىق قورىن اشىپ, سەرىكتەستىككە قارجى بەرىپ جاتىر. بۇرىن جوڭىشقا ەگۋگە ەكى جىل مەرزىمگە قارجى بولىنەتىن. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىندەگى جاۋاپتى ماماندارعا ايتىپ ءجۇرىپ, نەسيە مەرزىمىن ءتورت جىلعا ۇزارتتىم. قورا-قوپسى سالساڭ جەتى جىلعا دەيىن قارجىنى قايتارۋعا مۇمكىندىگىڭ بار. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى حالىققا جولداۋىندا تاعى دا وراسان قاراجات بولگىزدى. ءبىر «بايدىبەك-نەسيەنىڭ» ءوزى مىڭداعان ازاماتقا جۇمىس ورنىن اشۋىنا كومەكتەسە الادى. ۇكىمەتتەن قارجى الىپ وتىرعان باسقا سەرىكتەستىكتەردىڭ مۇمكىندىكتەرىن ىسكە قوسساڭىز, كاسىبىمدى تابام, بالا-شاعامدى ەشكىمگە جاۋتەڭدەتپەيمىن دەگەن ازاماتتارعا جۇمىس كوپ. 75 جاستاعى اقساقال وسىلاي دەيدى. ال وردا بۇزار وتىزداعى جىگىتتەر جۇمىس جوق دەپ اۋزىن قۇر شوپپەن ءسۇرتىپ ءجۇر. ءاي, دۇنيە-اي. ايتقانداي, وسى سەرىكتەستىكتىڭ جيىرماشاقتى مامانىنىڭ ەشقايسىسى جۇمىسىم اۋىر, باسقا سالاعا اۋىسايىن دەگەندى ايتپايدى. نەگە دەپ تاڭدانباي-اق قويىڭىز. توقسان سايىن ايلىق كولەمىندەگى سىياقى, جىل سوڭىندا تاعى ءبىر ايلىق قوسىلادى. ونىڭ سىرتىندا ەڭبەك دەمالىسىنا شىققاندارعا ەكى ايلىق كورسەتكىشىنە تەڭ ەمدىك جاردەماقى بەرىلەدى. باياعىدا كوممۋنيستەر پارتياسى سەركەلەرىنىڭ ايتا بەرەتىن جۇماق كوممۋنيزمى دەگەنىڭىز وسى «بايدىبەك-نەسيە» سەرىكتەستىگىندە جۇرگەن سياقتى. اۋدانعا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ پايدالى سالالارىن سۇرادىق. ابەكەڭ وبلىس باسشىسى اسقار مىرزاحمەتوۆ پەن اۋدان اكىمى باتىربەك كوشەربايدىڭ اتتارىنا جىلى سوزدەر ايتتى. بۇعان دەيىن كوگىلدىر وتىندى تۇسىندە كورەتىن اۋدانعا گاز كەلىپ جاتىر. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ پايدالى سالالارىنا باسىمدىق بەرىلىپ جاتىر. ساماننان سالىنعان مەكتەپ قالمادى دەسە دە بولادى. قارجى ماقساتتى جۇمسالۋدا. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان». وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, بايدىبەك اۋدانى.قارابالىقتا كەمپينگ اشىلدى
ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك-شىعىسى مەن كورشى رەسەيدى جالعايتىن «الماتى – ەكاتەرينبۋرگ» تاس جولى قوستاناي وبلىسىنىڭ ۇستىنەن وتەدى. وسى جول شەكارانىڭ ىرگەسىندە جاتقان قارابالىق كەنتىنىڭ ۇستىمەن قايراق كەدەنىنە بارادى دا, ودان ءارى چەليابى وبلىسىنا وتەدى. جۇك اۆتوكەرۋەندەرى, جولاۋشىلار اۆتوبۋستارى, جەڭىل كولىكتەر الماتىدان عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ ءوڭتۇستىگىنەن رەسەيگە, رەسەيدەن قازاقستانعا قاراي ۇلى جولدىڭ بويىمەن ەرسىلى-قارلىسى اعىلادى. ەكى ەلدىڭ اراسىنا, ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرى مەن سولتۇستىكتە جاتقان وبلىستارعا تاس جولمەن تاسىلاتىن جۇك از ەمەس. سوندىقتان ۇزىندىعى جونىنەن قازاقستانداعى ءىرى تاسىمال جولى بولىپ سانالاتىن «الماتى – ەكاتەرينبۋرگ» تاس جولىنىڭ ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قوسار ۇلەسى از ەمەس. بىراق جول سوعىپ كەلە جاتقان كولىكتەر توقتاپ, جولاۋشىلار دەمالاتىن ارنايى ورىن وبلىس كولەمىندە بولمايتىن. ىلۋدە ءبىر كەزدەسەتىن شايحانالار دا سوڭعى جىلدارى پايدا بولدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىندا «قازىردە قايناعان تىرشىلىك كۇرەجولداردىڭ بويىندا. جول – شىن مانىندە ءومىردىڭ وزەگى, باقۋاتتى تىرلىكتىڭ قاينار كوزى. بارلىق ايماقتار تەمىرجولمەن, تاس جولمەن, اۋە جولىمەن ءوز ارا تىعىز بايلانىسۋى كەرەك», دەي كەلىپ, كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋدى الدىمەن تاپسىرعان بولاتىن. ەلباسىنىڭ وسى تاپسىرماسىنىڭ تاماشا مىسالى جۇزەگە اسىپ تا ۇلگەردى. رەسەيگە شىعاتىن «الماتى – ەكاتەرينبۋرگ» تاس جولىنىڭ بويىنداعى قارابالىق كەنتىنەن شىعابەرىستە, قايراق كەدەنىنە, ياعني شەكاراعا جاقىن تۇستان كەمپينگ اشىلدى. ونى قارابالىق اۋدانىنداعى كاسىپكەر مارات ايتقازين جىل تاۋلىگىنە تولماس ۋاقىتتا ەل يگىلىگىنە تاپسىردى. مارات نۇرعالي ۇلى بۇل جوباعا قازىردىڭ وزىندە 100 ميلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا سالدى, ونى تاعى كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر. – بۇرىن قازاقستان جولدارىنىڭ بويىندا كەمپينگ بولدى ما, الدە ءبىز ءبىرىنشى سالىپ وتىرمىز با, ول جاعى ماعان بەيمالىمدەۋ. بىلەتىنىم, «الماتى – ەكاتەرينبۋرگ» تاس جولى بويىنداعى ەڭ ءىرى كەمپينگ وسى ەكەنىنە سەندىرگىم كەلەدى, – دەيدى كاسىپكەر م.ايتقازين. «ءبورى ازىعى – جوندا, ەر ازىعى – جولدا» دەيتىن جولاۋشى ءۇشىن بارلىعى دا كەمپينگتىڭ ىشىندە قاراستىرىلعان. وندا وتىز ورىندىق جايلى قوناقۇي, اسحانا, جۋىناتىن بەس بولمە بار. جولاۋشى كىرىن جۋىپ, كەپتىرىپ, ۇتىكتەپ الۋىنا دا جاعداي جاسالعان. ءتىپتى, تەمەكى شەگەتىندەرگە
