جيىندا ءسوز العان جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گۇلجان جاراسوۆا ينجەنەرلىك ماماندىقتاردى زامانعا ساي ساپالى دايارلاۋدا ءبىراز ءتۇيىندى تۇيتكىل بارىن ايتتى. سول ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن بىرقاتار جۇمىس قولعا الىنعانىن جەتكىزدى. بۇل 100 مىڭنان اسا بولاشاق ينجەنەر كادرلارىنا قاتىستى بولىپ وتىر. ويتكەنى قازىر 54 جوعارى وقۋ ورنىندا 100 مىڭنان اسا ستۋدەنت ينجەنەرلىك باعىتتار (باكالاۆريات, ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرادا) دايارلانىپ جاتىر.
«قازاقستاندا ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋدە جوو-نىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ ەسكىرۋى, جوو مەن ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى اراسىنداعى بايلانىستىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, جاستار اراسىندا ينجەنەرلىك ماماندىقتاردىڭ تارتىمدىلىعىنىڭ تومەندىگى سەكىلدى بىرقاتار ماسەلەنىڭ بار ەكەنىن مويىندايمىز, مۇنى شەشۋ ءۇشىن قازىردىڭ وزىندە ءبىرشاما باستاما جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جاڭا مودەل مەكتەپتەردە ينجەنەرلىك سىنىپتاردىڭ اشىلۋىنان باستاپ ەرتە كاسىپتىك باعدارلاۋدى, سونداي-اق تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وندىرىسپەن تولىق ينتەگراتسياسىن كوزدەيدى. ەكىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى شەڭبەرىندە 2024 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ, 8 جوو بازاسىندا ءىرى وندىرىستىك كومپانيالارمەن ء(«ۇلبى مەتاللۋرگيا زاۋىتى» اق, «قازمىرىش» جشس, «قتج جۇك تاسىمالى» جشس (پاۆلودار بولىمشەسى), «اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى» قازحروم تۇك اق, جشس, «كاستينگ» جانە ت.ب.) بىرلەسىپ «يندۋستريالىق رhD» (وندىرىستىك رhD) بويىنشا دايىندىق باستالدى. بۇگىندە 94 دوكتورانت قابىلداندى. دوكتورانتتار كاسىپورىنداردىڭ ناقتى مىندەتتەرىن شەشۋگە باعىتتالعان زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى جانە كاسىپورىندار ءۇشىن قاجەتتى ۇسىنىستار ازىرلەيدى. وسى باعدارلاما بويىنشا دوكتورانتتار سانىن بىرتىندەپ ۇلعايتۋ قاراستىرىلعان», دەدى گ.جاراسوۆا.
مينيسترلىك وكىلىنىڭ بايانداۋىنا قاراعاندا, ينجەنەرلىك بىلىمدەگى تۇيتكىلدەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋ جۇمىستارىنىڭ ءۇشىنشى باعىتى – شەتەلدىك ارىپتەستىك ارقىلى ساپالى كادر دايارلاۋ. ەلىمزدە اشىلعان شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارى فيليالدارىنىڭ باعدارلامالارى مەن ماماندىقتارىنىڭ باسىم بولىگى تەحنيكالىق بەيىندەگى كادرلاردى دايارلاۋعا باعىتتالعان. جالپى, شەتەلدىك سەرىكتەس ۋنيۆەرسيتەتتەردى ىرىكتەۋدە جەكەلەگەن سالالارداعى ەكونوميكالىق قاجەتتىلىككە, سونداي-اق وڭىرلەردىڭ سۇرانىستارى مەن ۇسىنىستارى ەسكەرىلدى. مىسالى, Heriot Watt University بريتاندىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ فيليالى اقتوبە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا «ەلەكترتەحنيكا جانە ەنەرگەتيكا», «تاۋ-كەن ءىسى جانە پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ» بويىنشا كادرلار دايارلاۋ ءۇشىن قۇرىلدى. تاراز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىنداعى رحتۋ فيليالى حيميا جانە حيميالىق تەحنولوگيالار سالاسىندا كادرلار دايارلايدى. بۇل ءتاسىل تۇلەكتەرگە جەرگىلىكتى كاسىپورىنداردىڭ سۇرانىسىنا يە بولۋعا, سونداي-اق حالىقارالىق دەڭگەيدە باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
«تورتىنشىدەن, ينجەنەرلەردى دايارلاۋدىڭ جاڭا مودەلى ءبىلىم باعدارلامالارىن ازىرلەۋدەن باستاپ وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتۋگە جانە كەيىن جۇمىسقا تۇرۋعا دەيىنگى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن تىعىز بايلانىسقا نەگىزدەلگەن. وتكەن جىلى عانا ءبىلىم باعدارلامالارىنىڭ 71%-ى قازىرگى ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىنا ساي جاڭارتىلدى. ەلىمىزدىڭ ماڭىزدى سالالارىنىڭ ەكەۋىنە توقتالىپ وتەيىن. بۇل – اتوم ەنەرگەتيكاسى جانە سۋ سالاسى. اتوم ەنەرگەتيكاسى ءۇشىن كادرلار دايارلاۋ «قازاتومونەركاسىپ» جانە باسقا دا وسى سالاداعى كاسىبي ۇيىمدارمەن, بەيىندى مينيسترلىكپەن ىنتىماقتاستىقتا جۇزەگە اسىرىلدى. سۋ سالاسىنا كەلسەك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2024 جىلعى 12 ساۋىردەگى تاپسىرماسىنا سايكەس تاراز گيدرومەليوراتيۆتىك-قۇرىلىس ينستيتۋتىن قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا «قازاق ۇلتتىق سۋ شارۋاشىلىعى جانە يرريگاتسيا ۋنيۆەرسيتەتى» جاڭا جوو قۇرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل ۋنيۆەرسيتەت باس ليتسەنزيا الدى. اتالعان ۋنيۆەرسيتەت فينليانديا ۋنيۆەرسيتەتىمەن, وزبەكستاننىڭ سۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن ىنتىماقتاستىقتى جانە بىرلەسكەن ءبىلىم باعدارلامالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرادى. بۇگىنگى تاڭدا سۋ سالاسى ءۇشىن كادرلار دايارلاۋ ەلىمىزدىڭ 9 جوعارى وقۋ ورنىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى گ.جاراسوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, بەسىنشىدەن, جاھاندىق كونتەكستە ماماندىقتار مەن قۇزىرەتتەر ۇنەمى جاڭارىپ وتىرادى, مۇلدەم جاڭا ماماندىقتار پايدا بولادى. سوندىقتان قازىر ينجەنەرلەردى دايارلاۋدىڭ باعدارلامالارىنا كاسىبي قىزمەتتە جاساندى ينتەللەكتىنى (جي) قولدانۋدى وقىتاتىن پاندەر ەنگىزىلدى, سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەتتەگى بارلىق ماماندىقتا ءبىلىم الاتىن ستۋدەنتتەرگە جي قولدانۋ داعدىلارى ارنايى ءپان رەتىندە وقىتىلادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن شەتەلدىك جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن بىرلەسىپ 3 جوو بازاسىندا جي سالاسىندا كادرلار دايارلاۋ قامتاماسىز ەتىلدى. قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتى سەۋل ۇلتتىق عىلىم جانە تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىمەن (SeoulTech), ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى City University of Hong Kong (CityU) بىرلەسىپ, د. سەرىكباەۆا شقتۋ-مەن لۋ بان شەبەرحاناسىنىڭ بازاسىندا جي سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋدىڭ جاڭا باعدارلامالارى ەنگىزىلدى. وسىعان ۇقساس جۇمىس باسقا جوعارى وقۋ ورىندارىندا دا (Astana IT University, حاتۋ جانە باسقالار) جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ءباسپاسوز جيىنىندا بايانداما جاساعان ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اكادەميالىق باسقارۋ جونىندەگى ۆيتسە-پروۆوسى نۇرلان قىزىلباەۆ ءوزى ەڭبەك ەتەتىن جوو-دا ينجەنەرلىك كادرلار دايارلاۋ جاڭا مودەلى تۋرالى تارقاتىپ ايتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, قازىرگى عىلىم, تەحنولوگيالار جانە ونەركاسىپ سالالارىنداعى زاماناۋي سىن-قاتەرلەر ينجەنەرلەردەن جوعارى بىلىكتىلىكتى, يننوۆاتسيالارعا دايىندىقتى جانە جەدەل وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋ قابىلەتىن تالاپ ەتەدى. وسى تالاپتارعا ساي بولۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتەر ءبىلىم باعدارلامالارىن جاڭارتۋى قاجەت.
«2024 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ Satbayev University جانە شقتۋ جاڭا ينجەنەرلىك ءبىلىم بەرۋ مودەلىن ەنگىزدى. الداعى ۋاقىتتا بۇل مودەلگە تاعى ءۇش ۋنيۆەرسيتەت قوسىلادى, سودان كەيىن تاجىريبە بۇكىل ەل بويىنشا تاراتىلادى. وسى مودەل اياسىندا Satbayev University ءبىلىم باعدارلامالارىن ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس بەيىمدەپ جاتىر. روبوتتەحنيكا, جاساندى ينتەللەكت, تۇراقتى دامۋ جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالار بويىنشا جاڭا كۋرستار, زاماناۋي زەرتحانالار مەن عىلىمي ورتالىقتار اشىلىپ, يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارى (ونلاين-كۋرستار, سيمۋلياتورلار, ۆيرتۋالدى شىندىق) ەنگىزىلدى. Satbayev University اقش, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, كورەيا ەلدەرىنىڭ وقۋ ورىندارىمەن كەلىسىمدەر جاساستى, ونىڭ ىشىندە The Pennsylvania State University, City University Of Hong Kong بار. ونەركاسىپپەن سەرىكتەستىك تە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. «Astana Motors», «Alageum Electric», «KAZ Minerals», «سامرۇق-ەنەرگو» سياقتى ءىرى كومپانيالارمەن بىرلەسكەن جوبالار, وندىرىستىك پراكتيكا جانە تاعىلىمدامالار جۇرگىزىلدى. دۋالدى وقىتۋدى ەنگىزۋ ماڭىزدى اسپەكت سانالادى, ستۋدەنتتەر ناقتى كاسىپورىنداردا تاجىريبە جيناقتايدى. قازىرگى ۋاقىتتا سەرىكتەس كومپانيالاردىڭ بازاسىندا 29 كافەدرا فيليالى قۇرىلدى», دەدى ن.قىزىلباەۆ.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە كاسىپكەرلىككە باعىتتالعان 25 ينجەنەرلىك جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ال Satbayev University ۇسىنعان «وندىرىستىك PhD» باعدارلاماسى «Kaz Minerals», «سامرۋك-ەنەرگو» جانە باسقا دا سەرىكتەس كومپانيالاردىڭ ماماندارىنا ارنالعان. ۋنيۆەرسيتەت ەنەرگەتيكا, مەتاللۋرگيا, تاۋ-كەن ينجەنەرياسى جانە مۇناي-گاز سالاسىندا ماماندار دايارلاۋ ءۇشىن «قازمىس», «قازاتومپروم», «قازمۇنايگاز» سياقتى ونەركاسىپتىك كومپانيالارمەن بەلسەندى ىنتىماقتاستىق ورناتىپ وتىر.
